http://wiki.al-mesbah.org/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Thaniashar 2026-06-30T03:58:31Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.39.2 http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85&diff=3037 2026-06-29T15:36:43Z

<p>Thaniashar: صفحه‌ای تازه حاوی «برنامه «&#039;&#039;&#039;ویکی احکام&#039;&#039;&#039;»، اپلیکیشن فقه فتوایی آیت‌الله سید علی حسینی سیستانی&lt;sup&gt;(مدّظلّه‌العالی)&lt;/sup&gt; و شامل متن‌های اقتباسی سایت ویکی احکام می‌باشد که فعلاً نسخه اندروید آن تولید شده و در آینده نسخه ios و ویندوز آن نیز ارائه خواهد شد. &lt;small&gt;این ب...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>برنامه «'''ویکی احکام'''»، اپلیکیشن فقه فتوایی آیت‌الله سید علی حسینی سیستانی&lt;sup&gt;(مدّظلّه‌العالی)&lt;/sup&gt; و شامل متن‌های اقتباسی سایت ویکی احکام می‌باشد که فعلاً نسخه اندروید آن تولید شده و در آینده نسخه ios و ویندوز آن نیز ارائه خواهد شد.<br /> <br /> &lt;small&gt;این برنامه به‌زودی منتشر خواهد شد. ان‌شاءالله&lt;/small&gt;<br /> <br /> === ویژگی‌های این اپلیکیشن ===<br /> برخی از خصوصیات و قابلیت‌های برنامه ویکی احکام عبارت‌اند از:<br /> <br /> * '''بازنویسی متون''': همۀ مسائل فقهی (منابع پنجگانۀ فقه فتوایی) بازتولید و تعارضات احتمالی رفع شده است<br /> * '''استفتائات''': پرسش‌پاسخ‌های (فارسی و عربی) مرتبط با هر موضوع نیز ضمیمه شده است<br /> * '''فهرست جامع''': فهرستی موضوعی و الفبایی تدوین شده است<br /> * '''ریز فهرست''': همۀ مسائل عنوان‌بندی و به صورت منطقی فهرست شده‌اند<br /> * '''نمایش سایت''': هر موضوع به صفحۀ مربوطه در سایت لینک شده است (جهت مشاهدۀ مستندات)<br /> * '''لینک‌های درون‌متنی''': درون متن نیز مخاطب را به عناوین و رده‌های همسو در سایت هدایت می‌کند<br /> * '''شبکه‌سازی موضوعات''': موضوعات اپ نیز به صورت زنجیره به یکدیگر متصل هستند<br /> * '''ذخیره صفحات''': موضوعات کاربردی را می‌توانید ذخیره و در علاقه‌مندی‌ها مشاهده کنید<br /> * '''جستجوی سریع''': با سرچ کلمه مدّنظر، در کمتر از یک ثانیه همۀ نتائج را ببینید<br /> * '''آپدیت لحظه‌ای''': با هر مرتبه ورود به اپ، آخرین نسخۀ محتوا را مشاهده خواهید کرد<br /> * '''ارسال سؤال''': اگر سؤالی برایتان باقی ماند، می‌توانید به راحتی از کارگروه احکام المصباح بپرسید<br /> <br /> '''نکته''': موضوعات فقهی در این مجموعه در حال تکمیل است و همگام با سایت ویکی احکام کامل خواهد شد. (موضوعات خاکستری در فهرست هنوز تدوین نشده است)<br /> ----<br /> <br /> === دانلود برنامه ===<br /> *دانلود برنامه از مایکت<br /> *دانلود برنامه از کافه‌بازار<br /> [[رده:اپلیکیشن]]<br /> [[رده:مجموعه آثار]]</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%DA%A9%D9%81%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D9%84%E2%80%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86_%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%81&diff=3036 2026-06-18T13:26:29Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== باطل‌کردن عمدی اعتکاف ===<br /> اگر معتکف در ایام اعتکافِ واجب، عمداً [[جماع]] (نزدیکی) کند، اعتکافش باطل و کفّاره بر او واجب می‌شود. و تفاوتی ندارد که جماع در طول روز انجام شده باشد یا در شب.<br /> <br /> اما اگر بطلان اعتکاف به‌سبب سایر [[مبطلات اعتکاف|محرّمات اعتکاف]] باشد، کفّاره واجب نیست، هرچند احتیاط مستحب آن است که کفّاره داده شود.<br /> <br /> کفّاره باطل‌کردن اعتکاف، همانند [[کفاره افطار روزه|کفّاره افطار عمدی]] روزه ماه مبارک رمضان است و مکلف در انجام آن مخیّر می‌باشد بین:<br /> <br /> گرفتن دو ماه روزه، به این صورت که شصت روز پی‌درپی روزه بگیرد<br /> <br /> اطعام شصت فقیر، به این صورت که به هر فقیر یک مُدّ طعام (تقریباً ۷۵۰ گرم) گندم، جو، نان یا مانند آن بدهد<br /> <br /> اگر معتکف ابتدا خروج غیر مجاز از مسجد داشته، سپس مرتکب جماع شود، در صورتی که از اعتکاف دست نکشیده باشد، بنابر احتیاط لازم کفّاره بر او واجب می‌شود، هرچند اعتکاف پیش از آن باطل شده است.<br /> <br /> === تعدد کفاره ===<br /> مواردی که باطل‌کردن اعتکاف باعث واجب‌شدن دو یا چند کفاره می‌شود:<br /> <br /> اگر اعتکاف واجب در ماه مبارک رمضان واقع شود و معتکف با جماع در روز آن را باطل کند، دو کفّاره بر او واجب می‌شود: کفّاره افطار روزه ماه رمضان و کفّاره بطلان اعتکاف.<br /> <br /> اگر اعتکاف واجب همراه با روزه قضای رمضان باشد و معتکف بعد از اذان ظهر با جماع، روزه را باطل کند، دو کفّاره واجب می‌شود: کفّاره بطلان اعتکاف و کفّاره افطار قضای روزه رمضان بعد از ظهر.<br /> <br /> اگر اعتکاف، با نذر معیّن واجب شده باشد و در ماه رمضان با جماع در روز باطل شود، سه کفّاره واجب خواهد بود: کفّاره بطلان اعتکاف و کفّاره مخالفت با نذر و کفّاره افطار روزه ماه رمضان.<br /> <br /> اگر زن و شوهر هر دو در ماه رمضان معتکف باشند و مرد در روز، همسر خود را اکراه بر جماع کند: بنابر احتیاط لازم، چهار کفّاره بر او واجب می‌شود: کفّاره بطلان اعتکاف خود، کفّاره افطار روزه خود، کفّاره افطار همسر و کفّاره اعتکاف همسر.<br /> <br /> === اکراه در شب ===<br /> اگر اکراه بر جماع در شب واقع شود، تنها کفّاره خود شخص واجب است و کفّاره اعتکاف یا روزه همسر بر عهده او نیست.<br /> <br /> === رضایت دو طرف ===<br /> در صورتی که زن و شوهر معتکف، هر دو با رضایت مرتکب جماع شوند:<br /> <br /> اگر در روز باشد: بر هر کدام دو کفّاره واجب می‌شود؛<br /> <br /> اگر در شب باشد: بر هر کدام یک کفّاره واجب خواهد بود.<br /> <br /> === حکم کفّاره در اعتکاف مستحب ===<br /> اگر معتکف در دو روز اول اعتکاف مستحب جماع انجام داد، اعتکافش باطل شده و احتیاط مستحب است که کفّاره داده شود.<br /> ----'''همسو''': [[روش انجام‌دادن کفاره]]<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> ===توضیح المسائل===<br /> [https://mesb.ir/t-1766 مسئله ۱۷۶۶] . اگر معتکف اعتکاف واجب را با نزدیکی عمداً باطل کند، چه در روز باشد یا شب، کفّاره واجب می‌شود و در سایر محرّمات، کفّاره ندارد هرچند احتیاط مستحب است که کفّاره بدهد.<br /> <br /> و کفّاره بطلان اعتکاف، همانند کفّاره ماه مبارک رمضان است که فرد مخیر است شصت روز را روزه بگیرد یا شصت فقیر را طعام بدهد، هرچند احتیاط استحبابی مراعات کفّاره مرتّبه است یعنی شصت روز روزه بگیرد و اگر نتوانست شصت فقیر را طعام دهد.<br /> <br /> ===رساله جامع===<br /> [https://mesb.ir/j2-295 ج۲، مسئله ۲۹۵]. اگر معتکف، اعتکاف واجب را عمداً با جماع باطل کند، چه در روز باشد یا شب، کفّاره واجب می‌شود و در سایر مبطلات، [البتّه، حکم کفّارات روزه در صورتی که معتکف در اثنای روز با ارتکاب عمدی مفطرات روزه، موجب بطلان روزه و به تبع اعتکاف ‌شود، در فصل «روزه»، مبحث «کفّاره‌های روزه» ذکر شد.] کفّاره ندارد، هرچند احتیاط مستحب است کفّاره بدهد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-296 ج۲، مسئله ۲۹۶]. در کفّارۀ باطل کردن اعتکاف در مسأله قبل، فرد باید یک بنده آزاد کند یا به دستوری که بعداً گفته می‌شود [به فصل «کفّارات»، مسائل «۱۱۱۸ تا ۱۱۲۱»مراجعه شود.] دو ماه روزه بگیرد، یا شصت فقیر را سیر کند یا به هر کدام یک مُدّ که تقریباً «۷۵۰ گرم» است، طعام یعنی گندم یا جو یا نان و مانند اینها بدهد و اگر هیچ کدام از موارد مذکور را نمی‌تواند انجام دهد حکم آن در مسألۀ «۱۱۲۶» ذکر می‌شود. <br /> <br /> ===منهاج الصالحین===<br /> [https://mesb.ir/m1-1084 ج۱، مسألة ۱۰۸۴]: إذا أفسد الاعتکاف الواجب بالجماع ولو لیلاً وجبت الکفّارة، ویلحق به علی الأحوط لزوماً الجماع المسبوق بالخروج المحرّم وإن بطل اعتکافه به بشرط عدم رفع یده عنه، ولا تجب الکفّارة بالإفساد بغیر الجماع وإن کان أحوط استحباباً، وکفّارته ککفّارة صوم شهر رمضان مخیرة وإن کان الأحوط استحباباً مراعاة الترتیب فیها ککفّارة الظهار .<br /> <br /> وإذا کان الاعتکاف فی شهر رمضان وأفسده بالجماع نهاراً وجبت کفّارتان، إحداهما لإفطار شهر رمضان والأُخری لإفساد الاعتکاف، وکذا إذا کان فی قضاء شهر رمضان بعد الزوال، وإن کان الاعتکاف المذکور منذوراً معیناً أو ما بحکمه وجبت کفّارة ثالثة لمخالفة النذر، وإذا کان الجماع لامرأته الصائمة فی شهر رمضان وقد أکرهها وجبت کفّارة رابعة عنها علی الأحوط لزوماً.<br /> <br /> ===عروه الوثقی===<br /> [https://mesb.ir/o2-2611 &lt;nowiki&gt;[۲۶۱۱]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۹ : إذا أفسد الاعتکاف الواجب بالجماع ولو لیلا وجبت الکفارة [. (وجبت الکفارة) : ویلحق به علی الأحوط الجماع المسبوق بالخروج المحرم وإن بطل اعتکافه به بشرط عدم رفع یده عنه.]، وفی وجوبها فی سائر المحرمات إشکال، والأقوی عدمه وإن کان الأحوط ثبوتها، بل الأحوط ذلک حتی فی المندوب منه قبل تمام الیومین، وکفارته ککفارة شهر رمضان علی الأقوی وإن کان الأحوط کونها مرتبة ککفارة الظهار.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2612 &lt;nowiki&gt;[۲۶۱۲]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۱۰ : إذا کان الاعتکاف واجبا وکان فی شهر رمضان وأفسده بالجماع فی النهار فعلیه کفارتان : إحداهما للاعتکاف والثانیة للإفطار فی نهار رمضان، وکذا إذا کان فی صوم قضاء شهر رمضان وأفطر بالجماع بعد الزوال، فانه یجب علیه کفارة الاعتکاف وکفارة قضاء شهر رمضان، وإذا نذر الاعتکاف فی شهر رمضان وأفسده بالجماع فی النهار وجب علیه ثلاث کفارات : إحداها للاعتکاف والثانیة لخلف النذر [(لخلف النذر) : إذا استلزمه إبطال الاعتکاف.] والثالثة للإفطار فی شهر رمضان، وإذا جامع امرأته المعتکفة وهو معتکف فی نهار رمضان فالأحوط أربع کفارات، وإن کان لا یبعد کفایة الثلاث إحداها لاعتکافه واثنتان للإفطار فی شهر رمضان إحداهما عن نفسه والأخری تحملا عن امرأته [(والأخری تحملا عن امرأته) : علی الأحوط کما مر.]، ولا دلیل علی تحمل کفارة الاعتکاف عنها، ولذا لو أکرهها علی الجماع فی اللیل لم تجب علیه إلا کفارته ولا یتحمل عنها، هذا ولو کانت مطاوعة فعلی کل منهما کفارتان إن کان فی النهار وکفارة واحدة إن کان فی اللیل.<br /> [[رده:بحث اعتکاف]]<br /> [[رده:کفاره]]<br /> {{بحث اعتکاف}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%81_%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D9%87_%D8%B4%D9%88%D9%87%D8%B1_%DB%8C%D8%A7_%D9%BE%D8%AF%D8%B1&diff=3035 2026-06-18T13:01:41Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>اعتکاف باید با اذن کسی که اذن او شرعاً معتبر است انجام شود، پس:<br /> <br /> * اگر توقّف زن در مسجد حرام باشد (مثلاً: زن بدون اذن شوهر از منزل خارج شود) اعتکاف وی باطل است؛<br /> * اگر اعتکاف زن با حق استمتاع شوهر منافات داشته باشد و او نسبت به این امر رضایت نداشته باشد، بنابر احتیاط واجب اعتکاف باطل است؛<br /> * اگر اعتکاف فرزند موجب اذیت والدین شود و عدم رضایت ایشان از روی دلسوزی باشد، اعتکاف باطل است.<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> '''پرسش''': آیا اجازه شوهر در اعتکاف همسر لازم است؟<br /> <br /> '''پاسخ''': خروج از خانه بدون اجازه شوهر حرام است و در مواردی که اجازه شوهر لازم نیست چنانچه منافی با حق شوهر در استمتاع و تمکین باشد اعتکاف صحیح نیست.<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-1730 مسئله ۱۷۳۰] . اعتکاف باید با اذن کسی که اذن او شرعاً معتبر است‌ باشد. بنابراین زمانی که توقّفِ زن در مسجد حرام باشد مثل موردی که زن بدون اجازه از منزل خارج شده باشد، اعتکاف باطل است، و در صورتی که توقّفِ زن در مسجد، حرام نباشد ولی اعتکاف منافی با حق شوهر باشد، صحّت اعتکافش در صورتی که بدون اذن شوهرش باشد، محلّ اشکال است. همچنین در صورتی که اعتکاف موجب آزار و اذیت والدین باشد و این اذیت، ناشی از شفقت و دلسوزی باشد، اذن فرزند از آنان لازم است و اگر موجب اذیت آنان نباشد، احتیاط مستحب آن است که اجازه بگیرد.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j2-276 ج۲، مسئله ۲۷۶]. اعتکاف باید با اجازۀ کسی که اجازۀ او شرعاً معتبر است، باشد. بنابراین، در مواردی که توقّف فرد در مسجد، بدون اجازه یا رضایت دیگری حرام است، اعتکاف نیز باطل می‌باشد؛ <br /> <br /> مثلاً اگر اعتکاف باعث اذیّت والدین باشد و این اذیّت، از روی دلسوزی آنان باشد یا اینکه زن بدون اجازۀ شوهر از منزل خارج و معتکف شده باشد، چنین اعتکافی باطل است.  [بلكه اگر توقّف زن در مسجد، حرام نباشد، ولی اعتكافش منافی با حقّ شوهر باشد، صحيح بودن اعتكافش بدون اذن شوهر، محلّ اشكال است.]<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-1073 قبل م ۱۰۷۳]<br /> <br /> الخامس: إذن من یعتبر إذنه فی جوازه، کالوالدین بالنسبة إلی ولدهما إذا کان موجباً لإیذائهما شفقة علیه، وکالزوج بالنسبة إلی زوجته إذا لم یکن یجوز لها المکث فی المسجد بدون إذنه، وأمّا إذا کان یجوز لها ذلک ولکن کان اعتکافها منافیاً لحقّه ففی اعتبار إذنه فی بعض موارده إشکال فلا یترک مراعاة الاحتیاط فی ذلک.<br /> <br /> === عروه الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o2-2560 ق م ۲۵۶۰]....<br /> <br /> شرائط صحة الاعتکاف<br /> <br /> ویشترط فی صحته أمور [(ویشترط فی صحته أمور) : یجری فی الشرطین الأولین ما تقدم فی کتاب الصوم.] : ....<br /> <br /> السابع : إذن السید بالنسبة إلی مملوکه [(إذن السید بالنسبة إلی مملوکه) : الظاهر فی فرض کون مکثه جائزا صحة اعتکافه وصومه ـ إذا لم یکن منافیا لحق المولی کما مر ـ ولا یتوقف علی أذنه له فیهما.] سواء کان قنا أو مدبرا أو أم ولد أو مکاتبا لم یتحرر منه شیء ولم یکن اعتکافه اکتسابا، وأما إذا کان اکتسابا فلا مانع منه، کما أنه إذا کان مبعضا فیجوز منه فی نوبته إذا هایاه مولاه من دون إذن بل مع المنع منه أیضاً، وکذا یعتبر إذن المستأجر بالنسبة إلی أجیره الخاص [(إلی أجیره الخاص) : أی إذا آجر نفسه بجمیع منافعه بأن یکون جمیع تصرفاته للمستأجر کالعبد وحینئذ فلو کان مجازا فی نفس المکث ولم یکن اعتکافه للاکتساب یصح ولو من دون أذنه.]، وإذن الزوج بالنسبة إلی الزوجة إذا کان منافیا لحقه [(إذا کان منافیا لحقه) : إطلاقه محل نظر. نعم إذا کان مکثها فی المسجد بدون أذنه حراما بطل اعتکافها.<br /> <br /> وإذن الوالد والوالدة بالنسبة إلی ولدهما إذا کان مستلزما لإیذائهما [(لإیذائهما) : شفقة علیه.]،]، وأما مع عدم المنافاة وعدم الإیذاء فلا یعتبر إذنهم، وإن کان أحوط خصوصا بالنسبة إلی الزوج والوالد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2587 &lt;nowiki&gt;[۲۵۸۷]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۲۸ : لو اعتکف العبد بدون إذن المولی بطل [(بطل) : علی تفصیل تقدم.]، ولو أُعتق فی أثنائه لم یجب علیه إتمامه، ولو شرع فیه بإذن المولی ثم أُعتق فی الأثناء فإن کان فی الیوم الأول أو الثانی لم یجب علیه الإتمام إلا أن یکون من الاعتکاف الواجب، وإن کان بعد تمام الیومین وجب علیه الثالث، وإن کان بعد تمام الخمسة وجب السادس. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2588 &lt;nowiki&gt;[۲۵۸۸]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۲۹ : إذا أذن المولی لعبده فی الاعتکاف جاز له الرجوع عن إذنه ما لم یمض یومان، ولیس له الرجوع بعدهما لوجوب إتمامه حینئذ، وکذا لا یجوز له الرجوع إذا کان الاعتکاف واجبا بعد الشروع فیه من العبد[(إذا کان الاعتکاف واجبا بعد الشروع فیه من العبد) : إلا إذا کان واجبا من ناحیة النذر وشبهه فیؤثر رجوع المولی.].<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2597 &lt;nowiki&gt;[۲۵۹۷]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۳۸ : إذا طلقت المرأة المعتکفة فی أثناء اعتکافها طلاقا رجعیا وجب علیها الخروج إلی منزلها للاعتداد [(للاعتداد) : إذا لم یأذن الزوج لها بإتمام اعتکافها، هذا فیما إذا لم یکن الإتمام واجبا علیها أو وجب بسبب النذر فقط وإلا فلا بد لها من إتمام اعتکافها مطلقا فیما إذا لم تشترط الرجوع فی اعتکافها وإلا جاز لها الرجوع وعدم إتمامه، وإذا وجب علیها الخروج إلی منزلها فلو أتمته فالحکم ببطلان اعتکافها مشکل.]وبطل اعتکافها، ویجب استئنافه إن کان واجبا موسعا بعد الخروج من العدة، وأما إذا کان واجبا معینا فلا یبعد التخییر بین إتمامه ثم الخروج وإبطاله والخروج فورا لتزاحم الواجبین ولا أهمیة معلومة فی البین، وأما إذا طلقت بائنا [(وأما إذا طلقت بائنا) : ومثلها المعتدة للفسخ ونحوه وللوفاة.]فلا إشکال لعدم وجوب کونها فی منزلها فی أیام العدة.<br /> [[رده:بحث اعتکاف]]<br /> [[رده:اجازه شوهر]]<br /> [[رده:اجازه پدر]]<br /> {{بحث اعتکاف}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%85%D8%A7_%D9%81%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%85%D9%87&diff=3034 2026-06-18T11:58:01Z

<p>Thaniashar: صفحه‌ای تازه حاوی «عبارت «ما في الذمَّة» به معنای «آنچه که بر عهده است»، در جایی به‌کار می‌رود که مکلف می‌داند تکلیفی بر عهدۀ اوست، ولی کیفیت نیت آن را به‌صورت دقیق نمی‌داند؛ مثلاً می‌داند باید یک نماز بخواند، اما به نیت ظهر یا عصر، به نیت ادا یا قضا، از این خ...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>عبارت «ما في الذمَّة» به معنای «آنچه که بر عهده است»، در جایی به‌کار می‌رود که مکلف می‌داند تکلیفی بر عهدۀ اوست، ولی کیفیت نیت آن را به‌صورت دقیق نمی‌داند؛ مثلاً می‌داند باید یک نماز بخواند، اما به نیت ظهر یا عصر، به نیت ادا یا قضا، از این خصوصیات اطلاعی ندارد!<br /> <br /> در اینجا آن عمل (مثلاً نماز) را به نیت ما فی الذمه به‌جا می‌آورد تا تکلیف واقعی از عهدۀ او برداشته شود.<br /> <br /> '''نکته''': نیت ما فی الذمه مربوط به جایی است که مکلف راهی برای فهم و علم به تکلیف واقعی ندارد.<br /> [[رده:اصطلاحات فقهی]]</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%86%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%81&diff=3033 2026-06-18T11:50:28Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== نیت اعتکاف ===<br /> اعتکاف باید با [[قصد قربت]] و اخلاص انجام شود و این نیت باید از اذان صبح روز اول تا پایان اعتکاف حفظ شود.<br /> <br /> تغییر یا عدول از یک اعتکاف به اعتکاف دیگر جایز نیست، حتی اگر:<br /> <br /> '''الف''': هر دو واجب باشند یا مستحب<br /> <br /> '''ب''': یکی واجب و دیگری مستحب باشد<br /> <br /> '''ج''': اعتکاف یکی برای خود و دیگری برای نیابت یا اجاره دیگران باشد یا هر دو به نیابت از غیر انجام شود<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> پرسش: آیا می‌توان در هنگام اعتکاف، نیت روزه قضای [[ما فی الذمه|آنچه بر ذمه ما است]] باشد؟<br /> <br /> پاسخ: اشکال ندارد.<br /> ----<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> ===توضیح المسائل===<br /> [https://mesb.ir/t-1723 مسئله ۱۷۲۳] . در اعتکاف اموری معتبر است:<br /> <br /> اوّل: معتکف مسلمان باشد.<br /> <br /> دوّم: معتکف عاقل باشد.<br /> <br /> سوّم: اعتکاف با قصد قربت انجام شود. ....<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1767 مسئله ۱۷۶۷] . عدول از اعتکاف به اعتکاف دیگر جایز نیست، چه هر دو واجب باشند مثل آنکه یکی را به نذر و دیگری را به قسم بر خود واجب کرده باشد، یا هر دو مستحب باشند، یا یکی واجب و دیگری مستحب باشد، یا یکی برای خود و دیگری به نیابت یا اجاره برای غیر باشد، یا هر دو به نیابت از غیر باشد.<br /> <br /> ===رساله جامع===<br /> شرایط صحیح بودن اعتکاف<br /> <br /> برای آن‌که اعتکاف صحیح باشد، لازم است شرایطی رعایت شود که در مسائل بعد، به صورت مختصر ذکر می‌شود: <br /> <br /> شرط اوّل تا چهارم: معتکف، مسلمان و عاقل باشد، اعتکاف را به قصد قربت انجام دهد و حدّاقل سه روز باشد<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-271 ج۲، مسئله ۲۷۱]. کسی که اعتکاف می‌کند (معتکف)، باید مسلمان و عاقل باشد، ولی در اعتکاف، بلوغ شرط نیست و اعتکاف بچّۀ ممیّز هم صحیح است. <br /> <br /> نیز لازم است معتکف از آغاز تا پایان اعتکاف، همان طور که در جلد اوّل مبحث نیّت وضو ذکر شد، قصد قربت و اخلاص داشته باشد و طوری که در مسألۀ «۲۶۹» ذکر شد، حدّاقل سه روز معتکف باشد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-297 ج۲، مسئله ۲۹۷]. عدول از اعتکاف به اعتکاف دیگر جایز نیست، چه هر دو واجب باشند، مثل آنکه یکی را به نذر و دیگری را به قسم بر خود واجب کرده باشد، یا هر دو مستحبّ باشند، یا یکی واجب و دیگری مستحبّ باشد، یا یکی برای خود و دیگری به نیابت یا اجاره برای غیر باشد، یا هر دو به نیابت از غیر باشد.<br /> <br /> ===منهاج الصالحین===<br /> [https://mesb.ir/m1-1068 ج۱، مسألة ۱۰۶۸]: یشترط فی صحّته مضافاً إلی العقل والإسلام - بتفصیل تقدّم فی الصوم - أُمور :<br /> <br /> الأوّل: نیة القربة، کما فی غیره من العبادات.<br /> <br /> والواجب هو إیقاعه من أوّله إلی آخره عن النیة، والمختار جواز الاکتفاء بتبییت النیة مع قصد الشروع فیه فی أوّل یوم، وأمّا لو قصد الشروع فیه وقت النیة فی أوّل اللیل فیکفی بلا إشکال.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-1069 ج۱، مسألة ۱۰۶۹]: لا یجوز العدول من اعتکاف إلی آخر اتّفقا فی الوجوب والندب أو اختلفا، ولا من نیابة عن شخص إلی نیابة عن شخص آخر، ولا من نیابة عن غیره إلی نفسه وبالعکس.<br /> <br /> ===عروه الوثقی===<br /> [https://mesb.ir/o2-2560 ق م ۲۵۶۰]....<br /> <br /> شرائط صحة الاعتکاف<br /> <br /> ویشترط فی صحته أمور [(ویشترط فی صحته أمور) : یجری فی الشرطین الأولین ما تقدم فی کتاب الصوم.] : <br /> <br /> الأول : الإیمان، فلا یصح من غیره. <br /> <br /> الثانی : العقل، فلا یصح من المجنون ولو أدوارا فی دوره، ولا من السکران وغیره من فاقدی العقل. <br /> <br /> الثالث : نیة القربة کما فی غیره من العبادات، والتعیین [(والتعیین) : فیما إذا توقف تطبیق ما فی الذمة علیه کالواجب بالإیجار ونحوه، دون الواجب بالنذر فإنه إذا کان بشرط لا عن غیره من الواجبات یکفی فیه عدم قصد الغیر وإن کان لا بشرط عنه ینطبق علی المأتی به وإن قصد الغیر.] إذا تعدد ولو إجمالا، ولا یعتبر فیه قصد الوجه کما فی غیره من العبادات، وإن أراد أن ینوی الوجه ففی الواجب منه ینوی الوجوب وفی المندوب الندب، ولا یقدح فی ذلک کون الیوم الثالث الذی هو جزء منه واجبا لانه من أحکامه [(لأنه من أحکامه) : التعلیل محل نظر، والظاهر کفایة نیة الوجوب فی الطالب کما ان الاقوی کفایة نیة کل من الوجوب والندب فی الواجب بالعرض.]، فهو نظیر النافلة إذا قلنا بوجوبها بعد الشروع فیها، ولکن الأولی ملاحظة ذلک حین الشروع فیه بل تجدید نیة الوجوب فی الیوم الثالث، ووقت النیة قبل الفجر [(ووقت النیة قبل الفجر) : تقدم فی نیة الصوم ما هو الأظهر والإشکال الآتی ضعیف.]، وفی کفایة النیة فی أول اللیل کما فی صوم شهر رمضان إشکال، نعم لو کان الشروع فیه فی أول اللیل أو فی أثنائه نوی فی ذلک الوقت، ولو نوی الوجوب فی المندوب أو الندب فی الواجب اشتباها لم یضر إلا إذا کان علی وجه التقیید [(لم یضر إلا إذا کان علی وجه التقیید) : بل لا یضر حتی فی هذه الصورة کما مر فی نظائر المقام.] لا الاشتباه فی التطبیق. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2561 &lt;nowiki&gt;[۲۵۶۱]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۲ : لا یجوز العدول بالنیة من اعتکاف إلی غیره وإن اتحدا فی الوجوب والندب، ولا عن نیابة میت إلی آخر أو إلی حی، أو عن نیابة غیره إلی نفسه أو العکس.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2602 &lt;nowiki&gt;[۲۶۰۲]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۴۳ : لا یجوز التعلیق فی الاعتکاف، فلو علقه بطل إلا إذا علقه علی شرط معلوم الحصول حین النیة فإنه فی الحقیقة لا یکون من التعلیق.<br /> [[رده:بحث اعتکاف]]<br /> [[رده:نیت]]<br /> [[رده:عدول]]<br /> {{بحث اعتکاف}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7_%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%81&diff=3032 2026-06-18T11:47:24Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== شرایط صحت و درست‌بودن اعتکاف ===<br /> <br /> * معتکف باید مسلمان و عاقل باشد<br /> * اعتکاف باید با قصد قربت و اخلاص انجام شود؛ این نیت از ابتدا تا پایان اعتکاف باید حفظ شود<br /> * حداقل سه روز در حال اعتکاف باشد<br /> * معتکف شرایط صحیح‌بودن روزه را داشته باشد<br /> * معتکف باید در روزهای اعتکاف روزه باشد. روزه می‌تواند واجب، مستحب یا قضا باشد<br /> * معتکف باید در طول اعتکاف در مسجد حضور داشته باشد<br /> * اعتکاف باید در یکی از مساجد چهارگانه (مسجدالحرام، مسجدالنبی، مسجد کوفه، مسجد بصره) یا مسجد جامع شهر انجام شود. و در سایر مساجد به قصد رجاء انجام شود.<br /> * اعتکاف در یک مسجد انجام شود<br /> * اعتکاف فرزند با اجازه والدین و زن با اجازه شوهر باشد<br /> * معتکف باید در طول مدت اعتکاف در مسجد بماند مگر برای مواردی که شرعاً خروج جایز است.<br /> * کارهایی که برای معتکف حرام است، باید ترک شود<br /> <br /> '''نکته''': [[بلوغ]] شرط صحت اعتکاف نیست و کودکان [[ممیز|ممیّز]] هم می‌توانند اعتکاف انجام دهند.<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> '''پرسش''': اگر روزه برای کسی ضرر داشته باشد اعتکاف او چه حکمی دارد؟<br /> <br /> '''پاسخ''': نمی تواند معتکف شود.<br /> ----<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> اموری که در اعتکاف معتبر است<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1723 مسئله ۱۷۲۳] . در اعتکاف اموری معتبر است:<br /> <br /> اوّل: معتکف مسلمان باشد.<br /> <br /> دوّم: معتکف عاقل باشد.<br /> <br /> سوّم: اعتکاف با قصد قربت انجام شود. ....<br /> <br /> چهارم: مدّت اعتکاف حداقل سه روز باشد. ....<br /> <br /> پنجم: معتکف در ایام اعتکاف روزه باشد. ....<br /> <br /> ششم: اعتکاف در مساجد چهارگانه یا در مسجد جامع باشد. ....<br /> <br /> هفتم: اعتکاف در یک مسجد انجام شود. ....<br /> <br /> هشتم: اعتکاف با اذن کسی که اذن او شرعاً معتبر است‌ باشد. ....<br /> <br /> نهم: معتکف محرّمات اعتکاف را ترک نماید. ....<br /> <br /> دهم: معتکف در مکان اعتکاف باقی بماند و از آن خارج نشود مگر در مواردی که خروج شرعاً جایز است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1724 مسئله ۱۷۲۴] . اعتکاف کننده، باید قصد قربت به گونه‌ای که در وضو گذشت، داشته باشد و اعتکاف را از آغاز تا پایان آن به قصد قربت با رعایت اخلاص معتبر در آن به‌جا آورد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1725 مسئله ۱۷۲۵] . حداقل مدّت ‌اعتکاف سه روز است، و اعتکاف در کمتر از سه روز صحیح نیست و اما برای آن حداکثری نیست همچنان که توضیح آن در مسأله (۱۷۲۱) گذشت.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1726 مسئله ۱۷۲۶] . اعتکاف کننده باید در ایّام اعتکاف، روزه باشد، بنابراین کسی که نمی‌تواند روزه بگیرد مانند مسافری که قصد اقامه ده روز ندارد و مریض و زن حائض و نفساء اعتکافش صحیح نیست، و در ایام اعتکاف لازم نیست که روزه مخصوص به اعتکاف باشد بلکه هر روزه‌ای باشد صحیح است حتّی روزه استیجاری، مستحبی و قضاء هم کافی است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1727 مسئله ۱۷۲۷] . در مدّت زمانی که معتکف روزه است یعنی از اذان صبح تا مغربِ هر روز، هر کاری که روزه را باطل می‌کند، موجب بطلان اعتکاف نیز می‌گردد، بنابراین معتکف باید در هنگام روزه از ارتکاب عمدی مبطلات روزه خودداری نماید.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1728 مسئله ۱۷۲۸] . اعتکاف در مسجد الحرام یا مسجد النّبی&lt;sup&gt;(صلی الله علیه وآله)&lt;/sup&gt; یا مسجد کوفه یا مسجد بصره صحیح است، همچنین اعتکاف در مسجد جامع هر شهر صحیح می‌باشد مگر در زمانی که امامت آن مسجد اختصاص به فرد غیر عادل داشته باشد که در این هنگام ـ بنا بر احتیاط لازم ـ اعتکاف صحیح نمی‌باشد، و مراد از مسجد جامع مسجدی است که اختصاص به محلّه یا منطقه خاص یا گروه خاصّی نداشته باشد و محلّ اجتماع و رفت‌وآمد مردم مناطق و محله‌های مختلف شهر باشد، و مشروعیت اعتکاف در هیچ مسجدی غیر مسجد جامع ثابت نیست ولی آوردن آن به احتمال مطلوب بودنش اشکال ندارد، اما اعتکاف در جایی که مسجد نیست و مثلاً حسینیه است یا فقط نمازخانه است صحیح نیست و مشروعیت ندارد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1760 مسئله ۱۷۶۰] . در اعتکاف، بلوغ شرط نیست و اعتکافِ بچه ممیّز هم صحیح است.<br /> <br /> ===رساله جامع===<br /> شروع [https://mesb.ir/j2-271 قبل از م ۲۷۱]....<br /> <br /> برای آن‌که اعتکاف صحیح باشد، لازم است شرایطی رعایت شود که در مسائل بعد، به صورت مختصر ذکر می‌شود:<br /> <br /> شرط اوّل تا چهارم: معتکف، مسلمان و عاقل باشد، اعتکاف را به قصد قربت انجام دهد و حدّاقل سه روز باشد. ....<br /> <br /> شرط پنجم: معتکف روزه باشد. ....<br /> <br /> شرط ششم و هفتم: اعتکاف در مساجد چهارگانه یا در مسجد جامع بوده و در یک مسجد انجام شود ....<br /> <br /> شرط هشتم: اعتکاف با اجازۀ کسی که اجازه‌اش شرعاً معتبر است، باشد ....<br /> <br /> شرط نهم: معتکف در مکان اعتکاف باقی بماند و از آن خارج نشود مگر در مواردی که خروج، شرعاً جایز است ....<br /> <br /> شرط دهم: کارهایی که بر معتکف حرام است را ترک کند ....<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-271 ج۲، مسئله ۲۷۱]. کسی که اعتکاف می‌کند (معتکف)، باید مسلمان و عاقل باشد، ولی در اعتکاف، بلوغ شرط نیست و اعتکاف بچّۀ ممیّز هم صحیح است. <br /> <br /> نیز لازم است معتکف از آغاز تا پایان اعتکاف، همان طور که در جلد اوّل مبحث نیّت وضو ذکر شد، قصد قربت و اخلاص داشته باشد و طوری که در مسألۀ «۲۶۹» ذکر شد، حدّاقل سه روز معتکف باشد. <br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-272 ج۲، مسئله ۲۷۲]. اعتکاف کننده باید در ایّام اعتکاف، روزه باشد‌‌. بنابراین، کسی که نمی‌تواند روزه بگیرد، مریض و زن حائض و نفساء، اعتکافشان صحیح نیست؛ <br /> <br /> البتّه روزه در ایّام اعتکاف، لازم نیست مخصوص اعتکاف باشد؛ بلکه هر روزه‌ای باشد - حتّی روزۀ استیجاری، مستحبی و قضا - کافی است. <br /> <br /> شایان ذکر است، در مدّتی که معتکف روزه است، هر کاری که روزه را باطل می‌کند، باعث باطل شدن اعتکاف نیز می‌شود.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-273 ج۲، مسئله ۲۷۳]. اعتکاف در مسجد الحرام یا مسجد النّبی&lt;sup&gt;(صلی‌الله‌علیه‌وآله)&lt;/sup&gt; یا مسجد کوفه یا مسجد بصره صحیح می‌باشد و نیز اعتکاف در مسجد جامع هر شهر صحیح است؛ مگر در زمانی که امامت آن مسجد اختصاص به فرد غیر عادل داشته باشد که در این هنگام، بنابر احتیاط واجب، اعتکاف صحیح نیست. <br /> <br /> منظور از «مسجد جامع»، مسجدی است که اختصاص به محلّه یا منطقۀ خاص یا گروه خاصّی نداشته باشد و محلّ اجتماع و رفت و آمد مردم مناطق و محلّات مختلف شهر باشد. <br /> <br /> شایان ذکر است، مشروع بودن اعتکاف در سایر مساجد - غیر از مساجدی که ذکر شد - ثابت نیست؛ ولی انجام آن رجاءً و به امید مطلوب بودن، اشکال ندارد؛ امّا در جایی که مسجد نیست و مثلاً حسینیّه است، اعتکاف عمل مشروع نمی‌باشد. بنابراین، به قصد رجاء هم انجام نشود.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-274 ج۲، مسئله ۲۷۴]. اعتکاف باید در یک مسجد انجام شود. بنابراین، یک اعتکاف را نمی‌توان در دو مسجد انجام داد، چه جدا از هم باشند یا متّصل به هم باشند؛ مگر به گونه‌‌ای به هم متّصل باشند که عرفاً یک مسجد حساب شوند.<br /> <br /> ===منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-1068 ج۱، مسألة ۱۰۶۸]: یشترط فی صحّته مضافاً إلی العقل والإسلام - بتفصیل تقدّم فی الصوم - أُمور :<br /> <br /> الأوّل: نیة القربة، کما فی غیره من العبادات.<br /> <br /> والواجب هو إیقاعه من أوّله إلی آخره عن النیة، والمختار جواز الاکتفاء بتبییت النیة مع قصد الشروع فیه فی أوّل یوم، وأمّا لو قصد الشروع فیه وقت النیة فی أوّل اللیل فیکفی بلا إشکال. ....<br /> <br /> الثانی: الصوم، فلا یصحّ بدونه، فلو کان المکلّف ممّن لا یصحّ منه الصوم لسفر أو غیره لم‏ یصحّ منه الاعتکاف.<br /> <br /> الثالث: العدد، فلا یصحّ أقلّ من ثلاثة أیام غیر ملفّقة، ویصحّ الأزید منها وإن کان یوماً أو بعضه، أو لیلة أو بعضها، وتدخل فیه اللیلتان المتوسّطتان دون الأُولی والرابعة وإن جاز إدخالهما بالنیة، فلو نذر الاعتکاف کان أقلّ ما یمتثل به ثلاثة أیام، ولو نذره أقلّ لم ‏ینعقد إذا أراد به الاعتکاف المعهود وإلّا صحّ، ولو نذره ثلاثة معینة فاتّفق أنّ الثالث عید لم‏ ینعقد، ولو نذر اعتکاف خمسة فإن نواها مقیداً من جهة الزیادة والنقصان بطل، وإن نواها مقیداً من جهة الزیادة ومطلقاً من جهة النقصان وجب علیه اعتکاف ثلاثة أیام، وإن نواها مقیداً من جهة النقصان ومطلقاً من جهة الزیادة ضمّ إلیها السادس سواء أفرد الیومین أو ضمّهما إلی الثلاثة.<br /> <br /> الرابع: أن یکون فی أحد المساجد الأربعة: المسجد الحرام، ومسجد المدینة، ومسجد الکوفة، ومسجد البصرة، ویجوز إیقاعه فی المسجد الجامع فی البلد أیضاً إلّا إذا اختصّ بإمامته غیر العادل فإنّه لا یجوز الاعتکاف فیه حینئذٍ علی الأحوط، والأحوط استحباباً - مع الإمکان - الاقتصار علی المساجد الأربعة. ....<br /> <br /> الخامس: إذن من یعتبر إذنه فی جوازه، کالوالدین بالنسبة إلی ولدهما إذا کان موجباً لإیذائهما شفقة علیه، وکالزوج بالنسبة إلی زوجته إذا لم یکن یجوز لها المکث فی المسجد بدون إذنه، وأمّا إذا کان یجوز لها ذلک ولکن کان اعتکافها منافیاً لحقّه ففی اعتبار إذنه فی بعض موارده إشکال فلا یترک مراعاة الاحتیاط فی ذلک.<br /> <br /> السادس: استدامة اللّبث فی المسجد الذی شرع به فیه، فإذا خرج لغیر الأسباب المسوّغة للخروج بطل، من غیر فرق بین العالم بالحکم والجاهل، بل یحکم بالبطلان فی الخروج نسیاناً أیضاً، بخلاف ما إذا خرج عن اضطرار أو إکراه أو لحاجة لا بُدَّ له منها من بول أو غائط أو غسل جنابة أو استحاضة أو مسّ میت وإن کان السبب باختیاره، ویجوز الخروج لحضور صلاة الجمعة وللجنائز لتشییعها والصلاة علیها وتغسیلها وتکفینها ودفنها ولعیادة المریض.<br /> <br /> أمّا سائر الأُمور الراجحة شرعاً فالأحوط وجوباً عدم الخروج لها إلّا إذا کانت حاجة لا بُدَّ منها، کما أنّ الأحوط لزوماً مراعاة أقرب الطرق عند الخروج، ولا تجوز زیادة المکث عن قدر الحاجة، وأمّا التشاغل علی وجه تنمحی به صورة الاعتکاف فهو مبطل وإن کان عن إکراه أو اضطرار، ولا یجوز الجلوس تحت الظلال فی الخارج بل الأحوط لزوماً ترک الجلوس فیه بعد قضاء الحاجة مطلقاً إلّا مع الضرورة.<br /> <br /> ===عروه الوثقی===<br /> [https://mesb.ir/o2-2560 ق م ۲۵۶۰]....<br /> <br /> شرائط صحة الاعتکاف<br /> <br /> ویشترط فی صحته أمور [(ویشترط فی صحته أمور): یجری فی الشرطین الأولین ما تقدم فی کتاب الصوم.]: <br /> <br /> الأول: الإیمان، فلا یصح من غیره. <br /> <br /> الثانی: العقل، فلا یصح من المجنون ولو أدوارا فی دوره، ولا من السکران وغیره من فاقدی العقل. <br /> <br /> الثالث: نیة القربة کما فی غیره من العبادات، والتعیین [(والتعیین): فیما إذا توقف تطبیق ما فی الذمة علیه کالواجب بالإیجار ونحوه، دون الواجب بالنذر فإنه إذا کان بشرط لا عن غیره من الواجبات یکفی فیه عدم قصد الغیر وإن کان لا بشرط عنه ینطبق علی المأتی به وإن قصد الغیر.] إذا تعدد ولو إجمالا، ولا یعتبر فیه قصد الوجه کما فی غیره من العبادات، وإن أراد أن ینوی الوجه ففی الواجب منه ینوی الوجوب وفی المندوب الندب، ولا یقدح فی ذلک کون الیوم الثالث الذی هو جزء منه واجبا لانه من أحکامه [(لأنه من أحکامه): التعلیل محل نظر، والظاهر کفایة نیة الوجوب فی الطالب کما ان الاقوی کفایة نیة کل من الوجوب والندب فی الواجب بالعرض.]، فهو نظیر النافلة إذا قلنا بوجوبها بعد الشروع فیها، ولکن الأولی ملاحظة ذلک حین الشروع فیه بل تجدید نیة الوجوب فی الیوم الثالث، ووقت النیة قبل الفجر [(ووقت النیة قبل الفجر): تقدم فی نیة الصوم ما هو الأظهر والإشکال الآتی ضعیف.]، وفی کفایة النیة فی أول اللیل کما فی صوم شهر رمضان إشکال، نعم لو کان الشروع فیه فی أول اللیل أو فی أثنائه نوی فی ذلک الوقت، ولو نوی الوجوب فی المندوب أو الندب فی الواجب اشتباها لم یضر إلا إذا کان علی وجه التقیید [(لم یضر إلا إذا کان علی وجه التقیید): بل لا یضر حتی فی هذه الصورة کما مر فی نظائر المقام.] لا الاشتباه فی التطبیق. <br /> <br /> الرابع: الصوم، فلا یصح بدونه، وعلی هذا فلا یصح وقوعه من المسافر فی غیر المواضع التی یجوز له الصوم فیها، ولا من الحائض والنفساء [(ولا من الحائض والنفساء): کما لا یجوز لهما نفس اللبث فی المسجد ذاتا وبقصد التعبد تشریعا أیضاً.] ولا فی العیدین، بل لو دخل فیه قبل العید بیومین لم یصح وإن کان غافلا حین الدخول، نعم لو نوی اعتکاف زمان یکون الیوم الرابع أو الخامس منه العید فإن کان علی وجه التقیید بالتتابع لم یصح، وإن کان علی وجه الإطلاق لا یبعد صحته فیکون العید فأصلاً بین أیام الاعتکاف [(فیکون العید فأصلاً بین أیام الاعتکاف): ویعتبر ما بعد العید اعتکافا مستقلا فلا بد وإن لا یکون أقل من ثلاثة أیام.]. <br /> <br /> الخامس: أن لا یکون أقل من ثلاثة أیام، فلو نواه کذلک بطل، وأما الأزید فلا بأس به وإن کان الزائد یوما أو بعضه أو لیلة أو بعضها، ولا حد لأکثره، نعم لو اعتکف خمسة أیام وجب السادس بل ذکر بعضهم أنه کلما زاد یومین وجب الثالث فلو اعتکف ثمانیة أیام وجب الیوم التاسع وهکذا، وفیه تأمل، والیوم [(والیوم): أی الیوم الصومی فیجری فیه ما تقدم فی تحدیده.]من طلوع الفجر إلی غروب الحمرة المشرقیة فلا یشترط إدخال اللیلة الأولی ولا الرابعة وإن جاز ذلک کما عرفت، ویدخل فیه اللیلتان المتوسطتان، وفی کفایة الثلاثة التلفیقیة إشکال [(إشکال): بل منع.]. <br /> <br /> السادس: أن یکون فی المسجد الجامع [(أن یکون فی المسجد الجامع): إلا إذا اختص بإمامته غیر العادل علی الأحوط.]، فلا یکفی فی غیر المسجد ولا فی مسجد القبیلة والسوق، ولو تعدد الجامع تخیر بینها، ولکن الأحوط مع الإمکان کونه فی أحد المساجد الأربعة: مسجد الحرام ومسجد النبی (صلی الله علیه وآله وسلم) ومسجد الکوفة ومسجد البصرة. <br /> <br /> السابع: إذن السید بالنسبة إلی مملوکه [(إذن السید بالنسبة إلی مملوکه) : الظاهر فی فرض کون مکثه جائزا صحة اعتکافه وصومه ـ إذا لم یکن منافیا لحق المولی کما مر ـ ولا یتوقف علی أذنه له فیهما.] سواء کان قنا أو مدبرا أو أم ولد أو مکاتبا لم یتحرر منه شیء ولم یکن اعتکافه اکتسابا، وأما إذا کان اکتسابا فلا مانع منه، کما أنه إذا کان مبعضا فیجوز منه فی نوبته إذا هایاه مولاه من دون إذن بل مع المنع منه أیضاً، وکذا یعتبر إذن المستأجر بالنسبة إلی أجیره الخاص [(إلی أجیره الخاص) : أی إذا آجر نفسه بجمیع منافعه بأن یکون جمیع تصرفاته للمستأجر کالعبد وحینئذ فلو کان مجازا فی نفس المکث ولم یکن اعتکافه للاکتساب یصح ولو من دون أذنه.]، وإذن الزوج بالنسبة إلی الزوجة إذا کان منافیا لحقه [(إذا کان منافیا لحقه) : إطلاقه محل نظر. نعم إذا کان مکثها فی المسجد بدون أذنه حراما بطل اعتکافها.<br /> <br /> وإذن الوالد والوالدة بالنسبة إلی ولدهما إذا کان مستلزما لإیذائهما [(لإیذائهما) : شفقة علیه.]،]، وأما مع عدم المنافاة وعدم الإیذاء فلا یعتبر إذنهم، وإن کان أحوط خصوصا بالنسبة إلی الزوج والوالد. <br /> <br /> الثامن : استدامة اللبث فی المسجد، فلو خرج عمدا اختیارا لغیر الأسباب المبیحة بطل من غیر فرق بین العالم بالحکم والجاهل به، وأما لو خرج ناسیا [(وأما لو خرج ناسیا) : لا یبعد البطلان به.] أو مکرها فلا یبطل، وکذا لو خرج لضرورة عقلا أو شرعا أو عادة کقضاء الحاجة من بول أو غائط أو للاغتسال من الجنابة أو الاستحاضة ونحو ذلک، ولا یجب الاغتسال [(ولا یجب الاغتسال) : إذا تمکن من الاغتسال فی المسجد من غیر مکث ـ ولم یستلزم محرما آخر کالتلویث ـ وجب علی الأحوط وإلا لم یجز مطلقا وإن کان زمان الغسل أقل من زمان الخروج، هذا فی غیر المسجدین وأما فیهما فإن لم یکن زمان الغسل أطول من زمان التیمم وکذا من زمان الخروج وجب الغسل فی المسجد ـ ما لم یستلزم محرما ـ وإلا وجب الغسل خارجه، هذا بالإضافة إلی الاغتسال من الجنابة ونحوها وأما الاغتسال للاستحاضة وکذلک الأغسال المندوبة فالأحوط الإتیان بها فی المسجد مع الإمکان.] فی المسجد وإن أمکن من دون تلویث وإن کان أحوط والمدار علی صدق اللبث فلا ینافیه خروج بعض أجزاء بدنه من یده أو رأسه أو نحوهما.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2560 &lt;nowiki&gt;[۲۵۶۰]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۱ : لو ارتد المعتکف فی أثناء اعتکافه بطل وإن تاب بعد ذلک إذا کان ذلک فی أثناء النهار بل مطلقا علی الأحوط.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2586 &lt;nowiki&gt;[۲۵۸۶]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۲۷ : الأقوی صحة اعتکاف الصبی الممیز فلا یشترط فیه البلوغ.<br /> [[رده:شرایط صحت]]<br /> [[رده:بحث اعتکاف]]<br /> {{بحث اعتکاف}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%81&diff=3031 2026-06-18T11:32:07Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== نائب‌گرفتن و نائب‌شدن در اعتکاف ===<br /> <br /> ==== اعتکاف نیابتی ====<br /> انجام اعتکاف به نیابت از میّت صحیح بوده و نیابت از شخص زنده نیز به قصد رجاء، اشکالی ندارد.<br /> <br /> در یک اعتکاف، نائب شدن برای دو یا چند نفر صحیح نیست؛ اما اهدای ثواب اعتکاف به چند فرد (زنده یا مرده) صحیح است.<br /> <br /> ==== عدول از اعتکاف ====<br /> اگر مکلف اعتکاف را برای خود شروع کند، نمی‌تواند نیتش را عوض کرده و اعتکاف را به نیابت از دیگری ادامه دهد و همچنین اگر نیابتی از طرف شخصی شروع کرده، نمی‌تواند آن را به اعتکاف برای خودش یا دیگری تبدیل کند.<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j2-297 ج۲، مسأله ۲۹۷]. عدول از اعتکاف به اعتکاف دیگر جایز نیست، چه هر دو واجب باشند، مثل آنکه یکی را به نذر و دیگری را به قسم بر خود واجب کرده باشد، یا هر دو مستحبّ باشند، یا یکی واجب و دیگری مستحبّ باشد، یا یکی برای خود و دیگری به نیابت یا اجاره برای غیر باشد، یا هر دو به نیابت از غیر باشد.<br /> <br /> ===منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-1069 ج۱، مسألة ۱۰۶۹]: لا یجوز العدول من اعتکاف إلی آخر اتّفقا فی الوجوب والندب أو اختلفا، ولا من نیابة عن شخص إلی نیابة عن شخص آخر، ولا من نیابة عن غیره إلی نفسه وبالعکس.<br /> <br /> ===عروه الوثقی===<br /> [https://mesb.ir/o2-2561 &lt;nowiki&gt;[۲۵۶۱]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۲: لا یجوز العدول بالنیة من اعتکاف إلی غیره وإن اتحدا فی الوجوب والندب، ولا عن نیابة میت إلی آخر أو إلی حی، أو عن نیابة غیره إلی نفسه أو العکس.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2562 &lt;nowiki&gt;[۲۵۶۲]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۳: الظاهر عدم جواز النیابة عن أکثر من واحد فی اعتکاف واحد، نعم یجوز ذلک بعنوان إهداء الثواب فیصح إهدائه إلی متعددین أحیاءً أو أمواتاً أو مختلفین.<br /> [[رده:بحث اعتکاف]]<br /> [[رده:اعمال نیابتی]]<br /> [[رده:عدول]]<br /> {{بحث اعتکاف}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%81&diff=3030 2026-06-18T10:45:55Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== تعریف اعتکاف ===<br /> حقیقت اعتکاف این است که انسان برای رضای خدا با رعایت [[شرایط اعتکاف]]، مدتی در مسجد بماند.<br /> <br /> این عمل در اصل عبادتی مستحب است، اما با [[نذر اعتکاف|نذر و عهد]] و امثال آن بر مکلف واجب می‌شود.<br /> <br /> اعتکاف [[زمان و مدت اعتکاف|زمان مشخص و محدودی]] ندارد، هر وقت روزه صحیح باشد، انجام اعتکاف هم صحیح است. البته بهترین زمان آن، [[ماه رمضان]] و برتر از همه، ده روز آخر این ماه است.<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-1719 مسئله ۱۷۱۹] . اعتکاف از عبادات مستحب می‌باشد که به واسطه نذر، عهد، قسم و مانند اینها واجب می‌شود، و اعتکاف شرعی آن است که فرد در مسجد به قصد قربت، توقّف و اقامت کند و احتیاط مستحب آن است که اقامت به قصد انجام اعمال عبادی مانند نماز یا دعا باشد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1720 مسئله ۱۷۲۰] . برای اعتکاف وقت معیّنی نیست و در هر زمانی در طول سال که روزه صحیح است، اعتکاف هم صحیح است و بهترین وقت آن، ماه مبارک رمضان است و افضل دهه آخر ماه رمضان است.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j2-267 ج۲، مسئله ۲۶۷]. اعتکاف شرعاً آن است که فرد در مسجد به قصد قربت، توقّف و اقامت کند و احتیاط مستحب آن است که اقامت، به قصد انجام اعمال عبادی مانند نماز یا دعا باشد؛ اعتکاف از عبادت‌های مستحب می‌باشد که به وسیلۀ نذر، عهد، قسم و مانند آن واجب می‌شود. <br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-268 ج۲، مسئله ۲۶۸]. اعتکاف وقت معیّن بخصوصی ندارد و هر زمانی در طول سال که روزه صحیح است، اعتکاف هم صحیح می‌باشد و بهترین وقت آن، ماه مبارک رمضان است و بهتر، دهۀ آخر ماه رمضان است. <br /> <br /> المسائل المنتخبه<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-1068 ق م ۱۰۶۸]....<br /> <br /> فصل معنی الاعتکاف وشروط الصحّة<br /> <br /> وهو اللّبث فی المسجد بقصد التعبّد به، والأحوط استحباباً أن یضمّ إلیه قصد فعل العبادة فیه من صلاة ودعاء وغیرهما، ویصحّ فی کلّ وقت یصحّ فیه الصوم، والأفضل شهر رمضان، وأفضله العشر الأواخر .<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-1074 ق م ۱۰۷۴] ....<br /> <br /> فصل الرجوع عن الاعتکاف<br /> <br /> الاعتکاف فی نفسه مندوب، ویجب بالعارض من نذر وشبهه، فإن کان واجباً معیناً فلا إشکال فی وجوبه قبل الشروع فضلاً عمّا بعده، وإن کان واجباً مطلقاً أو مندوباً لم یجب بالشروع، أی لا یجب إکماله بمجرّد الشروع فیه - وإن کان هو الأحوط استحباباً فی الواجب المطلق - نعم یجب بعد مضی یومین منه فیتعین الیوم الثالث، إلّا إذا اشترط حال النیة الرجوع لعارض، فاتّفق حصوله بعد یومین، فله الرجوع عنه حینئذٍ إن شاء، ولا عبرة بالشرط إذا لم ‏یکن مقارناً للنیة سواء أکان قبلها أم بعد الشروع فیه.<br /> <br /> === عروه الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o2-2560 ق م ۲۵۶۰]<br /> <br /> کتاب الاعتکاف<br /> <br /> وهو اللبث فی المسجد بقصد العبادة، بل لا یبعد کفایة قصد التعبد بنفس اللبث وإن لم یضم إلیه قصد عبادة أخری خارجة عنه، لکن الأحوط الأول [(لکن الأحوط الأول) : بل الأحوط قصد التعبد بنفس اللبث أیضاً.]، ویصح فی کل وقت یصح فیه الصوم، وأفضل أوقاته شهر رمضان، وأفضله العشر الأواخر منه، وینقسم إلی واجب ومندوب، والواجب منه ما وجب بنذر أو عهد أو یمین أو شرط فی ضمن عقد أو إجارة أو نحو ذلک، وإلا ففی أصل الشرع مستحب، ویجوز الإتیان به عن نفسه وعن غیره المیت، وفی جوازه نیابة عن الحی قولان لا یبعد ذلک [(لا یبعد ذلک) : فیه إشکال نعم لا بأس بالنیابة عنه رجاء.]، بل هو الأقوی، ولا یضر اشتراط الصوم فیه فإنه تبعی، فهو کالصلاة فی الطواف الذی یجوز فیه النیابة عن الحی.<br /> [[رده:بحث اعتکاف]]<br /> [[رده:تعریف]]</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%81_(%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9%DB%8C)&diff=3029 2026-06-18T10:08:05Z

<p>Thaniashar: صفحه‌ای تازه حاوی «=== فضیلت و شرایط اعتکاف === * اعتکاف * فضیلت اعتکاف * نذر اعتکاف * نیابت در اعتکاف * قضای اعتکاف * شرایط اعتکاف * نیت اعتکاف * روزه در اعتکاف * اعتکاف روز سوم * اعتکاف در سفر === زمان و مکان اعتکاف === * زمان و مدت اعتکاف * مکان اعت...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>=== فضیلت و شرایط اعتکاف ===<br /> <br /> * [[اعتکاف]]<br /> * [[فضیلت اعتکاف]]<br /> * [[نذر اعتکاف]]<br /> * [[نیابت در اعتکاف]]<br /> * [[قضای اعتکاف]]<br /> * [[شرایط اعتکاف]]<br /> * [[نیت اعتکاف]]<br /> * [[روزه در اعتکاف]]<br /> * [[اعتکاف روز سوم]]<br /> * [[اعتکاف در سفر]]<br /> <br /> === زمان و مکان اعتکاف ===<br /> <br /> * [[زمان و مدت اعتکاف]]<br /> * [[مکان اعتکاف]]<br /> * [[مسجد جامع]]<br /> * [[اعتکاف در مکان غصبی]]<br /> * [[اعتکاف بدون اجازه شوهر یا پدر|اجازه پدر و شوهر در اعتکاف]]<br /> * [[خروج معتکف از مسجد]]<br /> * [[خروج از اعتکاف (برای کار واجب)]]<br /> * [[خروج از اعتکاف (برای کار مستحب)]]<br /> * [[خروج از اعتکاف (عذر عرفی)]]<br /> * [[خروج از اعتکاف (بدون عذر)]]<br /> * [[خروج طولانی از مسجد]]<br /> <br /> === باطل‌کننده‌های اعتکاف ===<br /> <br /> * [[مبطلات اعتکاف]]<br /> * [[عطر در اعتکاف|استفاده از عطر و ادکلن در اعتکاف]]<br /> * [[بحث و جدل در اعتکاف|بحث و جدال در اعتکاف]]<br /> * [[خرید و فروش در اعتکاف]]<br /> * [[قطع اعتکاف|قطع و رهاکردن اعتکاف]]<br /> * [[کفاره باطل‌کردن اعتکاف]]<br /> * [[حائض‌شدن در اعتکاف|حائض‌شدن در ایام اعتکاف]]<br /> * [[فوت معتکف]]<br /> <br /> ----'''همسو''': [[:رده:بحث اعتکاف|رده بحث اعتکاف]] • [[فهرست بحث اعتکاف (داستانی)]]<br /> [[رده:فهرست موضوعی]]<br /> [[رده:بحث اعتکاف]]</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%A1_%D8%A8%D8%B1_%D8%AD%DB%8C%D8%B6&diff=3028 2026-06-17T14:11:50Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== باقی‌ماندن بر حیض در ماه رمضان و غیر آن ===<br /> <br /> === باقی‌ماندن عمدی بر حیض و نفاس ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> ==== '''روزه در ایام حیض و نفاس''' ====<br /> روزه‌گرفتن زن در روزهایی که در حال حیض یا نفاس است، صحیح نیست؛ حتی اگر فقط لحظاتی از روز در این حالت باشد.<br /> <br /> پاک‌شدن پیش از اذان صبح در [[ماه رمضان]]<br /> <br /> اگر زن پیش از اذان صبح از [[غسل حیض|حیض]] یا [[نفاس]] پاک شود، باید تا قبل از اذان صبح غسل کند و اگر برای غسل وقت ندارد، باید [[تیمم]] نماید.<br /> <br /> '''باقی‌ماندن عمدی'''<br /> <br /> چنانچه زن حائض در ماه رمضان عمداً به وظیفه‌اش (غسل یا تیمم) عمل نکند، باید آن روز را [[امساک]] کند و قضا و کفاره افطار عمدی نیز بر او واجب می‌شود. (به احتیاط واجب)<br /> <br /> '''حکم در غیر ماه رمضان'''<br /> <br /> در غیر ماه رمضان و قضای آن (مثل [[روزه‌های مستحبی]] و نذری) باقی‌ماندن بر حیض و نفاس روزه را باطل نمی‌کند.<br /> <br /> ==== '''فراموشی غسل حیض و نفاس''' ====<br /> اگر زن غسل حیض یا نفاس را فراموش کند، روزه‌هایی که گرفته صحیح است.<br /> <br /> ==== '''آگاهی از بطلان غسل در طول روز''' ====<br /> زنی که قبل از اذان صبح غسل حیض یا نفاس را انجام داده، اگر در طول روز متوجه باطل‌بودن غسلش شود (مثلاً ببیند مانعی در اعضای غسل وجود داشته)، روزۀ آن روز صحیح است و قضا ندارد.<br /> ----'''همسو''': [[بقاء بر جنابت]] <br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-1606 مسئله ۱۶۰۶]. اگر زن در شب ماه رمضان پیش از اذان صبح از حیض یا نفاس پاک شود و عمداً غسل نکند، و اگر وظیفه‌اش تیمم است و تیمم ننماید، روزه آن روز را باید تمام کند و قضای آن را نیز بگیرد. و در روزه قضای ماه رمضان اگر عمداً غسل و تیمم را ترک کند بنا بر احتیاط واجب  نمی‌تواند آن روز را روزه بگیرد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1607 مسئله ۱۶۰۷]. زنی که در شب ماه رمضان از حیض یا نفاس پاک شده، اگر عمداً غسل نکند تا وقت تنگ شود، باید تیمم نماید، و روزه آن روزش صحیح است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1608 مسئله ۱۶۰۸]. اگر زن پیش از اذان صبح در ماه رمضان از حیض یا نفاس پاک شود و برای غسل وقت نداشته باشد، باید تیمم نماید، ولی لازم نیست تا اذان صبح بیدار بماند. و همچنین است حکم جنب در صورتی که وظیفه‌اش تیمم باشد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1609 مسئله ۱۶۰۹].  اگر زن نزدیک اذان صبح در ماه مبارک رمضان از حیض یا نفاس پاک شود، و برای هیچ‌کدام از غسل و تیمم وقت نداشته باشد، روزه‌اش صحیح است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1610 مسئله ۱۶۱۰]. اگر زن بعد از اذان صبح از خون حیض یا نفاس پاک شود، یا در بین روز خون حیض یا نفاس ببیند، اگرچه نزدیک مغرب باشد، روزه او باطل است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1611 مسئله ۱۶۱۱]. اگر زن غسل حیض یا نفاس را فراموش کند، و بعد از یک روز یا چند روز یادش بیاید، روزه‌هایی که گرفته صحیح است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1612 مسئله ۱۶۱۲]. اگر زن پیش از اذان صبح در ماه رمضان از حیض یا نفاس پاک شود و در غسل کوتاهی کند و تا اذان غسل نکند، و در تنگی وقت تیمم هم نکند  چنانچه گذشت  روزه آن روز را باید تمام کند و قضا نماید، ولی چنانچه کوتاهی نکند مثلاً منتظر باشد که حمام زنانه شود، اگرچه سه مرتبه بخوابد و تا اذان غسل نکند، و در تیمم کردن کوتاهی نکند، روزه او صحیح است.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j2-113 ج۲، مسئله ۱۱۳]. زنی که در شب ماه مبارک رمضان از حیض یا نفاس پاک شده است قبل از اذان صبح ماه مبارک رمضان باید غسل کند یا چنانچه وظیفه‌اش تیمّم است تیمّم کند و توضیح احکام باقیماندن بر حیض یا نفاس در اقسام مختلف روزه در مسائل بعد ذکر می‌شود.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-114 ج۲، مسئله ۱۱۴]. اگر زن در شب ماه رمضان قبل از اذان صبح از حیض یا نفاس پاک شود و عمداً غسل نکند و اگر وظیفه‌اش تیمّم است تیمّم ننماید، روزۀ آن روز را باید تمام کند و بنابر احتیاط واجب آن را به نیّت قربت مطلقه&lt;ref&gt;یعنی خصوص روزۀ واجب را نیّت نکند؛ بلکه از مبطلات روزه پرهیز کند و قصدش از این کار به‌طور کلّی، قربةً إلی اللّه باشد.&lt;/ref&gt; انجام دهد، سپس باید در روز دیگری قضای آن را نیز بگیرد و چون معلوم نیست روزۀ آن روز دیگر، قضا است یا عقوبت است، آن روز را نیز به قصد قربت مطلقه روزه بگیرد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-115 ج۲، مسئله ۱۱۵]. باقیماندن غیر عمدی بر حیض یا نفاس تا اذان صبح در ماه مبارک رمضان اشکال ندارد. بنابراین، هر گاه زن در شب ماه رمضان پیش از اذان صبح در واقع پاک شده باشد، ولی خودش با یقین یا اطمینان به اینکه هنوز پاک نشده، غسل ننماید و پس از اذان صبح، مثلاً بین‌الطّلوعَیْن متوجّه شود، باید روزه بگیرد و روزه‌اش صحیح است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-116 ج۲، مسئله ۱۱۶]. در روزه قضای ماه رمضان اگر زن عمداً غسل و تیمّم را ترک کند، بنابر احتیاط واجب نمی‌تواند آن روز را روزۀ قضا بگیرد و چنانچه غیر عمدی بوده، اشکال ندارد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-117 ج۲، مسئله ۱۱۷]. در غیر روزۀ ماه رمضان و قضای آن، از اقسام روزه‌های واجب و مستحب، اگر زن عمداً غسل و تیمّم را ترک کند و تا اذان صبح بر حیض یا نفاس باقی بماند اشکال ندارد و می‌تواند آن روز را روزه بگیرد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-118 ج۲، مسئله ۱۱۸]. اگر زن قبل از اذان صبح در ماه رمضان از حیض یا نفاس پاک شود و برای غسل وقت نداشته باشد، باید قبل از اذان صبح تیمّم نماید و در این صورت روزه‌اش صحیح است. همچنین، اگر وقت وسعت دارد ولی آب برای زن ضرر داشته باشد، وظیفۀ او تیمّم است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-119 ج۲، مسئله ۱۱۹]. زنی که در شب ماه رمضان از حیض یا نفاس پاک شده، اگر عمداً غسل نکند تا وقت تنگ شود، باید تیمّم نماید و در این صورت روزۀ آن روزش صحیح است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-120 ج۲، مسئله ۱۲۰]. اگر زن نزدیک اذان صبح در ماه مبارک رمضان از حیض یا نفاس پاک شود و برای هیچ کدام از غسل و تیمّم وقت نداشته باشد، روزه‌اش صحیح است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-121 ج۲، مسئله ۱۲۱]. اگر زن در ماه مبارک رمضان غسل حیض یا نفاس را فراموش کند و بعد از یک یا چند روز یادش بیاید، روزه‌هایی که گرفته صحیح است. بنابراین، مسألۀ «۱۰۱»، شامل غسل حیض یا نفاس نمی‌شود.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-122 ج۲، مسئله ۱۲۲]. اگر زن قبل از اذان صبح در ماه رمضان از حیض یا نفاس پاک شود، ولی بخوابد و در انجام غسل کوتاهی کرده و تا اذان غسل نکند و در تنگی وقت تیمّم هم ننماید، باید روزۀ آن روز را تمام کند و بنابر احتیاط واجب، آن را به نیّت قربت مطلقه انجام دهد. سپس روزۀ آن روز را به معنایی در مسألۀ «۱۱۴» ذکر شد، قضا کند؛<br /> <br /> ولی چنانچه کوتاهی نکند، هرچند سه مرتبه بخوابد و تا اذان غسل نکند و در تیمّم کردن نیز کوتاهی نکند، روزۀ او صحیح است. بنابراین، احکام خاصّی که برای خواب اول و دوم و بیشتر، برای فرد جنب بیان شد، در مورد فرد حائض و نفساء، جاری نیست.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-123 ج۲، مسئله ۱۲۳]. اگر زن قبل از اذان صبح در ماه رمضان از حیض یا نفاس پاک شود و وظیفه‌اش به علّت کمی وقت یا ضرر داشتن آب و مانند آن تیمّم باشد، واجب است تیمّم کند، ولی بعد از انجام تیمّم لازم نیست تا اذان صبح بیدار بماند و می‌تواند بخوابد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-126 ج۲، مسئله ۱۲۶]. اگر زنی که حائض بوده بعد از اذان صبح ماه رمضان از خواب بیدار شود و ملتفت شود از حیض پاک شده است و شک نماید قبل از اذان صبح از حیض پاک شده یا بعد از آن، روزۀ آن روز بر وی واجب نیست و باید قضای آن را انجام دهد؛<br /> <br /> امّا اگر زن در بین روزی که روزه گرفته شک نکند و بعد از اذان مغرب شک نماید که قبل از اذان صبح از حیض پاک شده یا بعد از آن، روزۀ آن روز وی صحیح است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-127 ج۲، مسئله ۱۲۷]. اگر زن حائض قبل از اذان صبح ماه رمضان احتمال عقلایی دهد که از خون حیض پاک شده، باید در صورت امکان به کیفیّتی که در جلد اول، مبحث «حیض»، مسألۀ «۶۰۰» بیان شد استبراء نماید و نمی‌تواند در صورت شک، بدون استبراء بنا بر باقی بودن حیض بگذارد و غسل حیض یا تیمّم بدل از غسل حیض که در فرض پاک شدن از حیض، برای ورود به صبح، واجب است را ترک نماید.<br /> <br /> در صورت مذکور، چنانچه عمداً و بدون عذر استبراء را ترک نماید و بعد از اذان صبح خود را پاک ببیند و نداند پاکی از حیض بعد از اذان صبح حاصل شده یا قبل از آن، لازم است احتیاط نماید به اینکه آن روز را روزه بگیرد و قضای آن را نیز انجام دهد - با توضیحی که در مسألۀ «۱۱۴» ذکر شد - و بنابر احتیاط واجب کفّارۀ بقای عمدی بر حیض نیز بر عهدۀ وی ثابت می‌شود.<br /> <br /> شایان ذکر است، حکم مذکور در مورد زن نفساء نیز جاری می‌شود.<br /> <br /> امّا اگر چنین زنی توانایی استبراء نداشته یا اطمینان داشته که در باطن تا اذان صبح از حیض پاک نمی‌شود و بعد از اذان صبح خود را پاک ببیند و نداند پاکی از حیض بعد از اذان صبح حاصل شده یا قبل از آن، حکمی که در مسألۀ قبل بیان شد در مورد وی جاری می‌شود.<br /> <br /> === المسائل المنتخبه ===<br /> [https://mesb.ir/mm-503 مسألة ۵۰۳]: البقاء علی حدث الحیض أو النفاس مع التمکن من الغسل أو التیمّم مبطل لصوم شهر رمضان، بل ولقضائه أیضاً علی الأحوط لزوماً، دون غیرهما.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-995 ج۱، مسألة ۹۹۵]: إذا نسی غسل الجنابة لیلاً حتّی مضی یوم أو أیام من شهر رمضان وجب علیه القضاء، ولا یلحق به غیره من الصوم الواجب، وإن کان الإلحاق أحوط استحباباً، کما لا یلحق غسل الحیض والنفاس إذا نسیته المرأة بالجنابة وإن کان الإلحاق أحوط استحباباً.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-998 ج۱، مسألة ۹۹۸]: حدث الحیض والنفاس کالجنابة فی أنّ تعمّد البقاء علیهما مبطل للصوم فی شهر رمضان &lt;ref&gt;یجری فیهما ما تقدّم فی تعمّد البقاء علی الجنابة.&lt;/ref&gt; بل ولقضائه علی الأحوط لزوماً دون غیرهما، وإذا حصل النَّقاء فی وقت لا یسع الغسل ولا التیمّم أو لم ‏تعلم بنقائها حتّی طلع الفجر صحّ صومها.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-1005 ج۱، مسألة ۱۰۰۵]: لا تلحق الحائض والنفساء بالجنب فیما مرّ، فیصحّ منهما الصوم مع عدم التوانی فی الغسل وإن کان البقاء علی الحدث فی النوم الثانی أو الثالث، وأمّا معه فیحکم بالبطلان وإن کان فی النوم الأوّل.<br /> <br /> === عروه الوثقی ===<br /> بعد از [https://mesb.ir/o2-2431 مساله ۲۴۳۱]<br /> <br /> .... وکما یبطل الصوم بالبقاء علی الجنابة متعمدا کذا یبطل بالبقاء علی حدث الحیض والنفاس &lt;ref&gt;(کذا یبطل بالبقاء علی حدث الحیض والنفاس): الکلام المتقدم فی تعمد البقاء علی الجنابة یأتی فیه أیضا .&lt;/ref&gt; إلی طلوع الفجر، فإذا طهرت منهما قبل الفجر وجب علیها الاغتسال أو التیمم، ومع ترکهما عمدا یبطل صومها، والظاهر اختصاص البطلان بصوم رمضان، وإن کان الأحوط إلحاق قضائه &lt;ref&gt;(الأحوط إلحاق قضائه): لا یترک هذا الاحتیاط .&lt;/ref&gt; به أیضاً، بل إلحاق مطلق الواجب بل المندوب أیضاً، وأما لو طهرت قبل الفجر فی زمان لا یسع الغسل ولا التیمم أو لم تعلم بطهرها فی اللیل حتی دخل النهار فصومها صحیح واجبا کان أو ندبا علی الأقوی.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2433 &lt;nowiki&gt;[ ۲۴۳۳ ]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۰: الأقوی بطلان صوم شهر رمضان &lt;ref&gt;(الأقوی بطلان صوم شهر رمضان): بمعنی وجوب قضائه، فلو نسی الاغتسال لیلا وتذکره بعد طلوع الفجر أتم صومه  بنیة القربة المطلقة علی الأحوط  وقضاه .&lt;/ref&gt; بنسیان غسل الجنابة لیلا قبل الفجر حتی مضی علیه یوم أو أیام &lt;ref&gt;(یوم أو أیام): ما لم یتحقق منه غسل شرعی بأی عنوان أو التیمم لأحد مسوغاته مع استمراره .&lt;/ref&gt;، والأحوط إلحاق غیر شهر رمضان من النذر المعین ونحوه به وإن کان الأقوی عدمه، کما أن الأقوی عدم إلحاق غسل الحیض والنفاس لو نسیتهما بالجنابة فی ذلک وإن کان أحوط.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2443 &lt;nowiki&gt;[ ۲۴۴۳ ]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۶۰: ألحق بعضهم الحائض والنفساء بالجنب فی حکم النومات، والأقوی عدم الإلحاق وکون المناط فیهما صدق التوانی فی الاغتسال فمعه یبطل وإن کان فی النوم الأول ومع عدمه لا یبطل وإن کان فی النوم الثانی أو الثالث.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2447 &lt;nowiki&gt;[ ۲۴۴۷ ]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۶۴: فاقد الطهورین یسقط عنه اشتراط رفع الحدث للصوم فیصح صومه مع الجنابة أو مع حدث الحیض أو النفاس.<br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> [[رده:مبطلات روزه]]<br /> [[رده:غسل حیض]]<br /> [[رده:غسل نفاس]]<br /> &lt;references /&gt;{{مبطلات روزه}}<br /> ----{{بحث روزه}}<br /> [[رده:حیض]]</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%A1_%D8%A8%D8%B1_%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%AA&diff=3027 2026-06-17T14:04:03Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== باقی‌ماندن بر جنابت در ماه رمضان و غیر آن ===<br /> <br /> ==== باقی‌ماندن عمدی بر جنابت ====<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> شخص جنب در روزه [[ماه رمضان]]، باید تا قبل از اذان صبح غسل جنابت را انجام دهد و اگر برای غسل وقت ندارد، باید [[تیمم]] کند.<br /> <br /> در قضای روزه [[ماه رمضان]]، نیز باید تا قبل از اذان صبح غسل جنابت را انجام دهد؛ البته اگر برای غسل فرصت ندارد، نمی‌تواند آن روز را روزه بگیرد. &lt;ref&gt;استفتاء از نجف&lt;/ref&gt;<br /> <br /> و چنانچه در ماه رمضان عمداً به وظیفه‌اش (غسل یا تیمم) عمل نکند، باید آن روز را [[امساک]] کند و قضا و [[کفاره افطار عمدی|کفاره]] نیز بر او واجب می‌شود.<br /> <br /> اما در غیر ماه رمضان و قضای آن (مثل [[روزه‌های مستحب]] و نذری) باقی‌ماندن بر جنابت روزه را باطل نمی‌کند.<br /> ----'''همسو''': [[باطل‌کردن روزه (از روی ندانستن)|وظیفه شخصی که حکم بقاء بر جنابت را نمی‌دانسته است]] •<br /> ----<br /> <br /> ==== '''جنب‌شدن قبل از اذان صبح''' ====<br /> اگر مکلف به گمان اینکه برای غسل وقت دارد خود را جنب کند، سپس بفهمد وقت تنگ است، باید قبل اذان تیمم کند و روزه صحیح است.<br /> <br /> اگر با اینکه می‌داند برای غسل و تیمم فرصت ندارد خود را جنب کند، روزه باطل است و قضا و کفاره بر او واجب است.<br /> <br /> اگر بداند با غسل‌کردن، فرصت خوردن سحری را از دست می‌دهد و در روز دچار حرج و سختی شدید می‌شود، می‌تواند ابتدا سحری بخورد و سپس به‌جای غسل، تیمم کند.<br /> <br /> ==== '''فراموشی غسل جنابت''' ====<br /> چنانچه شخص جُنُب در ماه رمضان غسل را یک یا چند روز فراموش کند، به تعداد روزهایی که یقین دارد جنب بوده، باید روزه را قضا کند و چنانچه در طول روز یادش بیاید، باید آن روز را امساک کرده و بعداً قضای آن را نیز به‌جا آورد.<br /> ----'''همسو''': [[باطل‌کردن روزه (از روی فراموشی)|وظیفه شخصی که روزه را از روی فراموشی باطل کرده است]] •<br /> ----<br /> <br /> ==== '''آگاهی از جنابت بعد از اذان صبح''' ====<br /> اگر مکلف در طول روز بفهمد که پیش از اذان صبح جنب بوده است، روزه‌اش صحیح است و قضا ندارد.<br /> <br /> ==== '''آگاهی از بطلان غسل در طول روز''' ====<br /> کسی که جنب بوده و غسل کرده، اگر در طول روز متوجه [[مبطلات غسل|باطل‌بودن غسلش]] شود (مثلاً ببیند مانعی در اعضای غسل وجود داشته)، روزۀ آن روز صحیح است و قضا ندارد؛ البته لازم است برای نماز غسل را تکمیل یا تکرار کند.<br /> ----'''همسو''': [[بقاء بر حیض]] •<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> '''سؤال''': اگر شخص جنب نزدیک اذان صبح بیدار شود و اقدام به غسل نماید؛ اما قبل از تمام‌شدن غسل اذان صبح شروع شود، روزه‌اش چه حکمی دارد؟<br /> <br /> '''جواب''': @<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-1589 مسئله ۱۵۸۹].  اگر جنب عمداً در ماه رمضان تا اذان صبح غسل نکند، یا اگر وظیفه‌اش تیمم است تیمم ننماید، باید روزه آن روز را تمام کند و روزی دیگر را نیز روزه بگیرد، و چون معلوم نیست آن روز قضا است یا عقوبت است، هم روزه آن روز از ماه رمضان را به قصد «ما فی‌الذمه» انجام دهد، و هم روزی که به‌جای آن روز روزه می‏گیرد، و قصد قضا نکند.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1590 مسئله ۱۵۹۰]. کسی که می‏خواهد قضای روزه ماه رمضان را بگیرد، هرگاه تا اذان صبح عمداً جنب بماند، نمی‌تواند آن روز را روزه بگیرد، و اگر از روی عمد نباشد می‌تواند، اگرچه احتیاط در ترک آن است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1591 مسئله ۱۵۹۱]. در غیر روزه ماه رمضان و قضای آن  از اقسام روزه‌های واجب و مستحب  اگر جنب عمداً تا اذان صبح بر حال جنابت باقی بماند، می‌تواند آن روز را روزه بگیرد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1592 مسئله ۱۵۹۲]. کسی که در شب ماه رمضان جنب است، چنانچه عمداً غسل نکند تا وقت تنگ شود، باید تیمم کند و روزه بگیرد و روزه‌اش صحیح است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1593 مسئله ۱۵۹۳]. اگر جنب در ماه رمضان غسل را فراموش کند و بعد از یک روز یادش بیاید، باید روزه آن روز را قضا نماید، و اگر بعد از چند روز یادش بیاید، روزه هرچند روزی را که یقین دارد جنب بوده قضا نماید، مثلاً اگر نمی‏داند سه روز جنب بوده یا چهار روز، باید روزه سه روز را قضا کند.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1594 مسئله ۱۵۹۴]. کسی که در شب ماه رمضان برای هیچ‌کدام از غسل و تیمم وقت ندارد، اگر خود را جنب کند، روزه‌اش باطل است و قضا و کفّاره بر او واجب می‌شود.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1595 مسئله ۱۵۹۵]. اگر بداند وقت برای غسل ندارد و خود را جنب کند و تیمم کند، یا با اینکه وقت دارد عمداً غسل را تأخیر بیندازد تا وقت تنگ شود و تیمم کند روزه‌اش صحیح است، هرچند گناهکار است.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/m2-96 ج۲، مسئله ۹۶]. فردی که جنب است، باید قبل از اذان صبح ماه مبارک رمضان غسل کند یا چنانچه وظیفه‌اش تیمّم است تیمّم کند. توضیح احکام باقی ماندن بر جنابت در اقسام مختلف روزه، در مسائل آینده ذکر می‌شود.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m2-97 ج۲، مسئله ۹۷]. اگر فرد جنب عمداً در ماه رمضان تا اذان صبح غسل نکند یا اگر وظیفه‌اش تیمّم است تیمّم ننماید، باید روزۀ آن روز را تمام کند و بنابر احتیاط واجب، آن را به نیّت قربت مطلقه &lt;ref&gt;یعنی خصوص روزه واجب را نیّت نکند؛ بلکه از مبطلات روزه پرهیز کند و قصدش از این کار به‌طور کلّی، قربةً إلی اللّه باشد&lt;/ref&gt; انجام دهد؛ سپس باید روز دیگری را نیز روزه بگیرد و چون معلوم نیست روزۀ آن روز دیگر، قضا است یا عقوبت، آن روز را نیز به قصد آنچه وظیفۀ اوست قربةً إلی اللّه روزه بگیرد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m2-98 ج۲، مسئله ۹۸]. باقی ماندن غیر عمدی بر جنابت تا اذان صبح در ماه مبارک رمضان اشکال ندارد؛<br /> <br /> نیز کسی که از جنابت خویش اطلاع نداشته است (جاهل به موضوع بوده، نه اینکه حکم جنابت را نمی‌دانسته) چنانچه در بین روز ماه مبارک رمضان یا بعد از آن متوجّه شود که جنب بوده و با حال جنابت روزه گرفته است، روزه اش صحیح می‌باشد.<br /> <br /> همچنین، کسی که می‌دانسته جنب است و با اعتقاد به اینکه در اعضای بدنش مانعی نیست، غسل جنابت انجام داده و روزه گرفته، سپس در بین روز یا بعد از آن متوجّه شود که اتّفاقاً مانعی در اعضای بدن به هنگام غسل بوده یا به دلیل دیگری (به علّت جهل به موضوع)، غسلش باطل بوده، مثل اینکه بفهمد غسل برایش ضرر قابل توجّهی داشته یا آب غسل نجس بوده است، روزه او صحیح می‌باشد و قضا نیز ندارد، ولی اگر با آن حال نماز خوانده، نمازش باطل است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m2-99 ج۲، مسئله ۹۹]. کسی که می‌خواهد قضای روزۀ ماه رمضان را بگیرد، هر گاه تا اذان صبح عمداً جنب بماند، نمی‌تواند آن روز را روزه بگیرد و اگر از روی عمد نباشد، می‌تواند در آن روز، روزۀ قضای ماه مبارک رمضان بگیرد، هرچند احتیاط مستحب است که آن روز را روزۀ قضا نگیرد.<br /> <br /> مثلاً فردی که می‌خواهد قضای روزۀ ماه رمضان را بگیرد، اگر بعد از اذان صبح از خواب بیدار شود و متوجّه شود محتلم شده و بداند قبل از اذان محتلم شده است، می‌تواند آن روز را به قصد قضای ماه رمضان روزه بگیرد، هرچند احتیاط مستحب ترک این کار است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m2-100 ج۲، مسئله ۱۰۰]. اگر فرد جنب در غیر روزۀ ماه رمضان و قضای آن - هر روزۀ واجب یا مستحب دیگر - عمداً تا اذان صبح بر حال جنابت باقی بماند، اشکال ندارد و می‌تواند آن روز را روزه بگیرد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m2-101 ج۲، مسئله ۱۰۱]. اگر جنب در ماه رمضان غسل را فراموش کند و بعد از یک روز یادش بیاید، باید روزۀ آن روز را قضا نماید و اگر بعد از چند روز یادش بیاید، روزۀ هرچند روزی را که می‌داند جنب بوده قضا نماید؛ مثلاً اگر نمی‌داند سه روز جنب بوده یا چهار روز، باید روزه سه روز را قضا کند و اگر در همان روز یادش بیاید، باید روزۀ آن روز را تمام کند و احتیاط واجب آن است که در آن، قصد قربت مطلقه داشته باشد و علاوه بر آن، قضای روزه را نیز باید انجام دهد و منظور از قضا در این مسأله، به معنایی است که در مسألۀ «۹۷» ذکر شد.<br /> <br /> شایان ذکر است، این حکم اختصاص به روزۀ ماه مبارک رمضان دارد و شامل سایر اقسام روزه نمی‌شود.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m2-102 ج۲، مسئله ۱۰۲]. کسی که می‌دانسته جنب است، ولی واجب بودن روزۀ فردا یا روزهای بعد در ماه رمضان را فراموش نموده، مثلاً فراموش کرده که فردا اوّل ماه رمضان است و بعد از اذان صبح ملتفت واجب بودن روزۀ آن روز می‌شود، حکمی که در مسألۀ «۹۸» بیان شد در مورد آن جاری می‌شود. بنابراین، اگر مفطری انجام نداده و قبل از ظهر است باید آن روز را روزه بگیرد و روزه‌اش صحیح می‌باشد و قضا بر عهدۀ او ثابت نیست.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m2-103 ج۲، مسئله ۱۰۳]. کسی که در شب ماه رمضان برای هیچ کدام از غسل و تیمّم وقت ندارد و به وقت نداشتن هم توجّه دارد، اگر خود را جنب کند، حکم باقیماندن عمدی بر جنابت را دارد که در مسألۀ «۹۷» ذکر شد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m2-104 ج۲، مسئله ۱۰۴]. اگر فرد بداند وقت برای غسل ندارد و وقت او تنها به اندازۀ تیمّم است و خود را جنب کند و در وقت باقیمانده تیمّم نماید، روزه‌اش صحیح است.<br /> <br /> شایان ذکر است، به لحاظ حکم تکلیفی، احتیاط واجب در ترک این کار است. &lt;ref&gt;حرام بودن این کار از نظر حکم تکلیفی محلّ اشکال است، همچنان که فتوی به جواز آن نیز محلّ اشکال می‌باشد.]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> [https://mesb.ir/m2-105 ج۲، مسئله ۱۰۵]. کسی که در شب ماه رمضان جنب است و وقت برای غسل دارد، چنانچه عمداً غسل نکند تا وقت تنگ شود، باید تیمّم کند و روزه بگیرد و در این صورت روزه‌اش صحیح است، هرچند گناهکار می‌باشد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m2-112 ج۲، مسئله ۱۱۲]. اگر فرد جنب در شب ماه مبارک رمضان، به دلیل تنگی وقت یا ضرر داشتن آب و مانند آن وظیفه‌اش تیمّم باشد، واجب است تیمّم نماید؛ ولی بعد از انجام تیمّم لازم نیست تا اذان صبح بیدار بماند و می‌تواند بخوابد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m2-137 ج۲، مسئله ۱۳۷]. اگر انسان یکی از مفطرات روزه را به‌طور غیر عمدی مرتکب شود، اشکال ندارد و روزه‌اش صحیح است و در موارد غیر عمد، بین سهو، فراموشی، غفلت و عدم اختیار فرقی نیست؛ ولی مواردی از این حکم استثنا می‌شود: ....<br /> <br /> ب. اگر فرد در ماه مبارک رمضان، غسل جنابت را فراموش کند و روزه بگیرد و بعد از سپری شدن یک یا چند روز، یادش بیاید، همان طور که در مسألۀ «۱۰۱» ذکر شد، باید قضای آن را به قصد قربت مطلقه انجام دهد.<br /> <br /> ج. اگر جنب با توضیحی که در بخش باقی‌ماندن بر جنابت ذکر شد، بخوابد و تا صبح غسل نکند، باید روزۀ آن روز را تمام کرده و بنابر احتیاط واجب، آن را به نیّت قربت مطلقه انجام دهد، سپس روز دیگری را با نیّتی که در مسألۀ «۹۷» ذکر شد، روزه بگیرد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m2-160 ج۲، مسئله ۱۶۰]. در چند مورد غیر از مواردی که قبلاً به آنها اشاره شد، فقط قضای روزه بر انسان واجب است و کفّاره واجب نیست:<br /> <br /> ۱. در شب ماه رمضان جنب باشد و با توضیحی که در مسألۀ «۱۱۰» ذکر شد تا اذان صبح از خواب دوّم یا سوّم بیدار نشود و نیز خواب اوّل، به تفصیلی که در مسألۀ «۱۰۹» ذکر شد.<br /> <br /> ۲. در ماه رمضان غسل جنابت را فراموش کند و با حال جنابت یک یا چند روز روزه بگیرد که توضیح آن در مسألۀ «۱۰۱» ذکر شد. ....<br /> <br /> [https://mesb.ir/m2-161 ج۲، مسئله ۱۶۱]. در مسألۀ قبل در «مورد اوّل» باید فرد آن روز را روزه بگیرد و بنابر احتیاط واجب، آن را به نیّت قربت مطلقه &lt;ref&gt;یعنی خصوص روزۀ واجب را نیّت نکند؛ بلکه از مبطلات روزه پرهیز کند و قصدش از این کار به‌طور کلّی، قربةً إلی الله باشد.&lt;/ref&gt; انجام دهد، سپس باید قضای آن را هم به قصد ما فی الذمّه اعم از قضا و عقوبت به‌جا آورد.<br /> <br /> در «مورد دوّم» هم اگر در بین روز است باید فرد آن روز را روزه بگیرد و بنابر احتیاط واجب، آن را به نیّت قربت مطلقه انجام دهد و در هر صورت، باید قضای آن را هم به قصد ما فی الذمّه اعم از قضا و عقوبت انجام دهد. ....<br /> <br /> === المسائل المنتخبه ===<br /> بعد از [https://mesb.ir/mm-502 مساله ۵۰۲]<br /> <br /> السابع من المفطرات: تعمّد البقاء علی الجنابة حتّی یطلع الفجر. ویختصّ ذلک بصوم شهر رمضان &lt;ref&gt;بالنظر إلی احتمال أن یکون وجوب القضاء فی تعمّد البقاء علی الجنابة إلی طلوع الفجر فی شهر رمضان عقاباً مفروضاً علی الصائم لا من جهة بطلان صیامه، فاللازم أن یراعی الاحتیاط فی النیة بأن یمسک عن المفطرات فی ذلک الیوم بقصد القربة المطلقة من دون تعیین کونه صوماً شرعیاً أو لمجرّد التأدّب.&lt;/ref&gt; وبقضائه، وأمّا فی غیرهما من أقسام الصوم فلا یضرّ ذلک، وإن کان الأحوط استحباباً ترکه فی سائر أقسام الصوم الواجب، کما أن الأحوط الأولی عدم قضاء شهر رمضان فی الیوم الذی یبقی فیه علی الجنابة حتّی یطلع الفجر من غیر تعمّد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/mm-506 مسألة ۵۰۶:] إذا علم بالجنابة ونسی غسلها حتّی طلع الفجر من نهار شهر رمضان کان علیه قضاؤه، ولکن یجب علیه إمساک ذلک الیوم، والأحوط لزوماً أن ینوی به القربة المطلقة، ولا یلحق صیام غیر شهر رمضان به فی هذا الحکم حتّی قضاؤه کما مرّ.<br /> <br /> وإذا لم یعلم بالجنابة أو علم بها ونسی وجوب صوم الغد حتّی طلع الفجر صحّ صومه ولا شیء علیه.<br /> <br /> [https://mesb.ir/mm-507 مسألة ۵۰۷]: إذا لم یتمکن الجنب فی شهر رمضان من الاغتسال لیلاً وجب علیه أن یتیمّم قبل الفجر بدلاً عن الغسل، فإن ترکه کان ذلک من تعمّد البقاء علی الجنابة، ولا یجب علیه أن یبقی مستیقظاً بعده حتّی یطلع الفجر، وإن کان ذلک أحوط استحباباً.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> ج۱، قبل مسئله ۱۷۹<br /> <br /> الفصل الثانی: فیما یتوقّف صحّته أو جوازه علی غسل الجنابة<br /> <br /> وهو أُمور : ....<br /> <br /> الثالث: الصوم، بمعنی أنّه لو تعمّد البقاء علی الجنابة فی شهر رمضان أو قضائه حتّی طلع الفجر بطل صومه، وکذا صوم ناسی الغُسل فی شهر رمضان دون قضائه، علی ما سیأتی فی محلّه إن شاء الله تعالی. ....<br /> <br /> ج۱، قبل [https://mesb.ir/m1-991 مسئله ۹۹۱]<br /> <br /> السابع: تعمّد البقاء علی الجنابة حتّی یطلع الفجر، ویختصّ بشهر رمضان&lt;ref&gt;یحتمل أن یکون وجوب القضاء فی تعمّد البقاء علی الجنابة إلی طلوع الفجر فی شهر رمضان عقاباً مفروضاً علی الصائم لا من جهة بطلان صیامه، فاللازم أن یراعی الاحتیاط فی النیة بأن یمسک عن المفطرات فی ذلک الیوم بقصد القربة المطلقة من دون تعیین کونه صوماً شرعیاً أو لمجرّد التأدیب.&lt;/ref&gt; وقضائه، أمّا غیرهما من الصوم الواجب أو المندوب فلا یقدح فیه ذلک.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-991 ج۱، مسألة ۹۹۱]: فاقد الطهورین یسقط عنه اشتراط رفع الحدث للصوم فیصحّ صومه مع البقاء علی الجنابة.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-992 ج۱، مسألة ۹۹۲]: لا یبطل الصوم بالإصباح جنباً لا عن عمدٍ، سواء فی ذلک صوم شهر رمضان وغیره، حتّی قضاء شهر رمضان - وإن لم ‏یتضیق وقته - وإن کان لا ینبغی ترک الاحتیاط فیه.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-994 ج۱، مسألة ۹۹۴]: إذا أجنب عمداً فی لیل شهر رمضان فی وقت لا یسع الغسل ولا التیمّم ملتفتاً إلی ذلک فهو من تعمّد البقاء علی الجنابة، نعم إذا تمکن من التیمّم وجب علیه التیمّم والصوم، والأحوط استحباباً قضاؤه، وإن ترک التیمّم وجب علیه القضاء والکفّارة.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-995 ج۱، مسألة ۹۹۵]: إذا نسی غسل الجنابة لیلاً حتّی مضی یوم أو أیام من شهر رمضان وجب علیه القضاء، ولا یلحق به غیره من الصوم الواجب، وإن کان الإلحاق أحوط استحباباً، کما لا یلحق غسل الحیض والنفاس إذا نسیته المرأة بالجنابة وإن کان الإلحاق أحوط استحباباً.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-996 ج۱، مسألة ۹۹۶]: إذا کان المجنب فی شهر رمضان لا یتمکن من الغسل لمرض ونحوه وجب علیه التیمّم قبل الفجر، فإن ترکه کان ذلک من تعمّد البقاء علی الجنابة، وإن تیمّم لم ‏یجب علیه أن یبقی مستیقظاً إلی أن یطلع الفجر، وإن کان ذلک أحوط استحباباً.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-997 ج۱، مسألة ۹۹۷]: إذا ظنّ سعة الوقت فأجنب فبان ضیقه حتّی عن التیمّم فلا شیء علیه وإن کان الأحوط الأولی القضاء مع عدم المراعاة.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-1024 ج۱، مسألة ۱۰۲۴]: یجب القضاء دون الکفّارة فی موارد:<br /> <br /> الأوّل: نوم الجنب حتّی یصبح علی تفصیل قد مرّ. ....<br /> <br /> الثالث: إذا نسی غسل الجنابة یوماً أو أکثر. ....<br /> <br /> === عروه الوثقی ===<br /> بعد از [https://mesb.ir/o2-2431 مساله ۲۴۳۱]<br /> <br /> الثامن: البقاء علی الجنابة عمدا إلی الفجر الصادق فی صوم شهر رمضان &lt;ref&gt;(فی صوم شهر رمضان): لا إشکال فی وجوب إتمامه کما یجب قضاؤه أیضاً، ولکن فی کون القضاء من جهة فساد الصوم أو عقوبة وجهان فلا یترک مراعاة ما یقتضیه الاحتیاط فی النیة.&lt;/ref&gt;، أو قضائه دون غیرهما من الصیام الواجبة والمندوبة علی الأقوی، وإن کان الأحوط ترکه فی غیرهما أیضاً خصوصا فی الصیام الواجب موسعا کان أو مضیقا، وأما الإصباح جنبا من غیر تعمد فلا یوجب البطلان إلا فی قضاء شهر رمضان علی الأقوی &lt;ref&gt;(قضاء شهر رمضان علی الأقوی): بل الأقوی عدم البطلان فیه أیضاً.&lt;/ref&gt;، وإن کان الأحوط إلحاق مطلق الواجب الغیر المعین به فی ذلک، وأما الواجب المعین رمضانا کان أو غیره فلا یبطل بذلک، کما لا یبطل مطلق الصوم واجبا کان أو مندوبا معینا أو غیره بالاحتلام فی النهار، ولا فرق فی بطلان الصوم بالإصباح جنبا عمدا بین أن تکون الجنابة بالجماع فی اللیل أو الاحتلام، ولا بین أن یبقی کذلک متیقظا أو نائما بعد العلم بالجنابة مع العزم علی ترک الغسل &lt;ref&gt;(مع العزم علی ترک الغسل): أو مع التردد فیه علی ما سیجیء .&lt;/ref&gt;، ومن البقاء علی الجنابة عمدا الإجناب قبل الفجر متعمدا فی زمان لا یسع الغسل ولا التیمم، وأما لو وسع التیمم خاصة فتیمم صح صومه وإن کان عاصیا فی الإجناب &lt;ref&gt;(وإن کان عاصیا فی الإجناب): فیه تأمل .&lt;/ref&gt;، وکما یبطل الصوم بالبقاء علی الجنابة متعمدا کذا یبطل بالبقاء علی حدث الحیض والنفاس &lt;ref&gt;(کذا یبطل بالبقاء علی حدث الحیض والنفاس): الکلام المتقدم فی تعمد البقاء علی الجنابة یأتی فیه أیضا .&lt;/ref&gt;إلی طلوع الفجر، فإذا طهرت منهما قبل الفجر وجب علیها الاغتسال أو التیمم، ومع ترکهما عمدا یبطل صومها، والظاهر اختصاص البطلان بصوم رمضان، وإن کان الأحوط إلحاق قضائه &lt;ref&gt;(الأحوط إلحاق قضائه): لا یترک هذا الاحتیاط .&lt;/ref&gt; به أیضاً، بل إلحاق مطلق الواجب بل المندوب أیضاً، وأما لو طهرت قبل الفجر فی زمان لا یسع الغسل ولا التیمم أو لم تعلم بطهرها فی اللیل حتی دخل النهار فصومها صحیح واجبا کان أو ندبا علی الأقوی.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2433 &lt;nowiki&gt;[ ۲۴۳۳ ]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۰: الأقوی بطلان صوم شهر رمضان &lt;ref&gt;(الأقوی بطلان صوم شهر رمضان): بمعنی وجوب قضائه، فلو نسی الاغتسال لیلا وتذکره بعد طلوع الفجر أتم صومه  بنیة القربة المطلقة علی الأحوط  وقضاه .&lt;/ref&gt;بنسیان غسل الجنابة لیلا قبل الفجر حتی مضی علیه یوم أو أیام &lt;ref&gt;(یوم أو أیام): ما لم یتحقق منه غسل شرعی بأی عنوان أو التیمم لأحد مسوغاته مع استمراره .&lt;/ref&gt;، والأحوط إلحاق غیر شهر رمضان من النذر المعین ونحوه به وإن کان الأقوی عدمه، کما أن الأقوی عدم إلحاق غسل الحیض والنفاس لو نسیتهما بالجنابة فی ذلک وإن کان أحوط.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2434 &lt;nowiki&gt;[ ۲۴۳۴ ]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۱: إذا کان المجنب ممن لا یتمکن من الغسل لفقد الماء أو لغیره من أسباب التیمم وجب علیه التیمم، فإن ترکه بطل صومه، وکذا لو کان متمکنا من الغسل وترکه حتی ضاق الوقت &lt;ref&gt;(حتی ضاق الوقت): ولم یتیمم .&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2442 &lt;nowiki&gt;[ ۲۴۴۲ ]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۹: الجنابة المستصحبة کالمعلومة فی الأحکام المذکورة.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2445 &lt;nowiki&gt;[ ۲۴۴۵ ]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۶۲: إذا نسی غسل الجنابة ومضی علیه أیام وشک فی عددها یجوز له الاقتصار فی القضاء علی القدر المتیقن، وإن کان الأحوط تحصیل الیقین بالفراغ.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2447 &lt;nowiki&gt;[ ۲۴۴۷ ]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۶۴: فاقد الطهورین یسقط عنه اشتراط رفع الحدث للصوم فیصح صومه مع الجنابة أو مع حدث الحیض أو النفاس.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2449 &lt;nowiki&gt;[ ۲۴۴۹ ]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۶۶: لا یجوز إجناب نفسه &lt;ref&gt;(لا یجوز إجناب نفسه): قد ظهر الحال فیه مما تقدم فی المسألة ۵۵ .&lt;/ref&gt; فی شهر رمضان إذا ضاق الوقت عن الاغتسال أو التیمم، بل إذا لم یسع للاغتسال ولکن وسع للتیمم &lt;ref&gt;(ولکن وسع للتیمم): تقدم الکلام فیه فی (الثامن) .&lt;/ref&gt;، ولو ظن سعة الوقت فتبین ضیقه &lt;ref&gt;(فتبین ضیقه): حتی عن التیمم .&lt;/ref&gt; فإن کان بعد الفحص صح صومه وإن کان مع ترک الفحص فعلیه القضاء علی الأحوط &lt;ref&gt;(علی الأحوط): لا بأس بترکه .&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> بعد از [https://mesb.ir/o2-2495 مساله ۲۴۹۵]<br /> <br /> یجب القضاء دون الکفارة فی موارد &lt;ref&gt;(فی موارد): وله موارد أخری کما ظهر مما علقناه علی المسائل السابقة&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> أحدها: ما مر من النوم الثانی بل الثالث، وإن کان الأحوط فیهما الکفارة أیضاً خصوصا الثالث. ....<br /> <br /> الثالث: إذا نسی غسل الجنابة ومضی علیه یوم أو أیام کما مر.<br /> <br /> بعد از [https://mesb.ir/o2-2501 مساله ۲۵۰۱]<br /> <br /> .... الثالث: عدم الإصباح جنبا أو علی حدث الحیض والنفاس بعد النقاء من الدم علی التفصیل المتقدم.<br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> [[رده:مبطلات روزه]]<br /> [[رده:غسل جنابت]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:جنابت]]<br /> <br /> {{مبطلات روزه}}<br /> ----{{بحث روزه}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B9%D8%B7%D8%B1_%D9%88_%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D9%84%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%D8%A7%D9%84_%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87&diff=3026 2026-06-17T13:51:35Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>بوییدن گیاهان خوشبو برای روزه‌دار کراهت دارد؛ ولی استفاده از انواع عطر و ادکلن و سایر بوها اشکالی ندارد و روزه را باطل نمی‌کند.<br /> ----'''همسو''': [[مکروهات روزه‌دار]]<br /> [[رده:مبطلات روزه]]<br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> [[رده:بوییدن]]<br /> [[رده:مکروهات روزه]]<br /> <br /> {{مبطلات روزه}}<br /> ----{{بحث روزه}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%B7_%D8%B3%D8%B1_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%87&diff=3025 2026-06-17T12:43:07Z

<p>Thaniashar: تغییرمسیر به فروبردن اخلاط سر و سینه توسط روزه‌دار</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[فروبردن اخلاط سر و سینه توسط روزه‌دار]]</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%DB%8C%D9%88%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B4%DA%A9&diff=3024 2026-06-16T17:03:53Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== روزه یوم الشک چیست؟ ===<br /> واژه «'''یوم الشکّ'''» بیشتر در مورد دو روز از روزهای سال به‌کار می‌رود:<br /> <br /> * روز پس از ۲۹ شعبان ([[یوم الشک (اول ماه رمضان)|یوم الشکّ اول ماه رمضان]])<br /> * روز پس از ۲۹ رمضان ([[یوم الشک (آخر ماه رمضان)|یوم الشکّ آخر ماه رمضان]])<br /> <br /> هر کدام از این دو روز، احکام ویژه‌ای دارند که در صفحه مربوط به هر یک بیان شده است.<br /> <br /> '''نکته''': گاهی به روزی که مردّد بین [[عرفه]] و [[عید قربان]] است نیز یوم الشک گفته می‌شود.<br /> ----'''همسو''': [[راه‌های ثبوت هلال (ماه نو)|راه‌های ثبوت هلال]] •<br /> [[رده:شک و تردید]]<br /> [[رده:اصطلاحات فقهی]]</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%88%D9%82%D8%AA_%D9%86%DB%8C%D8%AA_%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87&diff=3023 2026-06-16T15:43:27Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== آخرین فرصت نیت روزه ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> ·      در روزه ماه رمضان و روزه‌های [[واجب معین]]، آخرین فرصت نیت، هنگام اذان صبح است.<br /> <br /> ·      در روزه‌های [[واجب غیرمعین]] (مانند روزه قضا، روزه نیابتی یا استیجاری)، آخرین فرصت نیت، هنگام اذان ظهر می‌باشد.<br /> <br /> ·      در [[روزه مستحبی]]، مکلف می‌تواند در هر زمان از روز نیت کند، هرچند فاصله کمی تا غروب مانده باشد.<br /> <br /> '''نکته''':  حکم بالا مربوط به شخصی است که از اذان صبح تا لحظه‌ای که می‌خواهد نیت روزه کند، مبطلات روزه را انجام نداده باشد، یا شک داشته باشد که مبطل روزه انجام داده یا خیر.<br /> <br /> === '''آخرین فرصت برای شخص معذور''' ===<br /> مکلفی که در روزۀ ماه رمضان و واجب معین به‌جهت عذری (مانند فراموشی) تا [[اذان صبح]] نیت نکرده: <br /> <br /> ·      چنانچه مبطلی انجام نداده است، باید تا قبل از اذان ظهر نیت روزه کند و روزه‌اش صحیح است و اگر تا [[اذان ظهر]] عذرش ادامه یافت باید آن روز را امساک کرده و بعداً قضای آن را به‌جا آورد.<br /> <br /> ·      چنانچه مبطلی انجام داده، باید به احتیاط واجب تا [[اذان مغرب]] از انجام مبطلات خودداری کرده و بعداً قضای آن را به‌جا آورد.<br /> ----'''همسو''': [[باطل‌کردن روزه قضا و استیجاری|باطل‌کردن روزه قضا]] • [[باطل‌کردن روزه مستحبی]] •<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-1531 مسئله ۱۵۳۱].  آخرین وقت نیت روزه ماه رمضان برای شخص ملتفت، هنگام اذان صبح است به این معنی که بنا بر احتیاط واجب  باید هنگام صبح امساک او همراه با قصد روزه باشد هرچند در ضمیر ناخود آگاه.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1532 مسئله ۱۵۳۲].  کسی که کارهایی که روزه را باطل می‏کند انجام نداده باشد، در هر وقت از روز نیت روزه مستحبی بکند، هرچند فاصله کمی تا مغرب باشد، روزه او صحیح است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1533 مسئله ۱۵۳۳].  کسی که پیش از اذان صبح در روزه ماه رمضان، و همچنین در روزه واجبی که زمانش معین است بدون نیت روزه خوابیده است، اگر پیش از ظهر بیدار شود و نیت کند، روزه او صحیح است. و اگر بعد از ظهر بیدار شود، باید احتیاطاً بقیه روزه را به قصد قربت مطلقه امساک کند، و روزه آن روز را نیز قضا نماید.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1540 مسئله ۱۵۴۰].  اگر نداند یا فراموش کند که ماه رمضان است و پیش از ظهر ملتفت شود، چنانچه کاری که روزه را باطل می‏کند انجام داده باشد، روزه او باطل می‏باشد. ولی باید تا مغرب کاری که روزه را باطل می‏کند انجام ندهد، و بعد از ماه رمضان هم آن روزه را قضا نماید. و اگر بعد از ظهر ملتفت شود که ماه رمضان است و کاری که روزه را باطل می کند انجام نداده باشد  بنا بر احتیاط واجب  نیت روزه کند رجاءً و بعد از ماه رمضان هم آن را قضا کند. و اما اگر پیش از ظهر ملتفت شود و کاری که روزه را باطل می‏کند انجام نداده باشد باید نیت روزه کند و روزه‌اش صحیح است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1543 مسئله ۱۵۴۳].  اگر غیر از روزه ماه رمضان روزه معین دیگری بر انسان واجب باشد، مثلاً نذر کرده باشد که روز معینی را روزه بگیرد، چنانچه عمداً تا اذان صبح نیت نکند، روزه‌اش باطل است، و اگر نداند که روزه آن روز بر او واجب است، یا فراموش کند و پیش از ظهر یادش بیاید، چنانچه کاری که روزه را باطل می‏کند انجام نداده باشد و نیت کند روزه او صحیح است. و اگر بعد از ظهر یادش بیاید احتیاطی را که در روزه ماه رمضان ذکر شد مراعات نماید.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j2-33 ج۲، مسئله ۳۳]. آخرین وقت نیّت روزۀ ماه رمضان برای شخصی که توجّه به ماه رمضان بودن و روزۀ آن دارد، بنابر احتیاط واجب هنگام اذان صبح است؛ به این معنا که بنابر احتیاط واجب، باید هنگام صبح، امساک او همراه با قصد روزه باشد و نیّت را از این زمان تأخیر نیندازد.&lt;ref&gt;شایان ذکر است، اگر فرد نیّت روزه ماه رمضان را تا اذان صبح عمداً تأخیر بیندازد و پس از آن قبل از ارتکاب مفطرات نیّت نماید، بنابر احتیاط واجب باید آن روز را رجاءً روزه بگیرد و قضای آن را نیز به‌جا آورد و بنابر احتیاط واجب، به جهت تأخیر در نیّت روزه مرتکب معصیت شده است.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-34 ج۲، مسئله ۳۴]. کسی که قبل از اذان صبح در روزۀ ماه رمضان، بدون نیّت روزه خوابیده است، اگر قبل از ظهر بیدار شود و نیّت کند، روزۀ او صحیح می‌باشد و اگر بعد از ظهر بیدار شود، بنابر احتیاط واجب بقیّۀ روز را به قصد قربت مطلقه&lt;ref&gt;یعنی خصوص روزۀ واجب را نیّت نکند؛ بلکه از مبطلات روزه پرهیز کند و قصدش از این کار به‌طور کلّی، قربةً إلی اللّه باشد.&lt;/ref&gt; امساک کند و روزۀ آن روز را نیز قضا نماید.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-36 ج۲، مسئله ۳۶]. اگر انسان نداند یا فراموش کند که ماه رمضان است و قبل از ظهر متوجّه شود، چنانچه کاری که روزه را باطل می‌کند انجام داده باشد، نمی‌تواند آن روز را روزه بگیرد؛ ولی باید بنابر احتیاط واجب تا مغرب، کاری که روزه را باطل می‌کند، انجام ندهد و لازم است بعد از ماه رمضان هم، آن روزه را قضا نماید؛<br /> <br /> اگر بعد از اذان ظهر متوجّه شود که ماه رمضان است و کاری که روزه را باطل می‌کند انجام نداده باشد، بنابر احتیاط واجب، فوراً به قصد رجاء نیّت روزه کند و بعد از ماه رمضان هم آن را قضا نماید؛<br /> <br /> امّا اگر قبل از ظهر متوجّه شود و کاری که روزه را باطل می‌کند انجام نداده باشد، باید نیّت روزه کند و روزه‌اش صحیح است.&lt;ref&gt;البتّه، فوری بودن نیّت روزه در این صورت، بنابر احتیاط واجب است.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-38 ج۲، مسئله ۳۸]. اگر غیر از روزۀ ماه رمضان، روزۀ معیّن دیگری بر انسان واجب باشد، مثلاً نذر کرده باشد که روز معیّنی را روزه بگیرد، وقت نیّت آن همانند نیّت روزۀ ماه رمضان است. بنابراین، آخرین وقت نیّت آن برای شخص ملتفت، بنابر احتیاط واجب هنگام اذان صبح است به این معنا که بنابر احتیاط واجب، باید هنگام صبح، امساک او همراه با قصد روزه باشد و نیّت را از این زمان تأخیر نیندازد.<br /> <br /> امّا اگر نداند که روزۀ آن روز بر او واجب است یا فراموش کند و قبل از ظهر یادش بیاید، چنانچه کاری که روزه را باطل می‌کند انجام نداده باشد و نیّت کند، روزۀ او صحیح است و اگر بعد از اذان ظهر یادش بیاید، بنابر احتیاط واجب، بقیّۀ روز را به قصد قربت مطلقه امساک کند و روزۀ آن روز را نیز قضا نماید.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-39 ج۲، مسئله ۳۹]. کسی که قبل از اذان صبح در روزۀ واجبی که زمانش معیّن است، غیر از روزۀ ماه رمضان، بدون نیّت روزه خوابیده، اگر قبل از ظهر بیدار شود و نیّت کند، روزۀ او صحیح است و اگر بعد از ظهر بیدار شود، بنابر احتیاط واجب بقیّۀ روز را به قصد قربت مطلقه، امساک کند و روزۀ آن روز را نیز قضا نماید.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-40 ج۲، مسئله ۴۰.] وقت نیّت روزۀ واجب غیر معیّن، تا اذان ظهر باقی است. بنابراین، اگر برای روزه واجب غیر معیّنی مثل روزۀ کفّاره یا روزۀ قضای ماه مبارک رمضان، عمداً تا نزدیک اذان ظهر نیّت نکند، اشکال ندارد؛<br /> <br /> بلکه اگر قبل از نیّت، تصمیم داشته باشد که روزه نگیرد یا تردید داشته باشد که بگیرد یا نه، چنانچه کاری که روزه را باطل می‌‌کند انجام نداده باشد و قبل از اذان ظهر نیّت کند، روزۀ او صحیح است؛ امّا نیّت بعد از اذان ظهر، بنابر احتیاط واجب کافی نمی‌باشد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-41 ج۲، مسئله ۴۱]. وقت نیّت روزۀ نیابتی قضا از میّت، مثل روزۀ قضای خود فرد، تا اذان ظهر ادامه دارد&lt;ref&gt;ولی اگر در عقد اجاره شرط شود که اجیر، از اذان صبح، نیّت روزه داشته باشد و نیّت را به تأخیر نیندازد یا آنکه عقد اجاره مبتنی بر آن واقع شود، برای آنکه به مقتضای عقد اجاره عمل شود، لازم است از اذان صبح نیّت نماید.&lt;/ref&gt; و فرقی بین روزۀ استیجاری و روزۀ مجّانی و بدون اجرت نیست.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-102 ج۲، مسئله ۱۰۲]. کسی که می‌دانسته جنب است، ولی واجب بودن روزۀ فردا یا روزهای بعد در ماه رمضان را فراموش نموده، مثلاً فراموش کرده که فردا اوّل ماه رمضان است و بعد از اذان صبح ملتفت واجب بودن روزۀ آن روز می‌شود، حکمی که در مسألۀ «۹۸» بیان شد در مورد آن جاری می‌شود. بنابراین، اگر مفطری انجام نداده و قبل از ظهر است باید آن روز را روزه بگیرد و روزه‌اش صحیح می‌باشد و قضا بر عهدۀ او ثابت نیست.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-227 ج۲، مسئله ۲۲۷]. کسی که مبطل روزه انجام نداده، چنانچه در هر وقت از روز نیّت روزۀ مستحبی بکند، هرچند فاصله کمی تا انتهای روز باشد، روزۀ او صحیح است؛<br /> <br /> البتّه اگر فرد می‌‌داند یا مطمئن است که آفتاب غروب کرده و بخواهد در فاصله بین غروب آفتاب تا مغرب نیّت روزۀ مستحبی نماید، بنابر احتیاط واجب روزه‌اش صحیح به حساب نمی‌آید.<br /> <br /> === المسائل المنتخبه ===<br /> [https://mesb.ir/mm-487 مسألة ۴۸۷]: إذا لم تتحقّق منه نیة الصوم فی یوم من شهر رمضان لنسیان منه - مثلاً - ولم یأتِ بمفطر، فإن تذکر بعد الزوال وجب علیه - علی الأحوط وجوباً - الإمساک بقیة النهار بقصد القربة المطلقة والقضاء بعد ذلک، وإن کان التذکر قبل الزوال نوی الصوم واجتزأ به، وکذا الحال فی غیره من الواجب المعین. وأمّا الواجب غیر المعین فیمتدّ وقت نیته إلی الزوال، والأحوط لزوماً عدم تأخیرها عنه.<br /> <br /> وأمّا صوم النافلة فیمتدّ وقت نیته إلی الغروب، بمعنی أنّ المکلّف إذا لم یکن قد أتی بمفطر جاز له أن یقصد صوم النافلة ویمسک بقیة النهار - ولو کان الباقی شیئاً قلیلاً - ویحسب له صوم هذا الیوم.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-974 ج۱، مسألة ۹۷۴]: لا یقع فی شهر رمضان صوم غیره وإن لم یکن الشخص مکلّفاً بالصوم کالمسافر، فإن نوی غیره متعمّداً بطل - وإن لم یخلّ ذلک بقصد القربة علی الأحوط لزوماً - ولو کان جاهلاً به أو ناسیاً له إلی آخر النهار صحّ ویجزئ حینئذٍ عن شهر رمضان لا عمّا نواه، وکذلک إذا علم أو تذکر قبل الزوال وجدّد النیة.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-976 ج۱، مسألة ۹۷۶]: وقت النیة فی الواجب المعین - ولو بالعارض - عند طلوع الفجر الصادق علی الأحوط لزوماً، .... وأمّا فی المندوب فیمتدّ وقتها إلی أن یبقی من النهار ما یقترن فیه الصوم بالنیة.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-978 ج۱، مسألة ۹۷۸]: إذا لم‏ ینوِ الصوم فی شهر رمضان لنسیان الحکم أو الموضوع أو للجهل بهما ولم ‏یستعمل مفطراً ثُمَّ تذکر أو علم أثناء النهار یجتزئ بتجدید نیته قبل الزوال، ویشکل الاجتزاء به بعده فلا یترک الاحتیاط بتجدید النیة والإتمام رجاءً ثُمَّ القضاء بعد ذلک.<br /> <br /> === عروه الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o2-2371 &lt;nowiki&gt;[ ۲۳۷۱ ]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۱۲: آخر وقت النیة فی الواجب المعین رمضان کان أو غیره عند طلوع الفجر الصادق &lt;ref&gt;(عند طلوع الفجر الصادق): بمعنی أنه لابد من حدوث الإمساک عنده مقرونا بالعزم ولو ارتکازا  لا بمعنی أن لها وقتا محددا شرعا، وهذا الحکم مبنی علی الاحتیاط اللزومی .&lt;/ref&gt;، ویجوز التقدیم فی أی جزء من أجزاء لیلة الیوم الذی یرید صومه، ومع النسیان أو الجهل بکونه رمضان أو المعین الآخر یجوز متی تذکر إلی ما قبل الزوال إذا لم یأت بمفطر، وأجزأه عن ذلک الیوم، ولا یجزئه إذا تذکر بعد الزوال &lt;ref&gt;(ولا یجزئه اذا تذکر بعد الزوال): علی الاحوط.&lt;/ref&gt;، وأما فی الواجب الغیر المعین فیمتد وقتها اختیارا من أول اللیل إلی الزوال دون ما بعده علی الأصح &lt;ref&gt;(علی الاصح): بل علی الاحوط.&lt;/ref&gt;، ولا فرق فی ذلک بین سبق التردد أو العزم علی العدم، وأما فی المندوب فیمتد إلی أن یبقی من الغروب زمان یمکن تجدیدها فیه &lt;ref&gt;(یمکن تجدیدها فیه): بل إلی زمان یبقی من النهار ما یقترن فیه الصوم بالنیة&lt;/ref&gt; علی الأقوی. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2502 &lt;nowiki&gt;[۲۵۰۲]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۱: یصح الصوم من النائم ولو فی تمام النهار إذا سبقت منه النیة فی اللیل، وأما إذا لم تسبق منه النیة فإن استمر نومه إلی الزوال بطل صومه، &lt;ref&gt;(بطل صومه): بل الأحوط الإتمام رجاء ثم القضاء.&lt;/ref&gt; ووجب علیه القضاء إذا کان واجبا، وإن استیقظ قبله نوی وصح، کما أنه لو کان مندوبا واستیقظ قبل الغروب یصح إذا نوی.<br /> <br /> <br /> [[رده:نیت روزه]]<br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:آخرین فرصت]]<br /> [[رده:زمان تکلیف]]<br /> <br /> {{بحث روزه}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%AA_%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%D9%82%D8%A8%D9%84_%D9%88_%D8%A8%D8%B9%D8%AF_%D8%A7%D8%B2%E2%80%8C_%D8%B8%D9%87%D8%B1&diff=3022 2026-06-16T09:37:12Z

<p>Thaniashar: تغییرمسیر به مسافرت در ماه رمضان</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[مسافرت در ماه رمضان]]</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%A7%D9%87_%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86&diff=3021 2026-06-16T09:34:52Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== رفتن به سفر در ماه رمضان ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> مسافرت در روزهایی که روزه‌گرفتن آن واجب است چند صورت دارد: <br /> <br /> * مسافرت در [[ماه رمضان]] مکروه است، مگر برای [[عمره]] یا سفری که به منظور حفظ مال (در صورت ترس از تلف‌شدن آن) انجام شود.<br /> * اگر کسی [[اجیر]] شده باشد که روز معینی را روزه بگیرد، نباید در آن روز مسافرت برود.<br /> * اگر مکلف دو روز از [[اعتکاف]] را گذرانده باشد، نباید روز سوم مسافرت برود.<br /> * اگر روزه روز معینی به‌واسطۀ [[عهد]] یا [[قسم]] بر مکلف واجب شده باشد، بنابر احتیاط واجب نباید در آن روز مسافرت کند.<br /> * اگر روزه روز معینی به‌واسطۀ [[:رده:نذر|نذر]] بر مکلف واجب شده باشد، مسافرت در آن روز اشکالی ندارد.<br /> <br /> === مسافرت روزه‌دار قبل و بعد از‌ ظهر ===<br /> اگر روزه‌دار بعد از [[اذان ظهر]] به سفر برود، به احتیاط واجب باید روزۀ خود را تا پایان روز ادامه دهد و نیازی به قضای آن ندارد.<br /> <br /> اما اگر پیش از ظهر به سفر برود، به احتیاط واجب نمی‌تواند روزۀ آن روز را ادامه دهد (مگر در [[روزه مسافر|موارد استثناء]]).<br /> <br /> '''نکته''': مسافر نباید پیش از رسیدن به [[حدّ ترخص]]، [[مبطلات روزه|باطل‌کننده‌های روزه]] را انجام دهد، و اگر عمداً این کار را انجام دهد، کفاره بر او واجب می‌شود.<br /> ----'''همسو''': [[نذر روزه در سفر]] • [[روزه‌های واجب]] • [[موارد وجوب کفاره]] • [[انجام مبطلات روزه (از روی ندانستن)]] •<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-1684 مسئله ۱۶۸۴]. مسافرت در ماه رمضان اشکال ندارد، ولی برای فرار از روزه مسافرت مکروه است. و همچنین است مطلق سفر در ماه رمضان مگر اینکه برای حج یا عمره یا به جهت ضرورتی باشد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1685 مسئله ۱۶۸۵]. اگر غیر روزه ماه رمضان روزه معین دیگری بر انسان واجب باشد، چنانچه به اجاره یا مانند آن واجب شده باشد، یا روز سوّم از روزهای اعتکاف باشد، نمی‌تواند در آن روز مسافرت کند، و اگر در سفر باشد چنانچه ممکن است باید قصد کند که ده روز در جایی بماند و آن روز را روزه بگیرد؛ ولی اگر روزه آن روز به نذر واجب شده باشد ظاهر آن است که سفر در آن روز جایز است و قصد اقامت واجب نیست، هرچند بهتر آن است که تا ناچار نشود مسافرت نکند و اگر در سفر است قصد اقامت نماید. ولی اگر به قسم یا عهد واجب شده باشد  بنا بر احتیاط واجب  مسافرت نرود و اگر در سفر بود قصد اقامت کند.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-1690 مسئله ۱۶۹۰].  اگر روزه‌دار بعد از ظهر مسافرت نماید، باید  بنا بر احتیاط لازم  روزه خود را تمام کند، و در این صورت قضای آن لازم نیست، و اگر پیش از ظهر مسافرت کند، بنا بر احتیاط لازم  نمی‌تواند آن روز را روزه بگیرد، خصوصاً اگر از شب نیت سفر داشته باشد. ولی در هر صورت نباید پیش از رسیدن به حدّ ترخّص چیزی را که روزه را باطل می‏کند انجام دهد، وگرنه کفاره بر او واجب می‌شود.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j2-216 ج۲، مسئله ۲۱۶]. مسافرت در ماه رمضان اشکال ندارد؛ ولی مسافرت برای فرار از روزه، مکروه است؛ چه قبل از گذشتن بیست و سوّم ماه رمضان و چه بعد از آن باشد؛ بلکه به‌طور کلّی سفر در ماه رمضان کراهت دارد، مگر اینکه برای حج یا عمره یا به سبب ضرورتی باشد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-217 ج۲، مسئله ۲۱۷]. اگر غیر روزۀ ماه رمضان، روزۀ معیّن دیگری بر انسان واجب باشد، چنانچه با اجاره یا مانند آن واجب شده باشد یا روز سوّم از روزهای اعتکاف باشد، نمی‌تواند در آن روز مسافرت کند و اگر در سفر باشد، چنانچه ممکن است باید قصد کند که ده روز در جایی بماند و آن روز را روزه بگیرد و حکم روزۀ مستحبّی که با نذر بر فرد واجب شده، در مبحث «احکام روزۀ مستحبّی» ذکر می‌شود.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-221 ج۲، مسئله ۲۲۱]. اگر روزه‌دار بعد‌ از اذان ظهر مسافرت نماید، بنابر احتیاط‌ واجب، باید روزۀ خود را تمام کند، خصوصاً اگر از شب نیّت سفر نداشته باشد و در صورتی که به این احتیاط واجب عمل کرده و روزه را تمام کند، قضای آن لازم نیست.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-222 ج۲، مسئله ۲۲۲]. اگر روزه‌دار قبل از اذان ظهر مسافرت کند، بنابر احتیاط واجب نمی‌تواند آن روز را روزه بگیرد، خصوصاً اگر از شب نیّت سفر داشته باشد؛<br /> <br /> البتّه نباید پیش از رسیدن به حدّ ترخّص، عمداً عملی که روزه را باطل می‌کند انجام دهد، وگرنه با توضیحی که در مسألۀ «۱۵۶» ذکر شد، کفّاره بر او واجب می‌شود.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-226 ج۲، مسئله ۲۲۶]. ملاک در شروع سفر قبل از اذان ظهر یا بعد از اذان ظهر، «خارج شدن از خود شهر است، نه حدّ ترخّص آن».<br /> <br /> بنابراین، کسی که قبل از اذان ظهر از وطن خویش خارج شده، ولی بعد از اذان ظهر از حدّ ترخّص وطن خارج می‌شود، در مورد روزه حکم مسافری را دارد که قبل از ظهر مسافرت رفته است.<br /> <br /> همچنین، در برگشت به وطن نیز، ملاک، رسیدن به «خود شهر» است. بنابراین، اگر فرد، قبل از اذان ظهر به نزدیکی وطنش برسد به گونه‌ای که خانه‌های آخر شهر دیده شود، ولی بعد از اذان ظهر وارد شهرش گردد، در مورد روزه حکم مسافری را دارد که بعد از اذان ظهر به وطن رسیده است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-261 ج۲، مسئله ۲۶۱]. اگر شخص روزه‌دار پس از مغرب بدون آنکه در شهر خود افطار کند، با هواپیما به سمت غرب مسافرت کند و به جایی برسد که هنوز خورشید غروب نکرده، واجب نیست تا مغرب در مکان جدید امساک کند، هرچند احتیاط مستحب امساک است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-262 ج۲، مسئله ۲۶۲]. اگر فرد روزه‌دار در ماه رمضان پس از زوال خورشید (اذان ظهر)، از شهر خود سفر کند و به شهری برسد که در آن، هنوز وقت زوال نشده، بنابر احتیاط واجب باید روزۀ آن روز را تمام کند و در این صورت قضا بر او واجب نیست.<br /> === المسائل المنتخبه ===<br /> [https://mesb.ir/mm-467 مسألة ۴۶۷]: یعتبر فی جواز الإفطار للمسافر أن یتجاوز حدّ الترخّص الذی یعتبر فی قصر الصلاة، وقد مرّ بیانه فی الصفحة (۱۹۳).<br /> <br /> [https://mesb.ir/mm-468 مسألة ۴۶۸]: یجوز بل یجب علی الأحوط إتمام الصوم علی من سافر بعد الزوال ویجتزئ به، وأمّا من سافر قبل الزوال جاز له الإفطار بل وجب علی الأحوط لزوماً خصوصاً إذا کان ناویاً للسفر من اللیل، فیجوز له الإفطار بعد التجاوز عن حدّ الترخّص، وعلیه قضاؤه.<br /> <br /> [https://mesb.ir/mm-471 مسألة ۴۷۱]: یجوز السفر فی شهر رمضان ولو من غیر ضرورة، ولا بُدَّ من الإفطار فیه، وأمّا فی غیره من الواجب المعین فلا یجوز السفر إذا کان واجباً بإیجار ونحوه، وکذا الثالث من أیام الاعتکاف. ویجوز السفر فیما کان واجباً بالنذر، وفی إلحاق الیمین والعهد به إشکال، فالأحوط لزوماً عدم السفر فیهما.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-1038 ج۱، مسألة ۱۰۳۸]: إذا سافر قبل الزوال جاز له الإفطار بل وجب علی الأحوط لزوماً خصوصاً إذا کان ناویاً للسفر من اللیل، وإن کان السفر بعده جاز له إتمام الصیام بل وجب علی الأحوط لزوماً ولا سیما إذا لم یکن ناویاً للسفر من اللیل ....<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-1039 ج۱، مسألة ۱۰۳۹]: المناط فی الشروع فی السفر قبل الزوال وبعده - وکذا فی الرجوع منه - هو البلد لا حدّ الترخّص، نعم لا یجوز الإفطار للمسافر إلّا بعد الوصول إلی حدّ الترخّص فلو أفطر قبله عالماً بالحکم وجبت الکفّارة.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-1040 ج۱، مسألة ۱۰۴۰]: یجوز السفر فی شهر رمضان اختیاراً ولو للفرار من الصوم ولکنّه مکروه، إلّا فی حجّ أو عمرة، أو غزو فی سبیل الله تعالی، أو مال یخاف تلفه، أو إنسان یخاف هلاکه.<br /> <br /> وإذا کان علی المکلّف صوم واجب معین لم یجز له السفر إذا کان واجباً بإیجار ونحوه، وکذا الثالث من أیام الاعتکاف، ویجوز فیما إذا کان واجباً بالنذر، وفی إلحاق الیمین والعهد به إشکال فلا یترک مراعاة الاحتیاط فی ذلک.<br /> <br /> === عروه الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o2-2494 &lt;nowiki&gt;[ ۲۴۹۴ ]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۲۵: یجوز السفر فی شهر رمضان لا لعذر وحاجة، بل ولو کان للفرار من الصوم، لکنه مکروه &lt;ref&gt;(لکنه مکروه): إلا فی موارد یأتی بیانها فی المسألة الخامسة من شرائط وجوب الصوم.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> قبل از [https://mesb.ir/o2-2502 مسألة ۲۵۰۲]<br /> <br /> فصل فی شرائط صحة الصوم<br /> <br /> وهی أمور: ....<br /> <br /> الخامس: أن لا یکون مسافرا سفرا یوجب قصر الصلاة مع العلم بالحکم فی الصوم الواجب إلا فی ثلاثة مواضع: ....<br /> <br /> الثالث: صوم النذر &lt;ref&gt;(صوم النذر): أی فی الیوم المعین.&lt;/ref&gt; المشترط فیه سفرا خاصة أو سفرا وحضرا دون النذر المطلق، بل الأقوی عدم جواز الصوم المندوب فی السفر أیضاً .... وکذا یصح الصوم من المسافر إذا سافر بعد الزوال، کما أنه یصح صومه إذا لم یقصر فی صلاته کناوی الإقامة عشرة أیام والمتردد ثلاثین یوما وکثیر السفر والعاصی بسفره وغیرهم ممن تقدم تفصیلا فی کتاب الصلاة.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2506 &lt;nowiki&gt;[ ۲۵۰۶ ]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۱: إذا کان حاضرا فخرج إلی السفر فإن کان قبل الزوال وجب علیه الإفطار &lt;ref&gt;(وجب علیه الإفطار): علی الأحوط لزوما خصوصا إذا کان ناویا للسفر من اللیل.&lt;/ref&gt;، وإن کان بعده وجب علیه البقاء &lt;ref&gt;(وجب علیه البقاء): علی الأحوط لزوما سیما إذا لم یکن ناویا للسفر من اللیل ویجتزئ به.&lt;/ref&gt; علی صومه، وإذا کان مسافرا وحضر بلده أو بلدا یعزم علی الإقامة فیه عشرة أیام فإن کان قبل الزوال ولم یتناول المفطر وجب علیه الصوم&lt;ref&gt;(وجب علیه الصوم): علی الاحوط ویجتزئ به.&lt;/ref&gt;، وإن کان بعده أو تناول فلا&lt;ref&gt;(وان کان بعده او تناول فلا): عدم الاجتزاء باکمال الصوم فی الصورة الاولی مبنی علی الاحتیاط.&lt;/ref&gt; وإن استحب له الإمساک بقیة النهار، والظاهر أن المناط کون الشروع فی السفر قبل الزوال أو بعده لا الخروج عن حد الترخص، وکذا فی الرجوع المناط دخول البلد، لکن لا یترک الاحتیاط بالجمع إذا کان الشروع قبل الزوال والخروج عن حد الترخص بعده، وکذا فی العود إذا کان الوصول إلی حد الترخص قبل الزوال والدخول فی المنزل بعده.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2508 &lt;nowiki&gt;[ ۲۵۰۸ ]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۳: إذا خرج إلی السفر فی شهر رمضان لا یجوز له الإفطار إلا بعد الوصول إلی حد الترخص، وقد مر سابقا وجوب الکفارة علیه إن أفطر قبله.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2509 &lt;nowiki&gt;[ ۲۵۰۹ ]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۴: یجوز السفر اختیارا فی شهر رمضان، بل ولو کان للفرار من الصوم کما مر، وأما غیره من الواجب المعین فالأقوی عدم جوازه &lt;ref&gt;(فالأقوی عدم جوازه): إذا کان واجبا بإیجار ونحوه وکذا الثالث من أیام الاعتکاف، والأظهر جوازه فیما کان واجبا بالنذر وفی إلحاق الیمین والعهد به إشکال، ومنه یظهر الحال فی وجوب قصد الإقامة.&lt;/ref&gt; إلا مع الضرورة کما أنه لو کان مسافرا وجب علیه الإقامة لإتیانه مع الإمکان.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o2-2510 &lt;nowiki&gt;[ ۲۵۱۰ ]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵: الظاهر کراهة السفر فی شهر رمضان قبل أن یمضی ثلاثة وعشرون یوما &lt;ref&gt;(قبل أن یمضی ثلاثة وعشرون یوما): هذا التحدید لم یثبت بدلیل معتبر.&lt;/ref&gt; إلا فی حج أو عمرة أو مال یخاف تلفه أو أخ یخاف هلاکه.<br /> <br /> <br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> [[رده:احکام مسافر]]<br /> <br /> {{بحث روزه}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87_%D8%B2%D9%86_%D8%B4%D9%88%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1&diff=3020 2026-06-15T18:11:05Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== روزه زن بدون اجازه شوهر ===<br /> اگر روزه‌گرفتن زن با حقّ استمتاع [&lt;ref&gt;استمتاع به‌معنی بهره‌بردن است و به هر کاری که با هدف لذت جنسی انجام می‌شود، استمتاع گویند.&lt;/ref&gt;] شوهرش منافات داشته باشد، آن [[روزه‌های حرام|روزه حرام]] است و بنابر احتیاط واجب باطل می‌باشد.<br /> <br /> در این حکم فرقی نمی‌کند که روزۀ زن، [[روزه‌های مستحب|مستحبی]] باشد یا روزه [[واجب غیرمعین]]؛ البته به‌جاآوردن روزه [[واجب معین]] (مثل ماه رمضان) یا روزه نذر معین که زن با [[:رده:اجازه شوهر|اجازه شوهر]] نذر کرده است، به رضایت شوهر نیازی ندارد.<br /> ----'''همسو''': [[نذر روزه توسط زن شوهردار]]<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-1708 مسئله ۱۷۰۸] . اگر روزه مستحبی زن با حق استمتاع شوهر منافات داشته باشد حرام است، و همچنین روزه‌ای که واجب است ولی روز معینی ندارد مانند نذر غیر معین، که در این صورت هم ـ بنا بر احتیاط واجب ـ روزه باطل است و از نذر کفایت نمی‌کند، و همچنین است ـ بنا بر احتیاط واجب ـ اگر شوهر، او را از گرفتن روزه مستحبی یا واجب غیر معین نهی نماید، اگرچه با حق او منافات نداشته باشد و احتیاط مستحب آن است که بدون اجازه او روزه مستحبی نگیرد.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j2-244 ج۲، مسئله ۲۴۴]. اکثر روزه‌های حرام از این قرار می‌باشند ....<br /> <br /> ۴. روزۀ مستحبّی زوجه یا روزۀ‌ واجب غیر معیّن وی - مانند روزۀ نذر یا روزۀ استیجاری غیر معیّن&lt;ref&gt;همچنین است حکم نسبت به روزۀ قضای ماه رمضان خودش، در صورتی که شوهرش قبل از ظهر از وی مطالبۀ تمکین نماید.&lt;/ref&gt; - چنانچه با حقّ واجب بهره‌وری جنسی شوهرش (حقّ استمتاع) ناسازگار باشد، حرام است و بنابر احتیاط واجب، روزه‌اش باطل است.<br /> <br /> بلکه حکم مذکور در موردی که شوهر، زن را از گرفتن روزۀ مستحبّی یا واجب غیر معیّن نهی نماید، هرچند با حقّ او ناسازگار نباشد نیز بنابر احتیاط واجب جاری است و احتیاط مستحب آن است که زن مطلقاً بدون اجازۀ شوهر، روزۀ مستحبّی یا واجب غیر معیّن نگیرد.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-1067 ج۱، مسألة ۱۰۶۷]: الأحوط استحباباً أن لا تصوم الزوجة تطوّعاً أو لواجب غیر معین بدون إذن الزوج وإن کان یجوز لها ذلک إذا لم ‏یمنع عن حقّه، ولا یترک الاحتیاط بترکها الصوم إذا نهاها زوجها عنه وإن لم ‏یکن مزاحماً لحقّه.<br /> <br /> === عروه الوثقی ===<br /> <br /> <br /> قبل از [https://mesb.ir/o2-2559 مسئله ۲۵۵۹]<br /> <br /> السابع: صوم الزوجة &lt;ref&gt;(صوم الزوجة): هذا یشمل صوم التطوع والواجب غیر المعین وحرمته من الشق الأخیر الذی أشیر إلیه فی التعلیق الأسبق وکذا الحال فی المملوک.&lt;/ref&gt; مع المزاحمة لحق الزوج، والأحوط ترکه بلا إذن منه، بل لا یترک الاحتیاط مع نهیه عنه وإن لم یکن مزاحما لحقه.<br /> <br /> <br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> [[رده:اجازه شوهر]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:روزه حرام]]<br /> <br /> {{بحث روزه}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87_%D8%B2%D9%86_%D8%B4%D9%88%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1&diff=3019 2026-06-15T18:08:27Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== روزه زن بدون اجازه شوهر ===<br /> اگر روزه‌گرفتن زن با حقّ استمتاع [&lt;ref&gt;استمتاع به‌معنی بهره‌بردن است و به هر کاری که با هدف لذت جنسی انجام می‌شود، استمتاع گویند.&lt;/ref&gt;] شوهرش منافات داشته باشد، آن [[روزه حرام]] است و بنابر احتیاط واجب باطل می‌باشد.<br /> <br /> در این حکم فرقی نمی‌کند که روزۀ زن، [[مستحبی]] باشد یا روزه [[واجب غیرمعین]]؛ البته به‌جاآوردن روزه [[واجب معین]] (مثل ماه رمضان) یا روزه نذر معین که زن با [[اجازه شوهر]] نذر کرده است، به رضایت شوهر نیازی ندارد.<br /> <br /> '''همسو''': [[نذر روزه توسط زن شوهردار]]<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-1708 مسئله ۱۷۰۸] . اگر روزه مستحبی زن با حق استمتاع شوهر منافات داشته باشد حرام است، و همچنین روزه‌ای که واجب است ولی روز معینی ندارد مانند نذر غیر معین، که در این صورت هم ـ بنا بر احتیاط واجب ـ روزه باطل است و از نذر کفایت نمی‌کند، و همچنین است ـ بنا بر احتیاط واجب ـ اگر شوهر، او را از گرفتن روزه مستحبی یا واجب غیر معین نهی نماید، اگرچه با حق او منافات نداشته باشد و احتیاط مستحب آن است که بدون اجازه او روزه مستحبی نگیرد.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j2-244 ج۲، مسئله ۲۴۴]. اکثر روزه‌های حرام از این قرار می‌باشند ....<br /> <br /> ۴. روزۀ مستحبّی زوجه یا روزۀ‌ واجب غیر معیّن وی - مانند روزۀ نذر یا روزۀ استیجاری غیر معیّن&lt;ref&gt;همچنین است حکم نسبت به روزۀ قضای ماه رمضان خودش، در صورتی که شوهرش قبل از ظهر از وی مطالبۀ تمکین نماید.&lt;/ref&gt; - چنانچه با حقّ واجب بهره‌وری جنسی شوهرش (حقّ استمتاع) ناسازگار باشد، حرام است و بنابر احتیاط واجب، روزه‌اش باطل است.<br /> <br /> بلکه حکم مذکور در موردی که شوهر، زن را از گرفتن روزۀ مستحبّی یا واجب غیر معیّن نهی نماید، هرچند با حقّ او ناسازگار نباشد نیز بنابر احتیاط واجب جاری است و احتیاط مستحب آن است که زن مطلقاً بدون اجازۀ شوهر، روزۀ مستحبّی یا واجب غیر معیّن نگیرد.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-1067 ج۱، مسألة ۱۰۶۷]: الأحوط استحباباً أن لا تصوم الزوجة تطوّعاً أو لواجب غیر معین بدون إذن الزوج وإن کان یجوز لها ذلک إذا لم ‏یمنع عن حقّه، ولا یترک الاحتیاط بترکها الصوم إذا نهاها زوجها عنه وإن لم ‏یکن مزاحماً لحقّه.<br /> <br /> === عروه الوثقی ===<br /> <br /> <br /> قبل از [https://mesb.ir/o2-2559 مسئله ۲۵۵۹]<br /> <br /> السابع: صوم الزوجة &lt;ref&gt;(صوم الزوجة): هذا یشمل صوم التطوع والواجب غیر المعین وحرمته من الشق الأخیر الذی أشیر إلیه فی التعلیق الأسبق وکذا الحال فی المملوک.&lt;/ref&gt; مع المزاحمة لحق الزوج، والأحوط ترکه بلا إذن منه، بل لا یترک الاحتیاط مع نهیه عنه وإن لم یکن مزاحما لحقه.<br /> <br /> <br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> [[رده:اجازه شوهر]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:روزه حرام]]<br /> <br /> {{بحث روزه}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=3018 2026-06-15T13:42:01Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> کسی که نمی‌تواند زمان آغاز ماه‌ها را تشخیص دهد و نمی‌داند [[ماه رمضان]] چه زمانی شروع می‌شود (مثل فرد زندانی) باید بر اساس '''قوی‌ترین [[گمان]] خود''' عمل کند.<br /> <br /> اگر هیچ گمان قوی‌تری نداشت، باید یک ماه را با [[قرعه]] مشخص کند و روزه بگیرد و زمان آن را به خاطر بسپارد.<br /> <br /> * اگر بعداً فهمید آن روزها هم‌زمان با ماه رمضان یا پس از آن بوده، تکلیفی ندارد. [در صورتی که پس از ماه رمضان بوده باشد، قضای آن محسوب می‌شود.]<br /> * اما اگر متوجه شد که آن روزها '''پیش از ماه رمضان''' بوده است، باید روزه‌ها را [[قضا]] کند.<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-1706 مسئله ۱۷۰۶]. اگر زندانی نتواند به ماه رمضان یقین کند، باید به گمان عمل نماید، ولی اگر بتواند گمان قوی‌تر پیدا کند، نمی‌تواند به گمان ضعیف‏تر عمل نماید، و باید سعی و کوشش تمام در تحصیل قوی‌ترین احتمال داشته باشد، و اگر هیچ راهی نبود از قرعه به عنوان آخرین راه استفاده کند اگر موجب قوت احتمال شود، و اگر عمل به گمان ممکن نباشد، باید یک ماهی را که احتمال می‏دهد ماه رمضان است روزه بگیرد، ولی باید آن ماه را در نظر داشته باشد، پس چنانچه بعد بر او معلوم شود این ماهی که روزه گرفته، بعد از ماه رمضان بوده، چیزی بر او نیست، ولی اگر معلوم شود که قبل از ماه رمضان بوده باید روزه‌های ماه رمضان را قضا نماید.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j2-260 ج۲، مسئله ۲۶۰]. فردی که ماه‌های سال بر وی مشتبه شده و نمی‌تواند ماه رمضان را از میان سایر ماه‌ها تشخیص دهد - مانند شخص زندانی که تشخیص ماه‌ها برایش ممکن نیست و نمی‌تواند به ماه رمضان یقین یا اطمینان کند - باید به گمان خویش عمل نماید و بنابر احتیاط لازم، باید سعی و کوشش تمام را در به دست آوردن قوی‌ترین گمان داشته باشد؛<br /> <br /> امّا چنانچه هیچ راهی برای رسیدن به گمان قوی‌تر نباشد، در صورتی که استفاده از قرعه موجب دستیابی به گمان قوی‌تر می‌شود، از آن به عنوان آخرین راه استفاده کند و در صورتی که دستیابی به گمان ممکن نباشد و احتمالات در نزد فرد مساوی باشد، باید یکی از ماه‌هایی را که احتمال می‌دهد ماه رمضان است روزه بگیرد، ولی لازم است آن ماه را در نظر داشته باشد، پس چنانچه بعداً بر او معلوم شود که آن ماهی که روزه گرفته است، ماه رمضان بوده، روزه‌هایش صحیح است و اگر ثابت شود آن ماهی که روزه گرفته است، بعد از ماه رمضان بوده است، مثلاً در ماه شوّال و ذی-قعده روزه گرفته است، تکلیفی بر او نیست و روزه‌های مذکور روزۀ قضای ماه رمضان محسوب می‌شود؛<br /> <br /> ولی اگر معلوم شود آن ماهی که روزه گرفته، قبل از ماه رمضان بوده مثلاً در ماه رجب و شعبان روزه گرفته است، روزه‌های مذکور کافی نیست و در این فرض چنانچه ماه رمضان سپری شده، باید روزه‌های ماه رمضان را قضا نماید و اگر ماه رمضان هنوز فرا نرسیده است، باید ماه رمضان را روزه بگیرد.<br /> <br /> === المسائل المنتخبه ===<br /> [https://mesb.ir/mm-484 مسألة ۴۸۴]: المحبوس أو الأسیر إذا لم یتمکن من تشخیص شهر رمضان وجب علیه التحرّی حسب الإمکان فیعمل بما غلب علیه ظنّه، ومع تساوی الاحتمالات یختار شهراً فیصومه، ویجب علیه أن یحفظ الشهر الذی صامه لیتسنّی له - من بعد - العلم بتطابقه مع شهر رمضان وعدمه، فإن انکشفت له المطابقة فهو، وإن انکشف خلافها ففیه صورتان:<br /> <br /> الأولی: أن ینکشف أن صومه وقع بعد شهر رمضان، فلا شیء علیه فی هذه الصورة.<br /> <br /> الثانیة: أن ینکشف أن صومه کان قبل شهر رمضان، فیجب علیه فی هذه الصورة أن یقضی صومه إذا کان الانکشاف بعد شهر رمضان.<br /> <br /> === عروه الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o2-2519 &lt;nowiki&gt;[ ۲۵۱۹ ]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۸: الأسیر والمحبوس إذا لم یتمکنا من تحصیل العلم بالشهر عملا بالظن &lt;ref&gt;(عملا بالظن) : لا یترک الاحتیاط لهما بالجد فی التحری وتحصیل الاحتمال الأقوی حسب الإمکان ولا یبعد أن تکون القرعة ـ فیما إذا أوجبت قوة الاحتمال ـ من وسائل التحری فی المرتبة المتأخرة عن غیرها، ومع تساوی الاحتمالات یختار شهرا فیصومه، ویجب علیه ـ علی أی تقدیر ـ أن یحفظ الشهر الذی یصومه لیتسنی له ـ من بعده ـ العلم بتطابقه مع شهر رمضان وعدمه.&lt;/ref&gt;، ومع عدمه تخیرا فی کل سنة بین الشهور فیعینان شهرا له، ویجب مراعاة المطابقة بین الشهرین فی سنتین بأن یکون بینهما أحد عشر شهرا، ولو بان بعد ذلک أن ما ظنه أو اختاره لم یکن رمضان فإن تبین سبقه کفاه لأنه حینئذ یکون ما أتی به قضاءً، وإن تبین لحوقه وقد مضی قضاه، وإن لم یمض أتی به، ویجوز له &lt;ref&gt;(ویجوز له) : فیه تأمل بل منع.&lt;/ref&gt; فی صورة عدم حصول الظن أن لا یصوم حتی یتیقن أنه کان سابقا فیأتی به قضاء، والأحوط &lt;ref&gt;(والأحوط) : بل هو الأقوی فی المتابعة.&lt;/ref&gt;إجراء أحکام شهر رمضان علی ما ظنه من الکفارة والمتابعة والفطرة وصلاة العید وحرمة صومه ما دام الاشتباه باقیا، وإن بان الخلاف عمل بمقتضاه.<br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> [[رده:راه‌های اثبات]]<br /> [[رده:قرعه]]<br /> <br /> {{بحث روزه}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9_%D9%88_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D9%82_%D9%85%D8%A7%D9%87&diff=3017 2026-06-15T13:37:10Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> ویژگی‌های زیر، تنها نشان‌دهنده وضعیت ماه در شب مشاهده هستند و ثابت نمی‌کنند که شب قبل، شب اول ماه بوده است. از جمله این موارد: <br /> <br /> * '''ارتفاع و بلندی ماه'''<br /> * '''دیر غروب‌کردن ماه'''<br /> * '''پُر نور بودن ماه'''<br /> * '''طوق‌دار بودن ماه''' &lt;ref&gt;طوق‌داشتن یا مطوّق‌بودن ماه، یعنی: قسمت پنهان ماه، به‌صورت هاله‌ای از نورِ ضعیف مشاهده شود.&lt;/ref&gt;<br /> ----'''همسو''': ≠ [[راه‌های ثبوت هلال (ماه نو)|راه‌های ثبوت اول ماه]]<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-1702 مسئله ۱۷۰۲]. بلند بودن ماه یا دیر غروب کردن آن، دلیل نمی‏شود که شب پیش، شب اوّل ماه بوده است. و همچنین اگر ماه طوق داشته باشد دلیل نمی‏شود که شب دوّم باشد.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j2-253 ج۲، مسئله ۲۵۳]. بلند بودن ماه یا دیر غروب کردن آن، و همین طور نازک نبودن ماه، دلیل نمی‌شود که شب قبل، شب اوّل ماه بوده است.&lt;ref&gt;هرچند هلال ماه در شب اوّل، گاه درصد روشنایی کمی داشته (بسیار نازک بوده) و مدّت مکث کمی بعد از غروب آفتاب دارد، امّا در موارد متعدّدی هم هلال ماه شب اوّل، با درصد روشناییِ قابل توجّه مثلاً ۲ یا ۳ درصد (و گاه بیشتر) و مدّت مکث زیاد مثلاً‌ بیش از یک ساعت بعد غروب خورشید و حتّی بیشتر از این مقدار در آسمان ظاهر می‌شود و این در حالی است که در شب قبل، امکان رؤیت آن وجود نداشته و مطمئنّاً همان شب، ‌شب اوّل ماه می‌باشد و این امر از جهت کارشناسی امری ثابت و قطعی است.<br /> <br /> از نظر علمی، مدّت مکث و درصد روشنایی ماه شب اوّل بستگی به عواملی همچون زمان مقارنۀ ماه و خورشید و نیز در اوج یا حضیض بودن ماه دارد که توضیح آنها در کتب علمی موجود است؛ همین عوامل باعث می‌شود گاهی کامل شدن ماه در غیر از شب چهاردهم - مثلاً شب سیزدهم یا پانزدهم - واقع شود.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> همچنین، اگر ماه «طوق» داشته باشد&lt;ref&gt;یعنی قسمت پنهان ماه به صورت هاله‌ای از نور ضعیف مشاهده شود.&lt;/ref&gt; دلیل نمی‌شود که شب دوّم باشد و نیز کامل بودن ماه دلیل بر این نمی‌شود که آن شب، شب چهاردهم ماه باشد.<br /> <br /> === المسائل المنتخبه ===<br /> [https://mesb.ir/mm-478 مسألة ۴۷۸]: لا یثبت الهلال بحکم الحاکم، ولا بتطوّقه لیدلّ علی أنّه للیلة السابقة، ولا بقول المنجّم ونحوه.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> قبل از [https://mesb.ir/m1-1043 مساله ۱۰۴۳]<br /> <br /> الفصل التاسع ثبوت الهلال<br /> <br /> یثبت الهلال بالعلم الحاصل من الرؤیة .... ولا یثبت .... بتطوّق الهلال لیدلّ علی أنّه للیلة السابقة ....<br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> [[رده:راه‌های اثبات]]<br /> [[رده:رؤیت هلال]]<br /> <br /> {{بحث روزه}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9_%D9%88_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D9%82_%D9%85%D8%A7%D9%87&diff=3016 2026-06-15T13:31:55Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> ویژگی‌های زیر، تنها نشان‌دهنده وضعیت ماه در شب مشاهده هستند و ثابت نمی‌کنند که شب قبل، شب اول ماه بوده است. از جمله این موارد: <br /> <br /> ·       '''ارتفاع و بلندی ماه'''<br /> <br /> ·       '''دیر غروب‌کردن ماه'''<br /> <br /> ·       '''پُر نور بودن ماه'''<br /> <br /> ·       '''طوق‌دار بودن ماه''' &lt;ref&gt;طوق‌داشتن یا مطوّق‌بودن ماه، یعنی: قسمت پنهان ماه، به‌صورت هاله‌ای از نورِ ضعیف مشاهده شود.&lt;/ref&gt;<br /> ----'''همسو''': ≠ [[راه‌های ثبوت هلال (ماه نو)|راه‌های ثبوت اول ماه]]<br /> <br /> = استفتائات =<br /> <br /> = منابع فقهی =<br /> <br /> == توضیح المسائل ==<br /> [https://mesb.ir/t-1702 مسئله ۱۷۰۲]. بلند بودن ماه یا دیر غروب کردن آن، دلیل نمی‏شود که شب پیش، شب اوّل ماه بوده است. و همچنین اگر ماه طوق داشته باشد دلیل نمی‏شود که شب دوّم باشد.<br /> <br /> == رساله جامع ==<br /> [https://mesb.ir/j2-253 ج۲، مسئله ۲۵۳]. بلند بودن ماه یا دیر غروب کردن آن، و همین طور نازک نبودن ماه، دلیل نمی‌شود که شب قبل، شب اوّل ماه بوده است.&lt;ref&gt;هرچند هلال ماه در شب اوّل، گاه درصد روشنایی کمی داشته (بسیار نازک بوده) و مدّت مکث کمی بعد از غروب آفتاب دارد، امّا در موارد متعدّدی هم هلال ماه شب اوّل، با درصد روشناییِ قابل توجّه مثلاً ۲ یا ۳ درصد (و گاه بیشتر) و مدّت مکث زیاد مثلاً‌ بیش از یک ساعت بعد غروب خورشید و حتّی بیشتر از این مقدار در آسمان ظاهر می‌شود و این در حالی است که در شب قبل، امکان رؤیت آن وجود نداشته و مطمئنّاً همان شب، ‌شب اوّل ماه می‌باشد و این امر از جهت کارشناسی امری ثابت و قطعی است.<br /> <br /> از نظر علمی، مدّت مکث و درصد روشنایی ماه شب اوّل بستگی به عواملی همچون زمان مقارنۀ ماه و خورشید و نیز در اوج یا حضیض بودن ماه دارد که توضیح آنها در کتب علمی موجود است؛ همین عوامل باعث می‌شود گاهی کامل شدن ماه در غیر از شب چهاردهم - مثلاً شب سیزدهم یا پانزدهم - واقع شود.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> همچنین، اگر ماه «طوق» داشته باشد&lt;ref&gt;یعنی قسمت پنهان ماه به صورت هاله‌ای از نور ضعیف مشاهده شود.&lt;/ref&gt; دلیل نمی‌شود که شب دوّم باشد و نیز کامل بودن ماه دلیل بر این نمی‌شود که آن شب، شب چهاردهم ماه باشد.<br /> <br /> == المسائل المنتخبه ==<br /> [https://mesb.ir/mm-478 مسألة ۴۷۸]: لا یثبت الهلال بحکم الحاکم، ولا بتطوّقه لیدلّ علی أنّه للیلة السابقة، ولا بقول المنجّم ونحوه.<br /> <br /> == منهاج الصالحین ==<br /> قبل از [https://mesb.ir/m1-1043 مساله ۱۰۴۳]<br /> <br /> الفصل التاسع ثبوت الهلال<br /> <br /> یثبت الهلال بالعلم الحاصل من الرؤیة .... ولا یثبت .... بتطوّق الهلال لیدلّ علی أنّه للیلة السابقة ....<br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> [[رده:راه‌های اثبات]]<br /> [[رده:رؤیت هلال]]<br /> <br /> {{بحث روزه}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%DB%8C%D8%AA_%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7_%DA%86%D8%B4%D9%85_%D8%B9%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%DB%8C%D8%A7_%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD&diff=3015 2026-06-15T13:17:30Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> برای ثابت‌شدن اول ماه، باید ماه به‌گونه‌ای باشد که با [[چشم عادی|چشم معمولی]] قابل دیدن باشد و دیدن ماه با ابزارهایی مانند [[دوربین]] یا [[تلسکوپ]]، کافی نیست.<br /> ----'''همسو''': [[رؤیت هلال در شهرهای هم‌افق]] • [[راه‌های ثبوت هلال (ماه نو)|راه‌های ثابت‌شدن هلال ماه]] •<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-1699 مسئله ۱۶۹۹]. اوّل ماه به چهار چیز ثابت می‌شود:<br /> <br /> اوّل: آنکه خود انسان ماه را ببیند و دیدن، باید با چشم معمولی یعنی چشم غیر مسلّح باشد؛ بنابراین چنانچه هلال ماه با چشم معمولی قابل مشاهده نباشد، دیده شدن آن توسط تلسکوپ کافی نیست ....<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j2-249 ج۲، مسئله ۲۴۹]. اوّل هر ماه قمری به چهار چیز ثابت می‌شود:<br /> <br /> اوّل: آنکه خود انسان ماه را ببیند و دیدن، باید با چشم معمولی یعنی چشم غیر مسلّح باشد. بنابراین، چنانچه هلال ماه با چشم معمولی قابل مشاهده نباشد، دیده شدن آن با تلسکوپ کافی نیست.&lt;ref&gt;از زمان قدیم «هلال» نزد عرب، میقاتی ‌بوده که با آن ماه قمری ‌را آغاز کرده و در امور مختلف زندگی‌ خود به آن اعتماد می‌‌کردند. اسلام نیز، همین امر را تأیید نمود. قرآن کریم در سورۀ مبارکۀ بقره، آیۀ ۱۸۹ در این‌ باره می‌‌فرماید: «یَسْئَلُونَکَ عَنِ الأَهِلَّةِ قُلْ هیَ ‌مَواقیتُ لِلنّاسِ وَالحَجِّ»؛ دربارۀ هلال‌های ‌ماه از تو سؤال می‌کنند، بگو: آنها، بیان اوقات (و تقویم طبیعی) برای (نظام زندگی) مردم و (تعیین وقت) حج است.<br /> <br /> در حقیقت، ماه یک تقویم طبیعی ‌برای ‌افراد بشر محسوب می‌شود که مردم اعم از باسواد و بی‌‌سواد و در هر نقطه‌ای ‌از جهان باشند، می‌توانند از این تقویم طبیعی ‌استفاده کنند و بدیهی ‌است نظام زندگی ‌اجتماعی ‌بشر بدون تقویم - یعنی ‌یک وسیلۀ دقیق و عمومی ‌برای ‌تعیین تاریخ - امکان‌پذیر نیست؛ به همین دلیل خداوند بزرگ برای ‌نظام زندگی، ‌این تقویم جهانی ‌را در اختیار همگان قرار داده است.<br /> <br /> اصولاً یکی ‌از امتیازات قوانین اسلام این است که دستورات آن بر طبق مقیاس‌های ‌طبیعی ‌قرار داده شده، زیرا مقیاس‌های ‌طبیعی ‌وسیله‌ای ‌است که در اختیار همگان قرار دارد و گذشت زمان اثری ‌بر آن نمی‌گذارد؛<br /> <br /> امّا به عکس، مقیاس‌های ‌غیر طبیعی ‌در اختیار همه نیست. به همین دلیل می‌بینیم اسلام، مقیاس را گاهی ‌«وجب»، گاهی ‌«گام» و گاهی «‌بند انگشتان» و گاهی ‌«طول قامت» و در مورد تعیین وقت، «غروب آفتاب» و «طلوع فجر» و «گذشتن خورشید از نصف النّهار» و «دیدن ماه» قرار داده است.<br /> <br /> بدیهی ‌است آنچه صلاحیّت میقات بودن برای ‌مردم را - آن هم به صورت عام - دارد (آن‌چنان که در آیۀ شریفه آمده است)، هلال ماهی ‌است که قابل رؤیت با چشم غیر مسلّح باشد؛ امّا هلال ماهی ‌که تنها با دوربین و تلسکوپ دیدن آن امکان‌پذیر است و بعد از کنار زدن آن ابزار، دیگر قابل دیدن با چشم معمولی ‌نباشد، صلاحیّت ندارد میقات برای ‌عموم مردم در زمان‌های ‌مختلف قرار داده شده باشد.<br /> <br /> همچنان که اگر میزان شرعی، دیدن با تلسکوپ باشد، مستلزم آن است که روزۀ پیامبر خدا(&lt;sup&gt;صلی الله علیه وآله وسلم)&lt;/sup&gt; و ائمّۀ معصومین&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; و عید فطر آنان و حج و سایر اعمالی ‌که در روزهای ‌خاصّ از سال در شرع مقدّس قرار داده شده، در برخی ‌از حالات در ایّام واقعی ‌آن واقع نشده باشد و روشن است که آن بزرگواران در مورد آغاز ماه قمری، ‌بر دیدن با چشم غیر مسلّح ‌اعتماد می‌‌کرده‌اند و روایات و نصوص صادره از معصومین&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; انصراف از دیدن با ابزارهای ‌بزرگ‌نمایی ‌مثل دوربین یا تلسکوپ دارد.<br /> <br /> به عبارت دیگر، در تقویم قراردادی که از قدیم الایّام رایج بوده، شبی به عنوان شب اوّل ماه قلمداد می‌شده که هلال ماه پس از دو یا سه شب دیده نشدن (در آخر هر ماه)، به حدّ و موقعیّتی برسد که قابل دیده شدن با چشم غیر مسلّح باشد؛ قرار گرفتن ماه در چنین وضعیّت و موقعیّتی، برای تعیین یک «حدّ زمانی» است که بتواند ملاکی جهت شروع ماه قمری برای عموم مردم باشد (مانند حدّ ترخّص که تعیین یک حدّ مکانی است برای محلّی که مسافر باید نماز را از آنجا شکسته بخواند).<br /> <br /> روشن است اگر این حدّ زمانی، وقتی باشد که ماه قابلیّت رؤیت با ابزار را پیدا می‌کند، با توجّه به اینکه محقّق شدن آن، در موارد زیادی یک شب زودتر از زمان دیده شدن آن با چشم غیر مسلّح واقع می‌شود، علاوه بر اینکه یک میزان قابل دسترس برای عموم زمان‌ها و مکان‌ها و اعصار نخواهد بود، ملاک آغاز ماه، چیزی غیر از آنچه در بین مردم عصر پیامبر خداˆ و ائمّۀ معصومین&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; به عنوان تقویم متداول بوده خواهد شد و باید بگوییم اسلام، تقویم جدیدی را مطرح نموده که البتّه عموم مردم در آن زمان اصلاً‌ به آن دسترسی نداشتند و این امری غیر قابل پذیرش است؛ بلکه ظاهر آیات شریفه و روایات و عمل معصومین&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; آن است که اساس تقویم مورد تأیید اسلام، همان تقویم متداول در آن اعصار بوده است.<br /> <br /> از پیامدهای دیگر معتبر دانستن رؤیت با چشم مسلّح آن است که با اختراع ابزار جدید و ثبت رکوردهای تازۀ رؤیت هلال، حدّ رؤیت‌پذیری در دوره‌های زمانی مختلف عقب‌تر می‌رود، طوری که وقتی ابزار نجومی جدید با قابلیّت‌ها و کیفیّت‌های بالاتر در اختیار رصدگران قرار می‌گیرد، هلال‌هایی دیده می‌شوند که سال‌های قبل، هلال ماه با همان مختصّات و ویژگی‌ها، قابلیّت رؤیت نداشتند و معلوم می‌شود در سال‌های گذشته اوّل ماه‌های متعدّدی و به تبع آن روزه و افطار و اعمال مردم به اشتباه و به جهت نداشتن ابزار قوی‌تر، دیرتر از آنچه در واقعیّت بوده، تعیین گردیده است و این امری است که در سال‌های اخیر رخ داده و حدّ رؤیت‌پذیری هلال به‌طور مکرّر عقب‌تر رفته است، طوری که ممکن است در سال‌های بعد با کشف ابزار جدید و قابلیّت رؤیت هلال‌هایی که اکنون نمی‌بینیم، معلوم شود اوّل برخی ماه‌ها زودتر از آنچه اکنون می‌پنداریم باشد.<br /> <br /> علاوه بر نکات فوق، اگر میزان، رسیدن ماه به حدّ و موقعیّتی باشد که با ابزار قابل رؤیت است، ‌استهلال پیامبر اکرم&lt;sup&gt;(صلی الله علیه وآله وسلم)&lt;/sup&gt; و ائمّۀ هدی&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; و همین طور تأکید آنان در روایات بر استهلال، به نوعی لغو به شمار می‌آید، زیرا هدف از استهلال معمول در آن اعصار که با چشم و بدون استفاده از ابزار صورت می‌گرفته، آن بوده که اگر ماه دیده شد، معلوم شود ماه جدید آغاز شده و اگر آسمان صاف بود و ماه دیده نشد، مشخّص شود که اوّل ماه شب بعد می‌باشد؛ در حالی که وقتی میزان، قابلیّت رؤیت با تلسکوپ‌های قوی باشد، دیده نشدن آن با چشم، ‌چیزی را ثابت نمی‌کند.<br /> <br /> به عنوان مثال، در روایتی که امام کاظم&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; معنای تأکید بر روزه گرفتن یوم الشّک را شرح می‌دهند این مضمون را به مخاطب خود تصریح می‌کنند که «وقتی هوا صاف بوده و هلال دیده نشده، شکّی باقی نمی‌ماند که فرد بخواهد به جهت درک احتمالی ماه رمضان روزه بگیرد»؛ در حالی که واضح است اگر میزان اول ماه رسیدن ماه به حدّی باشد که هلال با ابزار قابل رؤیت باشد، در زمانی که افراد چشم مسلّح در اختیار نداشتند، ‌نمی‌توان به صِرف دیده نشدن هلال با چشم، ‌احتمال ماه رمضان بودن شب و روز پیش رو را منتفی دانست.<br /> <br /> بنابراین، رؤیت هلال نیز همانند بسیاری از ملاک‌های دیگر شرعی، یک میزان عرفی و آشنا برای مردم است؛ همچنان که اگر لباس آلوده به خون با آب تطهیر شده و عین خون از آن برطرف شده باشد، ولی رنگ آن (لون) باقی مانده باشد پاک است و باقی ماندن ذرّۀ بسیار کوچکی ‌از خون بر روی لباس که آن ذرّه، با چشم معمولی ‌قابل مشاهده نبوده و فقط در زیر میکروسکپ‌های ‌بسیار قوی ‌قابل مشاهده است را نمی‌‌توان معیار برای بقای ‌نجاست لباس مذکور قرار داد و حکم نمود که آن لباس هنوز نجس است یا در مبحث حدّ ترخّص که توضیح آن در شرط نهم از شرایط شکسته شدن نماز مسافر گذشت، معیار، دیدن با چشم عادی است و هرگز نمی‌‌توان دیدن با دوربین یا تلسکوپ را میزان در تعیین حدّ ترخّص شهر قرار داد.<br /> <br /> خوانندگان محترم برای ‌آشنایی ‌با مبانی ‌فقهی ‌معظّم له در مبحث رؤیت هلال، می‌‌توانند به کتاب «أسئلة حول رؤیة الهلال مع أجوبتها، وفق ما أفاده سماحة السیّد السیستانی» مراجعه نمایند.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بدیهی است استفاده از دوربین یا تلسکوپ یا وسایل و ابزار بزرگ‌نمایی مانند آن، برای پیدا نمودن و رصد موقعیّت مکانی هلال ماه در آسمان، اشکال ندارد؛ ولی باید دیدن ماه به گونه‌‌ای باشد که اگر دوربین یا تلسکوپ کنار رود، باز هم هلال ماه قابل مشاهده با چشم معمولی (غیر مسلّح) باشد.&lt;ref&gt;همچنان که مثلاً‌ برای اطلاع از رسیدن به حدّ ترخّص (که یک حدّ طبیعی است و در بسیاری از زمان‌ها و مکان‌ها می‌توان با نگاه کردن و دیده نشدن اهالی آخر شهر به آن پی برد)، می‌توان با تعیین مقدار آن به کیلومتر و ابزاری همچون کیلومترشمار خودرو، راحت‌تر به آن دست پیدا کرد.<br /> <br /> همین طور، برای سهولت بیشتر در تعیین زمان طلوع و غروب خورشید و سایر اوقات شرعی که تشخیص آنها در بسیاری از اوقات به‌طور طبیعی امکان‌پذیر است، می‌توان از محاسبات نرم افزاری و نجومی استفاده نمود؛<br /> <br /> نیز برای پی بردن به خصوصیّات رؤیت‌پذیری ماه و معلوم شدن شهرهای هم‌افق در مبحث رؤیت هلال که در مسألۀ «۲۵۵» توضیح داده می‌شود، می‌توان از نقشه‌های رؤیت‌پذیری که بر اساس محاسبات و توسط نرم افزارها صورت می‌گیرد استفاده نمود.<br /> <br /> با این توضیحات، روشن شد استفاده از تکنولوژی و ابزار برای دستیابی آسان‌تر به ملاک شرعی، فرق دارد با اینکه شرع مقدّس چیزی را ملاک حکم شرعی برای عموم مردم قرار داده باشد که در بسیاری از موارد فقط با ابزار و تکنولوژی می‌توان به آن دست پیدا نمود.<br /> <br /> علاوه بر اینکه همان طور که سابقاً گذشت، ملاک قرار دادن رؤیت با ابزار، بدین معناست که شرع مقدّس چیزی را معیار قرار داده که عموم مردم بیش از ۱۰۰۰ سال نه تنها آن را در اختیار نداشتند، بلکه اصلاً‌ درک و تصوّر صحیحی هم نسبت به آن نداشتند تا مثلاً بخواهند احتیاط کنند و البتّه هنوز هم عدّۀ زیادی از مردم دسترسی به آن ندارند.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> البتّه، اگر مانعی مثل ابر یا غبار زیاد در آسمان باشد، چنانچه طوری است که اگر آن مانع (عارضی) در آسمان وجود نداشت مطمئنّاً ماه با چشم معمولی قابل دیدن بود، اوّل ماه ثابت می‌شود. ''....''<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-254 ج۲، مسئله ۲۵۴]. رؤیت هلال بعد از زوال (اذان ظهر) و قبل از غروب با چشم غیر مسلّح دلیل است بر اینکه شبی که در پیش است، شب اول ماه می‌باشد؛<br /> <br /> امّا چنانچه هلال ماه با چشم غیر مسلّح قابل مشاهده نباشد، دیده شدن آن با تلسکوپ کافی نیست.&lt;ref&gt;شایان ذکر است، رؤیت هلال در روز قبل از غروب آفتاب با چشم غیر مسلّح، گاه در برخی کشورهای شمال اروپا و آمریکا که وضعیّت غروب خورشید و مقدار روشنایی آسمان در آنها، نسبت به سایر مناطق متفاوت است اتّفاق می‌افتد.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> قبل از [https://mesb.ir/m1-1043 مساله ۱۰۴۳]: الفصل التاسع ثبوت الهلال ....<br /> <br /> ویعتبر فی الرؤیة أن تکون بالعین غیر المسلّحة، فلو رئی الهلال بالتلسکوب - مثلاً - ولم یمکن رؤیته بدونه لم یکفِ فی دخول الشهر الجدید.<br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> [[رده:رؤیت هلال]]<br /> [[رده:راه‌های اثبات]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:علم نجوم]]<br /> <br /> {{بحث روزه}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%82%D9%88%D9%84_%D9%85%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%AB%D8%A8%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%88%D9%84_%D9%85%D8%A7%D9%87&diff=3014 2026-06-15T13:13:02Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> اول ماه با گفته منجمان ثابت نمی‌شود؛ مگر آنکه انسان از سخن آنان اطمینان پیدا کند که اگر مانعی مانند ابر یا غبار در آسمان نباشد، ماه با چشم عادی قابل دیدن است.<br /> ----'''همسو''': [[راه‌های ثبوت هلال (ماه نو)|راه‌های ثبوت هلال ماه]] •<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-1701 مسئله ۱۷۰۱]. اوّل ماه با پیشگویی منجّمین ثابت نمی‏شود، مگر اینکه انسان از گفته آنان یقین یا اطمینان پیدا کند.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j2-252 ج۲، مسئله ۲۵۲]. اوّل ماه با پیشگویی منجّمین ثابت نمی‌شود، مگر اینکه از گفتۀ آنان برای فرد یقین یا اطمینان به دیده شدن ماه با چشم غیر مسلّح (چشم معمولی) در همان شهر یا شهرهایی که با آن شهر اتّحاد افق دارند حاصل شود.&lt;ref&gt;بنابراین، چنانچه منجمّین و کارشناسان مورد اعتماد، که از گفتۀ آنان اطمینان پیدا می‌شود، از خصوصیّات ماه در تاریخ معیّنی - حتّی از ماه‌ها یا سال‌ها قبل - اطلاع دهند و خصوصیّات ذکر شده طوری باشد که فرد، اطمینان پیدا کند که ماه در منطقۀ او با چشم معمولی (غیر مسلّح) قابل رؤیت می‌باشد، با این اطمینان، اوّل ماه برای وی، ثابت می‌شود.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === المسائل المنتخبه ===<br /> [https://mesb.ir/mm-478 مسألة ۴۷۸]: لا یثبت الهلال بحکم الحاکم، ولا بتطوّقه لیدلّ علی أنّه للیلة السابقة، ولا بقول المنجّم ونحوه.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> ج۱، بعد از [https://mesb.ir/m1-1042 مساله ۱۰۴۲]<br /> <br /> الفصل التاسع ثبوت الهلال<br /> <br /> یثبت الهلال بالعلم الحاصل من الرؤیة أو التواتر أو غیرهما، وبالاطمئنان الحاصل من الشیاع أو غیره من المناشئ العقلائیة، وبمضی ثلاثین یوماً من هلال شعبان فیثبت هلال شهر رمضان، أو ثلاثین یوماً من هلال شهر رمضان فیثبت هلال شوّال، وبشهادة عدلین، ولا یثبت بشهادة النساء، ولا بشهادة العدل الواحد ولو مع الیمین، ولا بقول المنجّمین ....<br /> <br /> === عروه الوثقی ===<br /> قبل از [https://mesb.ir/o2-2512 مساله ۲۵۱۲]<br /> <br /> فصل فی طرق ثبوت هلال رمضان وشوال للصوم والإفطار<br /> <br /> السادس: حکم الحاکم &lt;ref&gt;(حکم الحاکم) : کونه من طرق ثبوت الهلال محل إشکال بل منع نعم إذا أفاد حکمه أو الثبوت عنده الاطمئنان بالرؤیة فی البلد أو فیما بحکمه اُعتمد علیه، ومنه یظهر الحال فی جملة من المسائل الآتیة.&lt;/ref&gt; الذی لم یعلم خطأوه ولا خطأ مستنده کما إذا استند إلی الشیاع الظنی.<br /> <br /> ولا یثبت بقول المنجمین ....<br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> [[رده:علم نجوم]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:راه‌های اثبات]]<br /> <br /> {{بحث روزه}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA_%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87&diff=3013 2026-06-15T12:46:31Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== حکمت روزه‌گرفتن ===<br /> روزه دارای فواید و حکمت‌های بسیاری است که در روایات به برخی از آن‌ها اشاره شده است.<br /> <br /> از جمله: <br /> <br /> * '''آزمودن اخلاص بندگان'''؛ تا روشن شود چه کسی تنها برای رضای خدا از خواسته‌هایش می‌گذرد.<br /> * '''یادآوری گرسنگی و تشنگی روز قیامت'''؛ تا انسان برای آن روز بزرگ آماده‌تر باشد.<br /> <br /> * '''درک حال نیازمندان'''؛ با تجربه گرسنگی و تشنگی، دل انسان نسبت به فقرا مهربان‌تر و انگیزه کمک به آنان بیشتر می‌شود.<br /> * '''تقویت اراده و مهار نفس'''؛ روزه به انسان می‌آموزد چگونه بر خواسته‌های نفسانی خود غلبه کرده و خویشتن‌دار باشد.<br /> ----<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> '''حکمت روزه گرفتن'''<br /> <br /> در حدیث نقل شده که امیرالمؤمنین&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt;فرمودند: «خداوند متعال... روزه را برای آزمودن اخلاص بندگان واجب کرد...».&lt;ref&gt;تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، الفصل الثالث، ص۱۷۶، ح۳۳۷۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> و در خطبۀ حضرت زهرا&lt;sup&gt;(علیهاالسلام)&lt;/sup&gt; چنین ذکر شده است: «خداوند متعال... روزه را برای تثبیت اخلاص بندگان واجب کرد...».&lt;ref&gt;وسائل الشیعه، ج۱، ابواب مقدّمة العبادات، باب۱، ص۲۲، ح۲۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> روایت شده است که امام رضا&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; در مورد علّت وجوب روزه فرمودند‌: «روزه برای آن است که مردم رنج گرسنگی و تشنگی را احساس کنند و به نیازمندی خود در آخرت پی ببرند و فرد روزه‌دار در اثر گرسنگی و تشنگی که به او می‌رسد، خاشع و ذلیل و فروتن، مأجور و طالب رضا و ثواب خدا و اهل معرفت و صابر می‌گردد و بدین سبب به ثواب الهی نائل می‌شود.<br /> <br /> به علاوه آنکه روزه، موجب خودداری و پرهیز از شهوات و پندگو و موعظه‌گر آنان در دنیا است و ایشان را در راه انجام تکالیف الهی رام و ورزیده کرده و راهنمای آنان (در رسیدن به اجر و پاداش) در آخرت می‌باشد و تا اینکه (روزه‌داران) ناراحتی فقرا و نیازمندان را که در مضیقۀ اقتصادی می‌باشند درک نمایند و حقوقی را که خداوند متعال در اموال و دارایی‌هایشان واجب فرموده است به ایشان بپردازند».&lt;ref&gt;عیون أخبار الرضا، ج۲، باب۳۴، ص۱۱۶، ح۱.&lt;/ref&gt;<br /> [[رده:حکمت]]<br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> <br /> {{بحث روزه}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87&diff=3012 2026-06-15T12:40:14Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== تعریف روزه ===<br /> روزه یعنی انسان برای فروتنی و نشان‌دادن بندگی در پیشگاه خداوند متعال، تصمیم داشته باشد از اذان صبح تا مغرب، از کارهایی که روزه را باطل می‌کند، خودداری نماید.<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> قبل از [https://mesb.ir/t-1529 مسئله ۱۵۲۹]<br /> <br /> روزه آن است که انسان برای تذلل و کرنش در پیشگاه خداوند عالم از اذان صبح تا مغرب از هشت چیزی که بعداً ذکر می‌شود خودداری نماید.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j2-1 ج۲، مسئله ۱]. روزه آن است که انسان برای تذلّل و اظهار بندگی در پیشگاه خداوند متعال، از اذان صبح تا مغرب، از نه موردی که بعداً گفته می‌شود، خودداری نماید.&lt;ref&gt;البتّه، زمان نیّت در اقسام مختلف روزه تفاوت‌هایی دارد که در مبحث «احکام نیّت روزه» خواهد آمد.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شایان ذکر است، در مورد تشخیص مغرب (برای پایان روزه)، توضیحی که در وقت مغرب در مورد نماز مغرب در جلد اوّل [https://mesb.ir/j1-957 مسألۀ «957»] ذکر شد، جاری می‌باشد.<br /> <br /> === المسائل المنتخبه ===<br /> بعد از [https://mesb.ir/mm-484 مساله ۴۸۴]<br /> <br /> یجب علی المکلّف قصد الإمساک عن المفطرات المعهودة من أوّل الفجر إلی الغروب متقرّباً به إلی الله تعالی. ویجوز الاکتفاء بقصد صوم تمام الشهر من أوّله، فلا یعتبر حدوث القصد المذکور فی کلّ لیلة أو عند طلوع الفجر، وإن کان یعتبر وجوده عنده ولو ارتکازاً.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-970 ج۱، مسألة ۹۷۰]: یعتبر فی الصوم - الذی هو من العبادات الشرعیة - العزم علیه علی نحو ینطبق علیه عنوان الطاعة والخضوع لله تعالی، ....<br /> <br /> === عروه الوثقی ===<br /> بعد از [https://mesb.ir/o2-2359 مساله ۲۳۵۹]<br /> <br /> کتاب الصوم<br /> <br /> وهو الاءمساک عما یأتی من المفطرات بقصد القربة، ....<br /> [[رده:تعریف]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> <br /> {{بحث روزه}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%81%D8%AA%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86_%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%AF&diff=3011 2026-06-14T16:55:22Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== فتوادادن و قضاوت غیرمجتهد ===<br /> <br /> ==== حکم فتوادادن کسی که مجتهد نیست ====<br /> فتوادادن برای شخصی که [[مجتهد]] نیست و همچنین تصدّی منصب مرجعیت (فتوادادن به‌قصد عمل دیگران) برای مجتهدی که [[شرایط مجتهد|جامع شرایط]] نیست، [[حرام]] است.<br /> <br /> ==== حکم قضاوت کسی که صلاحیت ندارد ====<br /> قضاوت‌کردنِ کسی که صلاحیت [[قضاوت]] ندارد، [[حرام]] است و مراجعه به چنین شخصی برای حلّ اختلاف [[جایز]] نیست. و همچنین [[تصرف]] در مالی که بر اساس قضاوت چنین شخصی به دست انسان رسیده است، جایز نمی‌باشد، مگر در برخی موارد، مثل اینکه شخص در نتیجۀ قضاوت، [[عین مال|عینِ مال]] خود را پس بگیرد.<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-21 ج۱، مسألة ۲۱]: یحرم الإفتاء علی غیر المجتهد مطلقاً، وأمّا من یفقد غیر الاجتهاد من سائر الشروط فیحرم علیه الفتوی بقصد عمل غیره بها.<br /> <br /> ویحرم القضاء علی من لیس أهلاً له، ولا یجوز الترافع إلیه ولا الشهادة عنده إذا لم‏ ینحصر استنقاذ الحقّ المعلوم بذلک، وکذا المال المأخوذ بحکمه حرام إذا لم یکن شخصیاً أو مشخّصاً بطریق شرعی، وإلّا فهو حلال، حتّی فیما إذا لم ینحصر استنقاذه بالترافع إلیه وإن أثم فی طریق الحصول علیه فی هذا الفرض.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-43 &lt;nowiki&gt;[۴۳]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۴۳: من لیس أهلاً للفتوی&lt;ref&gt;(لیس أهلاً للفتوی): ای غیر المجتهد، واما المجتهد غیر الجامع للشرائط فیحرم علیه التصدی للمنصب.&lt;/ref&gt;یحرم علیه الإفتاء، وکذا من لیس أهلاً للقضاء یحرم علیه القضاء بین الناس، وحکمه لیس بنافذ، ولا یجوز الترافع إلیه، ولا الشهادة عنده، والمال الذی یؤخذ بحکمه حرام&lt;ref&gt;(والمال الذی یؤخذ بحکمه حرام): اذا لم یکن شخصیاً أو مشخصاً بطریق شرعی والا فهو حلال حتی فیما اذا لم ینحصر استنقاذ الحق فی الترافع عنده وان عصی فی طریق الوصول الیه فی هذه الصورة.&lt;/ref&gt;وإن کان الآخذ محقاً إلا إذا انحصر استنقاذ حقه بالترافع عنده. <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> [[رده:تعلیم و تعلم]]<br /> [[رده:قضاوت]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:اجتهاد و مجتهد]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85_%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%AD%D8%A8%D8%A7%D8%AA_%D8%A8%D9%87_%D9%82%D8%B5%D8%AF_%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%A1&diff=3010 2026-06-14T16:53:46Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== عدم اعتبار قاعده تسامح در ادله سنن ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> مستحب‌بودن بسیاری از [[مستحبات]] بر اساس قاعده «تسامح در ادلّه سنن» می‌باشد و چون این [[قاعده]] نزد ایشان ثابت نشده، در صورتی که [[مکلف|مکلّف]] بخواهد آنها را انجام دهد، لازم است [[قصد رجاء|رجاءً]] و به امید آنکه مطلوب باشد، به‌جا آورد.<br /> <br /> در [[مکروهات]] نیز، حکم چنین است.<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-12 مسئله ۱۲] ـ .... ** شایان ذکر است بسیاری از مستحباتی که در این رساله ذکر شده مستحب بودن آنها بر پایه قاعده‌ای به نام «تسامح در ادلّه سُنَن» می‌باشد و چون این قاعده نزد ما ثابت نشده است بنابراین در صورتی که مکلّف بخواهد آنها را انجام دهد، لازم است رجاءً و به امید آنکه شرعاً مطلوب باشد به‌جا آورد و حکم در بسیاری از مکروهات نیز چنین است به این معنا که آنها را رجاءً و به امید آنکه ترکشان شرعاً مطلوب باشد ترک نماید.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-25 ج۱، مسئله ۲۵]. بسیاری از مستحباتی که در این رساله ذکر شده، مستحب بودن آنها بر پایۀ قاعده‌ای به نام «تسامح در ادلّۀ سنَن» می‌باشد و چون این قاعده در نزد ما ثابت نشده، در صورتی که مکلّف بخواهد آنها را انجام دهد، لازم است رجاءً و به امید آنکه مطلوب باشد، به‌جا آورد و حکم در بسیاری از مکروهات نیز، چنین است و آنها را رجاءً و به امید آنکه مطلوب باشد ترک نماید.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> '''بیان فی المستحبات و المکروهات'''<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-32 ج۱‌، مسألة ۳۲]: إنّ کثیراً من المستحبّات المذکورة فی أبواب هذه الرسالة یبتنی استحبابها علی قاعدة التسامح فی أدلّة السنن، ولمّا لم ‏تثبت عندنا فیتعین الإتیان بها برجاء المطلوبیة، وکذا الحال فی المکروهات فتترک برجاء المطلوبیة، وما توفیقی إلّا بالله علیه توکلت وإلیه أُنیب.<br /> [[رده:مستحبات]]<br /> [[رده:مکروهات]]<br /> [[رده:قصد رجاء]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%88%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%AA_%D9%88_%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D8%B9&diff=3009 2026-06-14T16:51:54Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== اجازات و وکالت وکلاء پس از فوت مجتهد ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> [[مجتهد]] همان‌طور که خود می‌تواند در [[وجوهات شرعیه]] (مانند [[خمس]] و [[زکات]]) و [[امور حسبی|امور حسبیه]] (مانند اموال [[مجهول المالک]]) تصرف کند، می‌تواند به شخص دیگری در این امور [[اجازه]] یا [[وکالت]] دهد و این اجازه یا وکالت، تنها تا زمان حیات و زنده‌بودن آن مجتهد اعتبار دارد و پس از فوت وی باطل شده و باید به [[مجتهد جامع الشرایط]] زنده مراجعه شود.<br /> ----<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-24 ج۱، مسئله ۲۴]. با فوت مجتهد، کسانی که برای اموری از قبیل دریافت یا دستگردان وجوهات شرعیّه یا تعیین قیّم برای محجورین&lt;ref&gt;مانند بچّۀ نابالغ یا مجنون یا سفیه.&lt;/ref&gt;یا تعیین متولّی برای اوقاف و مانند آن یا تصرّف در امور محجورین یا اوقاف و امثال آن از طرف آن مجتهد وکیل بوده یا اذن داشته‌اند، وکالت یا اذنشان باطل می‌گردد و برای دریافت وکالت یا اذن نسبت به انجام این امور، باید به مجتهد جامع الشرایط زنده مراجعه کنند؛<br /> <br /> امّا اگر مجتهد یا وکیل وی، فرد یا افرادی را به عنوان متولّی موقوفه یا قیّم محجورین و امثال آن نصب کرده باشد، پس از فوت آن مجتهد، مسأله در مورد باطل شدن یا باقی بودن چنین نصبی محلّ اشکال است و مراعات مقتضای احتیاط ترک نشود.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-25 ج۱، مسألة ۲۵]: المأذون والوکیل عن المجتهد فی التصرّف فی الأوقاف أو فی أموال القاصرین ینعزلان بموت المجتهد، وأمّا المنصوب من قبله ولیاً وقیماً ففی انعزاله بموته إشکال فلا یترک مراعاة الاحتیاط فی ذلک.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-51 &lt;nowiki&gt;[۵۱]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۱: المأذون والوکیل عن المجتهد فی التصرف فی الأوقاف أو فی أموال القُصّر ینعزل بموت المجتهد، بخلاف المنصوب من قبله، کما إذا نصبه متولّیاً للوقف أو قیما علی القُصرّ، فإنه لا تبطل تولیته وقیمومته علی الأظهر&lt;ref&gt;(علی الاظهر): لا یخلو عن اشکال فلا یترک الاحتیاط.&lt;/ref&gt;. <br /> [[رده:وکالت]]<br /> [[رده:وفات]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:اجازه مجتهد]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%86%D9%82%D8%B6_%D8%AD%DA%A9%D9%85_%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85_%D8%B4%D8%B1%D8%B9&diff=3008 2026-06-14T16:50:36Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== نقض حکم حاکم جامع الشرائط در صورت مغایرت با کتاب و سنت ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> اگر [[مجتهد جامع الشرایط|حاکم جامع الشرایط]] در موردی [[حکم|حکمی]] صادر کند، نقض و برهم‌زدن آن حتی توسط مجتهد دیگر جایز نیست، مگر در مواردی که مخالف قطعی کتاب و سنت باشد.<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-26 ج۱، مسألة ۲۶]: حکم الحاکم الجامع للشرائط لا یجوز نقضه حتّی لمجتهد آخر، إلّا إذا کان مخالفاً لما ثبت قطعاً من الکتاب والسنة، نعم لا یکون حکمه مغیراً للواقع، مثلاً: من علم أنّ المال الذی حکم به للمدّعی لیس ملکاً له لا یجوز ترتیب آثار ملکیته.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-57 &lt;nowiki&gt;[۵۷]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۷: حکم الحاکم الجامع للشرائط لا یجوز نقضه ولو لمجتهد آخر، إلا إذا تبین خطؤه&lt;ref&gt;(تبین خطؤه): ومخالفته لما ثبت قطعاً من الکتاب والسنة.&lt;/ref&gt; . <br /> <br /> <br /> [[رده:حاکم شرع]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:اجتهاد و مجتهد]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%D8%A8%DB%8C&diff=3007 2026-06-14T16:48:27Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== تصرف در امور حسبیه ===<br /> تصرف در امور حسبیه برای هر [[شرایط مجتهد|مجتهد جامع الشرایطی]] جایز است، گرچه آن مجتهد، [[اعلم]] از سایر مجتهدین نباشد.<br /> <br /> امور حسبه اموری است که در بُعد دنیوی یا اخروی به مصالح شخص خاص یا عموم مردم ارتباط دارد و [[شارع]] مقدس، به اهمال آن راضی نیست و برپایی آن را ضروری می‌داند.<br /> <br /> [[ولایت]] بر امور حسبیه یعنی: حقّ تصرف در اموال [[مجهول المالک]]، اموال شخص [[مفقود الاثر]]، [[ایتام]]، [[محجور|محجورین]] و [[دیوانه|دیوانگان]]، [[موقوفات|موقوفاتی]] که [[متولی]] ندارد، اموال میتی که [[وارث]] ندارد، وصایایی که [[وصی]] ندارد، [[مصرف خمس]] و بعضی از [[مصرف زکات|مصارف زکات]] و...<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [۶۸] [https://mesb.ir/o1-68 مسألة ۶۸]: لا یعتبر الأعلمیة فیما أمره راجع إلی المجتهد إلا فی التقلید، وأما الولایة علی الأیتام والمجانین والأوقاف التی لا متولی لها والوصایا التی لا وصی لها ونحو ذلک فلا یعتبر فیها الأعلمیة، نعم الأحوط&lt;ref&gt;(الاحوط): الأولی.&lt;/ref&gt; فی القاضی أن یکون أعلم من فی ذلک البلد أو فی غیره مما لا حرج فی الترافع إلیه. <br /> [[رده:تصرفات]]<br /> [[رده:ولایت]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:اجتهاد و مجتهد]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%84_%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C&diff=3006 2026-06-14T16:45:06Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== اجرای اصل عملی توسط مکلف ===<br /> اگر [[مکلف]]، حکم یک موضوع را نمی‌دانست، نمی‌تواند برای رسیدن به حکم آن، از قاعده [[قاعده برائت|برائت]] یا [[قاعده طهارت|طهارت]] و امثال آن استفاده کند؛ لکن اگر در موضوع یک حکم شکّ داشته و شبهۀ موضوعیه داشته باشد، چنانچه [[مرجع تقلید|مرجع تقلیدش]] آن قاعده را [[حجت شرعی|حجت]] بداند، می‌تواند آن قاعده را جاری کند.<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-70 &lt;nowiki&gt;[۷۰]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۷۰: لا یجوز للمقلد إجراء أصالة البراءة أو الطهارة أو الاستصحاب فی الشبهات الحکمیة&lt;ref&gt;(فی الشبهات الحکمیة): ای معتمداً علی فحص نفسه عن الدلیل واحرازه عدمه.&lt;/ref&gt;، وأما فی الشبهات الموضوعیة فیجوز بعد أن قلد مجتهده فی حجیتها، مثلاً إذا شک فی أن عرق الجنب من الحرام نجس أم لا لیس له إجراء أصل الطهارة، لکن فی أن هذا الماء أو غیره لاقته النجاسة أم لا یجوز له إجراؤها بعد أن قلد المجتهد فی جواز الإجراء. <br /> [[رده:اصول عملیه]]<br /> [[رده:قواعد فقهیه]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81_%D9%86%D8%B8%D8%B1_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9_%D8%AF%D9%88_%D8%B7%D8%B1%D9%81_%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF&diff=3005 2026-06-14T16:42:26Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== اختلاف نظر مرجع دو طرف معامله ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> اگر نظر مرجع تقلید دو طرف [[معامله]] نسبت به صحیح بودن یا نبودنِ آن مختلف بود؛ مثلاً [[فروشنده]]، مقلّد مجتهدی است که معاملۀ مذکور را صحیح می‌داند و [[خریدار]]، از مجتهدی تقلید می‌کند که این معامله را باطل می‌داند، در این صورت فروشنده می‌تواند آثار صحّت را در این معامله جاری کند؛ ولی برای خریدار، معاملۀ مذکور باطل به حساب می‌آید.<br /> <br /> این حکم در مورد قراردادهای دیگر (مانند [[اجاره]]، [[مضاربه]]، [[ازدواج]] و...) نیز جاری است.<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-23 ج۱، مسئله ۲۳]. اگر معامله‌ای انجام شود و مثلاً فروشنده، مقلّد مجتهدی باشد که معاملۀ مذکور را صحیح بداند و خریدار، مقلّد مجتهدی باشد که این معامله را باطل بداند، فروشنده می‌تواند آثار صحّت را در مورد معامله جاری نماید، ولی برای خریدار معاملۀ مذکور باطل به حساب می‌آید و این حکم در مورد قراردادهای دیگر (مانند اجاره، مضاربه، ازدواج و...) نیز جاری است.&lt;ref&gt;شایان ذکر است، در صورت بروز نزاع و اختلاف بین طرفین، می‌توانند جهت مرافعۀ شرعیّه و فصل نزاع به حاکم شرع جامع الشرایط مراجعه نمایند.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-55 &lt;nowiki&gt;[۵۵]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۵: إذا کان البائع مقلداً لمن یقول بصحة المعاطاة مثلاً أو العقد بالفارسی والمشتری مقلداً لمن یقول بالبطلان لا یصح البیع بالنسبة إلی البائع&lt;ref&gt;(لا یصح البیع بالنسبة الی البائع): بل یصح.&lt;/ref&gt; أیضاً، لأنه متقوم بطرفین فاللازم أن یکون صحیحاً من الطرفین. وکذا فی کل عقد کان مذهب أحد الطرفین بطلانه ومذهب الآخر صحته.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-56 &lt;nowiki&gt;[۵۶]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۶: فی المرافعات اختیار تعیین الحاکم بید المدعی إلا إذا کان مختار المدعی علیه أعلم&lt;ref&gt;(الا اذا کان مختار المدعی علیه اعلم): بل فی هذه الصورة ایضاً.&lt;/ref&gt;، بل مع وجود الأعلم وإمکان الترافع إلیه الأحوط الرجوع إلیه مطلقا. <br /> [[رده:معاملات]]<br /> [[رده:نظر مجتهد]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:اجتهاد و مجتهد]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}<br /> [[رده:اختلاف نظر مرجع]]</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%81%D8%AA%D9%88%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9_%D9%88%DA%A9%DB%8C%D9%84_%DB%8C%D8%A7_%D9%85%D9%88%DA%A9%D9%84%D8%9F&diff=3004 2026-06-14T16:42:05Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== لزوم عمل به فتوای مرجع موکل ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> اگر فردی برای انجام عملی وکیل شود، در صورتی که نظر فقهی مرجع تقلیدِ [[وکیل]] با [[موکل|موکّل]] در احکام مربوط به موضوع [[وکالت]] متفاوت باشد، وکیل باید مطابق [[نظر فقهی]] مرجع تقلید موکّل عمل کند.<br /> <br /> مگر در صورتی که آن عمل، طبق نظر [[مرجع تقلید]] وکیل، [[حرام]] باشد یا آنکه [[صحت|صحّت]] و [[بطلان|بطلانِ]] آن عقد، برای خودِ وکیل هم آثاری داشته باشد. (برای توضیح بیشتر، مثال‌های رسالۀ جامع را ببینید)<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-22 ج۱، مسئله ۲۲]. اگر فردی برای انجام عملی وکیل شود، در صورتی که نظر فقهی مرجع تقلید وکیل با موکّل در احکام مربوط به موضوع وکالت متفاوت باشد، وکیل باید مطابق با نظر فقهی مرجع تقلید موکّل عمل نماید، مگر آنکه نسبت به «خود عمل یا آثار آن» شرعاً مسؤول باشد، که در این صورت لازم است مراعات نظر مرجع تقلید خودش و موکّلش - هر دو - را بنماید و این حکم، در مورد فردی که دیگری را وصیّ خویش قرار داده نیز جاری می‌شود.<br /> <br /> برای روشن شدن مطلب چند مثال ذکر می‌شود:<br /> <br /> مثال اوّل: زن و مردی شخصی را برای خواندن عقد ازدواج وکیل می‌کنند و مرجع تقلید زن و مرد مذکور، خواندن عقد به فارسی را صحیح نمی‌داند و مرجع تقلید وکیل صحیح می‌داند، در این صورت وکیل باید عقد را به عربی بخواند.<br /> <br /> مثال دوّم: زنی مردی را وکیل می‌کند که وی را به عقد خویش در آورد و مرجع تقلید زن، خواندن عقد به فارسی را صحیح می‌داند و مرجع تقلید مرد، آن را باطل می‌داند، در این صورت مرد باید عقد را به عربی انجام دهد تا بتواند آثار زوجیّت مانند محرمیّت را در مورد ازدواج مذکور جاری نماید.&lt;ref&gt;یا اگر پدری بخواهد دختر خواندۀ خود را برای پسرش عقد نماید تا پدر با دختر مذکور محرم گردد، در صورتی که مرجع تقلید دختر و پسر خواندن عقد ازدواج را به فارسی صحیح بدانند، ولی مرجع تقلید پدر عقد فارسی را باطل بداند، پدر لازم است عقد را به عربی بخواند و نمی‌تواند به خواندن عقد فارسی اکتفا نماید، زیرا وی نمی‌تواند آثار محرمیّت را در مورد عقدی که به فارسی خوانده جاری نماید.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مثال سوّم: اگر موکّل قصد دارد از بانک خصوصی وام بگیرد و مرجع تقلید وی قرض مشروط به کارمزد (مثلاً ۴% کارمزد) یا خسارت تأخیر تأدیۀ دین را ربا نمی‌داند، ولی مرجع تقلید وکیل آن را ربوی می‌داند، وی نمی‌تواند چنین وکالتی را قبول نماید، زیرا چنین وکالتی موجب ارتکاب عمل حرام (انعقاد قرض ربوی) است.<br /> <br /> مثال چهارم: فردی که قصد دارد منزلش را اجاره به شرط قرض (رهن) بدهد و حسب نظر مرجعش، اجارۀ مشروط به قرض ربا نیست، چنانچه شخصی را برای انعقاد قرارداد وکیل کند که حسب نظر مرجعش، اجارۀ مشروط به قرض ربا است، وکیل نمی‌تواند اقدام به انعقاد قرارداد مذکور نماید.<br /> <br /> مثال پنجم: فردی که سه ماه روزۀ قضا دارد و وصیت می‌کند که وصی از ثلث مالش برای انجام روزه‌های قضا، خودش یا دیگری را اجیر نماید، چنانچه مرجع تقلید وصیت کننده در روزه قضای نیابتی، لازم بداند که نائب از اذان صبح نیّت روزه داشته باشد، ولی مرجع تقلید وصی این امر را لازم ندانسته و نیّت روزۀ نیابتی تا قبل از اذان ظهر را کافی بداند، در صورتی که وصی خودش برای انجام روزۀ قضای متوفّی اجیر شود، باید از اذان صبح نیّت نماید و اگر دیگری را اجیر بگیرد، لازم است از وی بخواهد که از اذان صبح نیّت روزه داشته باشد و نیّت را به تأخیر نیاندازد.<br /> <br /> مثال ششم: فردی که کفّارۀ غیر عمد روزه به عهده دارد و حسب نظر مرجع تقلیدش برای ادای آن سیر کردن فقیر کافی است (اشباع)، وصیت می‌کند که وصی از ثلث مالش طعام تهیّه کرده و فقرا را بابت کفّاره سیر نماید، ولی مرجع تقلید وصی آن را کافی ندانسته و برای ادای کفّارۀ غیر عمد، تملیک یک مدّ طعام را به فقیر لازم بداند، در این صورت وصی می‌تواند به نظر مرجع تقلید وصیت کننده عمل نماید و به سیر کردن فقرا بدون تملیک مدّ طعام به آنان اکتفا نماید&lt;ref&gt;این حکم در مورد فردی که وکیل شده تا کفّارۀ روزۀ شخص دیگر را ادا نماید نیز جاری است.&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;حکم فردی که اجیر شده تا نمازهای قضای میّتی را به‌جا آورد در مسائل «۲۱۵۱ تا ۲۱۵۳» ذکر می‌شود و نیز، حکم ولیّ میّت (پسر بزرگ‌‌‌‌تر) که بنابر احتیاط واجب باید نمازهای قضای پدرش را بخواند در مسألۀ «۱۸۶۹» بیان خواهد شد.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-24 ج۱، مسألة ۲۴]: الوکیل فی عمل یعمل بمقتضی تقلید موکله لا تقلید نفسه فیما لا یکون مأخوذاً بالواقع بلحاظ نفس العمل أو آثاره، وإلّا فاللازم مراعاة کلا التقلیدین، وکذلک الحکم فی الوصی.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-54 &lt;nowiki&gt;[۵۴]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۴: الوکیل فی عمل عن الغیر کإجراء عقد أو إیقاع أو إعطاء خمس أو زکاة أو کفارة أو نحو ذلک یجب أن یعمل بمقتضی تقلید الموکل لا تقلید نفسه &lt;ref&gt;(لا تقلید نفسه): فیما لا یکون ماخوذاً بالواقع بلحاظ نفس العمل أو آثاره والا فاللازم مراعاة کلا التقلیدین وکذا الحال فی الوصی.&lt;/ref&gt; إذا کانا مختلفین، وکذلک الوصی فی مثل ما لو کان وصیاً فی استئجار الصلاة عنه یجب أن یکون علی وفق فتوی مجتهد المیت &lt;ref&gt;(علی وفق فتوی مجتهد المیت): بمعنی لزوم کون العمل المستأجر علیه صحیحاً عنده ولو مع الاخلال عن حجة بما لا یکون الاخلال به کذلک منافیاً للصحة حسب فتواه، وهکذا الحال فی سائر الموارد.&lt;/ref&gt;. <br /> [[رده:نظر مجتهد]]<br /> [[رده:وکالت]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:تعارض]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}<br /> [[رده:اختلاف نظر مرجع]]</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%81%D8%AA%D9%88%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9_%D9%88%DA%A9%DB%8C%D9%84_%DB%8C%D8%A7_%D9%85%D9%88%DA%A9%D9%84%D8%9F&diff=3003 2026-06-14T16:41:18Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== لزوم عمل به فتوای مرجع موکل ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> اگر فردی برای انجام عملی وکیل شود، در صورتی که نظر فقهی مرجع تقلیدِ [[وکیل]] با [[موکل|موکّل]] در احکام مربوط به موضوع [[وکالت]] متفاوت باشد، وکیل باید مطابق [[نظر فقهی]] مرجع تقلید موکّل عمل کند.<br /> <br /> مگر در صورتی که آن عمل، طبق نظر [[مرجع تقلید]] وکیل، [[حرام]] باشد یا آنکه [[صحت|صحّت]] و [[بطلان|بطلانِ]] آن عقد، برای خودِ وکیل هم آثاری داشته باشد. (برای توضیح بیشتر، مثال‌های رسالۀ جامع را ببینید)<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-22 ج۱، مسئله ۲۲]. اگر فردی برای انجام عملی وکیل شود، در صورتی که نظر فقهی مرجع تقلید وکیل با موکّل در احکام مربوط به موضوع وکالت متفاوت باشد، وکیل باید مطابق با نظر فقهی مرجع تقلید موکّل عمل نماید، مگر آنکه نسبت به «خود عمل یا آثار آن» شرعاً مسؤول باشد، که در این صورت لازم است مراعات نظر مرجع تقلید خودش و موکّلش - هر دو - را بنماید و این حکم، در مورد فردی که دیگری را وصیّ خویش قرار داده نیز جاری می‌شود.<br /> <br /> برای روشن شدن مطلب چند مثال ذکر می‌شود:<br /> <br /> مثال اوّل: زن و مردی شخصی را برای خواندن عقد ازدواج وکیل می‌کنند و مرجع تقلید زن و مرد مذکور، خواندن عقد به فارسی را صحیح نمی‌داند و مرجع تقلید وکیل صحیح می‌داند، در این صورت وکیل باید عقد را به عربی بخواند.<br /> <br /> مثال دوّم: زنی مردی را وکیل می‌کند که وی را به عقد خویش در آورد و مرجع تقلید زن، خواندن عقد به فارسی را صحیح می‌داند و مرجع تقلید مرد، آن را باطل می‌داند، در این صورت مرد باید عقد را به عربی انجام دهد تا بتواند آثار زوجیّت مانند محرمیّت را در مورد ازدواج مذکور جاری نماید.&lt;ref&gt;یا اگر پدری بخواهد دختر خواندۀ خود را برای پسرش عقد نماید تا پدر با دختر مذکور محرم گردد، در صورتی که مرجع تقلید دختر و پسر خواندن عقد ازدواج را به فارسی صحیح بدانند، ولی مرجع تقلید پدر عقد فارسی را باطل بداند، پدر لازم است عقد را به عربی بخواند و نمی‌تواند به خواندن عقد فارسی اکتفا نماید، زیرا وی نمی‌تواند آثار محرمیّت را در مورد عقدی که به فارسی خوانده جاری نماید.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مثال سوّم: اگر موکّل قصد دارد از بانک خصوصی وام بگیرد و مرجع تقلید وی قرض مشروط به کارمزد (مثلاً ۴% کارمزد) یا خسارت تأخیر تأدیۀ دین را ربا نمی‌داند، ولی مرجع تقلید وکیل آن را ربوی می‌داند، وی نمی‌تواند چنین وکالتی را قبول نماید، زیرا چنین وکالتی موجب ارتکاب عمل حرام (انعقاد قرض ربوی) است.<br /> <br /> مثال چهارم: فردی که قصد دارد منزلش را اجاره به شرط قرض (رهن) بدهد و حسب نظر مرجعش، اجارۀ مشروط به قرض ربا نیست، چنانچه شخصی را برای انعقاد قرارداد وکیل کند که حسب نظر مرجعش، اجارۀ مشروط به قرض ربا است، وکیل نمی‌تواند اقدام به انعقاد قرارداد مذکور نماید.<br /> <br /> مثال پنجم: فردی که سه ماه روزۀ قضا دارد و وصیت می‌کند که وصی از ثلث مالش برای انجام روزه‌های قضا، خودش یا دیگری را اجیر نماید، چنانچه مرجع تقلید وصیت کننده در روزه قضای نیابتی، لازم بداند که نائب از اذان صبح نیّت روزه داشته باشد، ولی مرجع تقلید وصی این امر را لازم ندانسته و نیّت روزۀ نیابتی تا قبل از اذان ظهر را کافی بداند، در صورتی که وصی خودش برای انجام روزۀ قضای متوفّی اجیر شود، باید از اذان صبح نیّت نماید و اگر دیگری را اجیر بگیرد، لازم است از وی بخواهد که از اذان صبح نیّت روزه داشته باشد و نیّت را به تأخیر نیاندازد.<br /> <br /> مثال ششم: فردی که کفّارۀ غیر عمد روزه به عهده دارد و حسب نظر مرجع تقلیدش برای ادای آن سیر کردن فقیر کافی است (اشباع)، وصیت می‌کند که وصی از ثلث مالش طعام تهیّه کرده و فقرا را بابت کفّاره سیر نماید، ولی مرجع تقلید وصی آن را کافی ندانسته و برای ادای کفّارۀ غیر عمد، تملیک یک مدّ طعام را به فقیر لازم بداند، در این صورت وصی می‌تواند به نظر مرجع تقلید وصیت کننده عمل نماید و به سیر کردن فقرا بدون تملیک مدّ طعام به آنان اکتفا نماید&lt;ref&gt;این حکم در مورد فردی که وکیل شده تا کفّارۀ روزۀ شخص دیگر را ادا نماید نیز جاری است.&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;حکم فردی که اجیر شده تا نمازهای قضای میّتی را به‌جا آورد در مسائل «۲۱۵۱ تا ۲۱۵۳» ذکر می‌شود و نیز، حکم ولیّ میّت (پسر بزرگ‌‌‌‌تر) که بنابر احتیاط واجب باید نمازهای قضای پدرش را بخواند در مسألۀ «۱۸۶۹» بیان خواهد شد.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-24 ج۱، مسألة ۲۴]: الوکیل فی عمل یعمل بمقتضی تقلید موکله لا تقلید نفسه فیما لا یکون مأخوذاً بالواقع بلحاظ نفس العمل أو آثاره، وإلّا فاللازم مراعاة کلا التقلیدین، وکذلک الحکم فی الوصی.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-54 &lt;nowiki&gt;[۵۴]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۴: الوکیل فی عمل عن الغیر کإجراء عقد أو إیقاع أو إعطاء خمس أو زکاة أو کفارة أو نحو ذلک یجب أن یعمل بمقتضی تقلید الموکل لا تقلید نفسه &lt;ref&gt;(لا تقلید نفسه): فیما لا یکون ماخوذاً بالواقع بلحاظ نفس العمل أو آثاره والا فاللازم مراعاة کلا التقلیدین وکذا الحال فی الوصی.&lt;/ref&gt; إذا کانا مختلفین، وکذلک الوصی فی مثل ما لو کان وصیاً فی استئجار الصلاة عنه یجب أن یکون علی وفق فتوی مجتهد المیت &lt;ref&gt;(علی وفق فتوی مجتهد المیت): بمعنی لزوم کون العمل المستأجر علیه صحیحاً عنده ولو مع الاخلال عن حجة بما لا یکون الاخلال به کذلک منافیاً للصحة حسب فتواه، وهکذا الحال فی سائر الموارد.&lt;/ref&gt;. <br /> [[رده:نظر مجتهد]]<br /> [[رده:وکالت]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:تعارض]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81_%D9%86%D8%B8%D8%B1_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9_%D8%AF%D9%88_%D8%B7%D8%B1%D9%81_%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF&diff=3002 2026-06-14T16:39:11Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== اختلاف نظر مرجع دو طرف معامله ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> اگر نظر مرجع تقلید دو طرف [[معامله]] نسبت به صحیح بودن یا نبودنِ آن مختلف بود؛ مثلاً [[فروشنده]]، مقلّد مجتهدی است که معاملۀ مذکور را صحیح می‌داند و [[خریدار]]، از مجتهدی تقلید می‌کند که این معامله را باطل می‌داند، در این صورت فروشنده می‌تواند آثار صحّت را در این معامله جاری کند؛ ولی برای خریدار، معاملۀ مذکور باطل به حساب می‌آید.<br /> <br /> این حکم در مورد قراردادهای دیگر (مانند [[اجاره]]، [[مضاربه]]، [[ازدواج]] و...) نیز جاری است.<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-23 ج۱، مسئله ۲۳]. اگر معامله‌ای انجام شود و مثلاً فروشنده، مقلّد مجتهدی باشد که معاملۀ مذکور را صحیح بداند و خریدار، مقلّد مجتهدی باشد که این معامله را باطل بداند، فروشنده می‌تواند آثار صحّت را در مورد معامله جاری نماید، ولی برای خریدار معاملۀ مذکور باطل به حساب می‌آید و این حکم در مورد قراردادهای دیگر (مانند اجاره، مضاربه، ازدواج و...) نیز جاری است.&lt;ref&gt;شایان ذکر است، در صورت بروز نزاع و اختلاف بین طرفین، می‌توانند جهت مرافعۀ شرعیّه و فصل نزاع به حاکم شرع جامع الشرایط مراجعه نمایند.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-55 &lt;nowiki&gt;[۵۵]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۵: إذا کان البائع مقلداً لمن یقول بصحة المعاطاة مثلاً أو العقد بالفارسی والمشتری مقلداً لمن یقول بالبطلان لا یصح البیع بالنسبة إلی البائع&lt;ref&gt;(لا یصح البیع بالنسبة الی البائع): بل یصح.&lt;/ref&gt; أیضاً، لأنه متقوم بطرفین فاللازم أن یکون صحیحاً من الطرفین. وکذا فی کل عقد کان مذهب أحد الطرفین بطلانه ومذهب الآخر صحته.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-56 &lt;nowiki&gt;[۵۶]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۶: فی المرافعات اختیار تعیین الحاکم بید المدعی إلا إذا کان مختار المدعی علیه أعلم&lt;ref&gt;(الا اذا کان مختار المدعی علیه اعلم): بل فی هذه الصورة ایضاً.&lt;/ref&gt;، بل مع وجود الأعلم وإمکان الترافع إلیه الأحوط الرجوع إلیه مطلقا. <br /> [[رده:معاملات]]<br /> [[رده:نظر مجتهد]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:اجتهاد و مجتهد]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF_(%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9%DB%8C)&diff=3001 2026-06-14T16:29:53Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>* [[شرایط تکلیف]]<br /> * [[نشانه‌های بلوغ]]<br /> * [[بچه ممیز]]<br /> * [[وظیفه انسان در اصول دین]]<br /> * [[وظیفه انسان در فروع دین]]<br /> * [[لزوم مراجعه به فقها]]<br /> * [[اجتهاد]]<br /> * [[تقلید]]<br /> * [[احتیاط در عمل]]<br /> * [[علت لزوم تقلید]]<br /> * [[تقلید در مستحبات و مکروهات]]<br /> * [[یادگیری احکام]]<br /> * [[ندانستن حکم حین عبادت]]<br /> * [[شرایط مجتهد]]<br /> * [[اثبات عدالت]]<br /> * [[مجتهد اعلم]]<br /> * [[راه‌های شناخت اعلم]]<br /> * [[مجتهد مطلق و متجزی]]<br /> * [[تقلید از غیر مجتهد]]<br /> * [[اعمال بدون تقلید]]<br /> * [[تعدد مجتهدین جامع شرایط|تعدد مجتهدین جامع الشرایط]]<br /> * [[تغییر مرجع تقلید]]<br /> * [[راه‌های تحصیل نظر مجتهد]]<br /> * [[روش پاسخ به سؤال|روش پاسخ به سؤال احکام]]<br /> * [[تغییر فتوای مجتهد]]<br /> * [[انواع نظرات مجتهد]]<br /> * [[تقلید از مرجع فوت‌شده]]<br /> * [[اختلاف نظر مرجع دو طرف قرارداد]]<br /> * [[فتوای مرجع وکیل یا موکل؟]]<br /> * [[اجرای اصل عملی]]<br /> * [[امور حسبی]]<br /> * [[نقض حکم حاکم شرع]]<br /> * [[وکالت و اجازات مراجع]]<br /> * [[انجام مستحبات به قصد رجاء]]<br /> * [[فتوادادن غیرمجتهد|فتوادادن و قضاوت غیرمجتهد]]<br /> ----'''همسو''': [[:رده:بحث تقلید|رده بحث تقلید]] • [[فهرست بحث تقلید (داستانی)]]<br /> [[رده:فهرست موضوعی]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84_%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87_(%D8%AF%D8%B1_%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA_%D8%B9%D8%AF%D9%88%D9%84_%D8%A8%D9%87_%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%AF_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87)&diff=3000 2026-06-14T16:29:17Z

<p>Thaniashar: تغییرمسیر به تقلید از مرجع فوت‌شده</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[تقلید از مرجع فوت‌شده]]</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D8%B2_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9_%D9%81%D9%88%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%87&diff=2999 2026-06-14T16:28:27Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== تقلید از مرجع متوفی ===<br /> <br /> ==== تقلید ابتدائی از مجتهد فوت‌شده ====<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> تقلید از مجتهد فوت‌شده‌ای که تاکنون [[مکلف]] از او [[تقلید]] نکرده ([[تقلید ابتدایی]])، جایز نیست؛ هرچند آن مجتهدِ متوفی [[اعلم]] از سایر مجتهدین باشد.<br /> <br /> ==== باقی‌ماندن بر تقلید مرجع فوت‌شده ====<br /> مکلف باید پس از فوت مرجع تقلید در اولین فرصت به مجتهد اعلم زنده رجوع کرده و نظر او را نسبت به [[بقاء بر مجتهد متوفی]] جویا شود و تا زمانی که مشغول تحقیق است، لازم است برای انجام وظیفه شرعی خود، «[[احتیاط در عمل|احتیاط]]» کند.<br /> <br /> '''نکته''': اگر مکلف بدون اجازۀ مجتهد زنده به تقلید خود ادامه دهد، حکم کسی را دارد که [[اعمال بدون تقلید|اعمالش را بدون تقلید]] انجام داده است.<br /> <br /> حال اگر مرجع فوت‌شده، از مجتهد زنده، [[اعلم]] باشد، باید بر تقلید [[مرجع متوفی]] باقی بماند و چنانچه مجتهد زنده اعلم است، باید به مجتهد زنده رجوع کند؛ اما اگر اعلمیّتی میان آن‌ها معلوم نباشد یا با هم مساوی باشند، باید به مجتهدی که [[تقوا|وَرَع]] بیشتری دارد رجوع نماید. و اگر از نظر ورع هم مساوی بودند، مکلف در تقلید از هر کدام [[مخیر]] است.<br /> <br /> در این مورد نیز اگر مکلف به وظیفه خود نسبت به انتخاب مرجع تقلید عمل نکند، مانند کسی است که [[اعمال بدون تقلید|اعمالش را بدون تقلید]] انجام داده است.<br /> <br /> '''نکته''': [[بچه ممیز|تقلید بچۀ ممیّز]] صحیح است؛ بنابراین اگر پس از رسیدن به [[سن بلوغ|سنّ بلوغ]]، مرجع تقلیدش فوت کرد، چنانچه مرجع فوت‌شده، همچنان [[اعلم]] از مراجع زنده باشد، می‌تواند بر تقلید وی باقی بماند.<br /> <br /> ==== رجوع به مرجع متوفی ====<br /> اگر مکلف بعد از فوت مرجع تقلیدش، مرجع دیگری برای خود انتخاب کند، دیگر نمی‌تواند به مرجع فوت‌شده [[تغییر مرجع تقلید|رجوع نماید]]؛ مگر در صورتی که ثابت شود [[مجتهد متوفی]] اعلم از مجتهدین زنده بوده است.<br /> <br /> ==== اعمال گذشته (در صورت عدول به مجتهد زنده) ====<br /> مکلفی که از مجتهدی [[تقلید]] می‌کرده، بعد از [[فوت مرجع تقلید|فوت آن مجتهد]] و رجوع به مجتهد زنده، در صورتی که فتوای مجتهد زنده متفاوت باشد، لازم نیست [[عبادات]] گذشتۀ خود را [[اعاده]] کند.<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> '''سؤال''': اگر مرجع تقلید مکلف فوت کند و اعلم از مجتهدین زنده باشد، باید بر تقلید او باقی بماند؛ ولی سوال این است که وجوهاتش را به چه کسی تحویل دهد؟<br /> <br /> '''جواب''': لازم است برای [[پرداخت وجوهات]]، به [[مجتهد اعلم]] زنده مراجعه نماید.<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-8 مسئله ۸]. اگر مجتهدی که مکلف از او تقلید می‏کند از دنیا برود، حکم بعد از فوت او حکم زنده بودنش است، بنابراین اگر او أعلم از مجتهد زنده باشد و مکلف به طور اجمالی بداند در مسائلی که برایش پیش می‌آید، آن دو مجتهد با هم اختلاف فتوی دارند هرچند مورد اختلاف نظر را نداند باید بر تقلید او باقی بماند.<br /> <br /> و چنانچه مجتهد زنده أعلم از او باشد باید به مجتهد زنده رجوع کند.<br /> <br /> و اگر أعلمیتی در میان آنها معلوم نشود یا مساوی باشند، پس اگر اورعیت یکی از آنها ثابت شود به این معنا که در اموری که در فتوی دادن و استنباط نقش دارند، بیشتر احتیاط کند و اهل تحقیق و بررسی باشد باید از او تقلید کند و اگر ثابت نشود مخیر است عمل خود را با فتوای هرکدام تطبیق نماید، مگر در موارد علم اجمالی، یا قیام حجت اجمالی بر تکلیف  مانند موارد اختلاف در نماز شکسته و تمام  که بنا بر احتیاط واجب باید رعایت هر دو فتوا را بنماید.<br /> <br /> و مراد از [[تقلید]]، صرف التزام به متابعت از فتوای مجتهد معین است، نه عمل کردن به دستور او.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-6 ج۱، مسئله ۶]. «تقلید در احکام» به معنای عمل کردن به دستور مجتهد است و از مجتهدی باید تقلید کرد که مرد، بالغ، عاقل، شیعۀ دوازده امامی، حلال‌‌زاده، عادل و زنده&lt;ref&gt;تقلید ابتدایی از مجتهد متوفّی جایز نیست و حکم باقی ماندن بر تقلید مجتهد فوت شده، در مسألۀ «۱۳» خواهد آمد.&lt;/ref&gt; باشد و حافظه‌اش از مقدار متعارف کمتر نباشد.<br /> <br /> علاوه بر آن، در صورتی که فرد به‌طور اجمالی بداند در مسائلی که برایش پیش می‌آید، مجتهدین با هم اختلاف فتوی دارند - هرچند مورد اختلاف نظر را نداند - لازم است از مجتهدی تقلید ‌‌کند که اعلم باشد، یعنی علمش از بقیّه بیشتر بوده و در فهمیدن حکم خدا و وظایف تعیین شده، به حکم عقل و شرع از تمام مجتهدهای زمان خود تواناتر باشد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j1-13 ج۱، مسئله ۱۳]. اگر مجتهدی که انسان از او تقلید می‌‌کند از دنیا برود، حکم بعد از فوت او، حکم زنده بودنش است.<br /> <br /> بنابراین، اگر آن مجتهد، اعلم از مجتهد زنده باشد و مکلّف به‌طور اجمالی بداند در مسائلی که برایش پیش می‌آید، آن دو مجتهد با هم اختلاف فتوی دارند، هرچند مورد اختلاف نظر را نداند، باید بر تقلید او باقی بماند و چنانچه مجتهد زنده اعلم از مجتهد فوت شده باشد، باید به مجتهد زنده رجوع کند<br /> <br /> امّا اگر اعلمیّتی در میان آنها معلوم نباشد یا با هم مساوی باشند، پس چنانچه با ورع‌تر بودن یکی از آنها ثابت شود، به این معنا که‌ «در اموری که در فتوی دادن و استنباط نقش دارند، بیشتر احتیاط کند و اهل تحقیق و بررسی باشد»، مکلّف باید از او تقلید کند و اگر با ورع‌تر بودن هم ثابت نشود، مکلّف مخیّر است عمل خود را با فتوای هر کدام از دو مجتهد تطبیق نماید؛ مگر در موارد «علم اجمالی»&lt;ref&gt;منظور از «علم اجمالی» در اینجا مواردی است که مکلّف علم به اصل تکلیف دارد و می‌داند عملی بر او واجب شده، امّا اینکه آن تکلیف به‌طور مشخّص کدام است، برایش معلوم نیست و اجمال دارد. در این صورت، چنانچه مورد تکلیف (مکلَّف به) یکی از دو امر «متباین» باشد مانند نماز شکسته و نماز تمام، علم اجمالی منجّز می‌شود و مکلّف بنابر احتیاط واجب، موظّف می‌شود که مطابق با احتیاط رفتار نماید؛<br /> <br /> به عنوان مثال، دانشجویی را در نظر بگیرید که شهری را که در حدّ مسافت شرعی از وطنش قرار دارد به عنوان مقرّ دانشجویی خویش برای مدّت چند سال انتخاب نموده‌ است و کثیر السفر هم نیست، در رابطه با چگونگی نماز خواندن وی، مجتهد اول می‌گوید: «در مقرّ مذکور نماز تمام است، هرچند فرد قصد ده روز نداشته باشد» و مجتهد دوم که مساوی یا در حکم مساوی با مجتهد اول به حساب می‌آید می‌گوید: «نماز شکسته است، مگر آنکه فرد قصد ده روز داشته باشد»، در این حال، در ایّامی که دانشجوی مذکور نمی‌خواهد ده روز در آنجا بماند، وی به هنگام اذان ظهر، علم دارد که نماز ظهر بر او واجب است، ولی نمی‌داند نماز به‌طور کامل بر وی واجب است یا به‌طور شکسته، بنابراین اصل تکلیف برای او روشن است، ولی مورد تکلیف برای او مجْمَل است، در این فرض مراعات مقتضای احتیاط آن است که نماز ظهر را هم شکسته و هم تمام به جا آورد.<br /> <br /> امّا چنانچه مورد از موارد «علم اجمالی» نباشد، مثل جایی که مکلّف علم به اصل تکلیف ندارد و اصل تکلیف مشکوک است و به حجّت معتبری ثابت نشده، رعایت این احتیاط در فرض مسأله لازم نیست؛<br /> <br /> به عنوان مثال، ماشینی که در حدّ شأن و مورد استفادۀ شخصی و خانوادگی بوده و مؤونه محسوب می‌شود را در نظر بگیرید که فرد آن را از درآمد بین سالش خریده است. وی این ماشین را بعد از چندین سال استفاده بدون ترقّی قیمت می‌فروشد. در این فرض، مجتهد اوّل می‌گوید: «پول فروش ماشین، خمس ندارد» و مجتهد دوّم می‌گوید: «پول فروش ماشین، خمس دارد». بنابراین، مکلّف در این صورت، در اصل تکلیف شک دارد و نمی‌داند پرداخت خمس بر او واجب است یا نه. در این حال، چنانچه دو مجتهد مذکور در رتبۀ علمی و دقّت نظر با هم مساوی یا در حکم مساوی باشند آن‌چنان که توضیح آن در متن آمد، فرد می‌تواند از مجتهدی تقلید نماید که می‌گوید: «پول مذکور، خمس ندارد» و لازم نیست مطابق با احتیاط عمل نموده و خمس آن را بپردازد.<br /> <br /> همچنین، اگر مورد از موارد علم اجمالی باشد، ولی علم اجمالی منجّز نباشد، رعایت احتیاط لازم نیست؛ مثل موردی که تکلیف بین دو امری که «اقلّ و اکثر» هستند مردّد باشد. در این مورد، دو مثال ذکر می‌شود:<br /> <br /> الف. اگر یک مجتهد بگوید: «بر نمازگزار واجب است تسبیحات اربعه را در رکعت سوم و چهارم سه بار بگوید» و مجتهد دیگر بگوید: «یک بار کافی است»، در این حال، چنانچه دو مجتهد مذکور مساوی یا در حکم مساوی باشند، مکلّف می‌تواند از مجتهدی تقلید نماید که یک بار تسبیحات اربعه را کافی می‌داند.<br /> <br /> ب. اگر یک مجتهد بگوید: «در وضو مسح پا از سر یکی از انگشتان تا برآمدگی روی پا کافی است» و مجتهد دیگر بگوید: «مسح پا از سر یکی از انگشتان تا برآمدگی روی پا کافی نیست و علاوه بر آن، باید روی پا تا مفصل مسح شود»، در این حال، چنانچه دو مجتهد مذکور مساوی یا در حکم مساوی باشند، مکلّف می‌تواند از مجتهدی تقلید نماید که مسح پا را تا برآمدگی روی پا کافی می‌داند؛ امّا چنانچه یکی از دو مجتهد اعلم از دیگری است، مکلّف باید مطابق با فتوای اعلم عمل نماید.<br /> <br /> شایان ذکر است برای اطلاع بیشتر از موارد دقیق لزوم یا عدم لزوم احتیاط، لازم است به کتب فقهی تخصّصی مراجعه شده و یا از اهل علم سؤال شود.&lt;/ref&gt; یا «حجّت اجمالی»&lt;ref&gt;مراد از «حجّت اجمالی» مواردی است که مکلّف، خود، علم به اصل تکلیف ندارد، ولی اصل تکلیف به «حجّت شرعی» بر عهدۀ او ثابت شده است، امّا اینکه آن تکلیف به‌طور مشخّص کدام است، برایش معلوم نیست و اجمال دارد، در این صورت چنانچه مورد تکلیف (مکلَّف به) یکی از دو امر «متباین» باشد، مانند روزه گرفتن و صدقه دادن، حجّت اجمالی منجّز می‌شود و مکلّف بنابر احتیاط واجب موظّف می‌شود که مطابق با احتیاط رفتار نماید؛<br /> <br /> مثل اینکه دو مجتهد در مورد فردی که حج مشرّف شده و عمل حرامی از «محرّمات احرام» را در اثنای مناسک حج انجام داده «فتوی» بدهند و در قالب مسألۀ فقهی بگویند: «فردی که فلان عمل حرام از محرّمات إحرام را انجام دهد، لازم است کفّاره بدهد»؛ ولی دو مجتهد در مقام تعیین نوع کفّاره اختلاف نظر داشته باشند و در فتوای مستقل دیگری غیر از مسألۀ نخست، نوع کفّاره را مشخّص نمایند، مثلاً یکی از دو مجتهد بگوید: «مکلّفی که این عمل حرام از محرّمات إحرام را انجام دهد لازم است سه روز روزه بگیرد» و مجتهد دیگر هم بگوید: «مکلّفی که این عمل حرام از محرّمات إحرام را انجام دهد باید صدقه بدهد» و کفّارۀ مذکور بر اساس هر دو فتوی «تعیینی» باشد نه «تخییری»، ‌در این حال، چنانچه مورد کفّاره از قطعیّات و امور مسلّم فقهی نباشد، مکلّف علم به اینکه تکلیفی بر عهدۀ او آمده ندارد، ولی بر اساس گفتار دو مجتهد که در رتبۀ علمی و دقّت نظر با هم مساوی یا در حکم مساوی هستند، اصل وجوب کفّاره بر وی ثابت می‌گردد، ولی نمی‌داند سه روز روزه است یا صدقه دادن به فقرا. بنابراین، مورد تکلیف برای او مجْمَل است، در این فرض مراعات مقتضای احتیاط آن است که فرد هم سه روز روزه بگیرد و هم صدقه بپردازد.<br /> <br /> شایان ذکر است سایر توضیحات حجّت اجمالی نیز مشابه علم اجمالی است که به جهت رعایت اختصار آن را ذکر نمی‌کنیم و برای اطلاع بیشتر از موارد دقیق لزوم یا عدم لزوم احتیاط، لازم است به کتب فقهی تخصّصی مراجعه شده و یا از اهل علم سؤال شود.&lt;/ref&gt; بر تکلیف که بنابر احتیاط واجب، مکلّف باید رعایت هر دو فتوی را بنماید.<br /> <br /> شایان ذکر است، منظور از تقلید در ابتدای این مسأله، ملتزم و متعهّد شدن به پیروی از فتوای مجتهد معیّن در زمان زنده بودن وی است و عمل کردن به دستور او برای محقّق شدن تقلید لازم نیست.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j1-14 ج۱، مسئله ۱۴]. اگر فرد بدون اجازۀ مجتهد زنده بر تقلید مجتهد متوفّی باقی بماند، مانند کسی است که بدون تقلید عمل می‌کند و چنین فردی موظّف است در مسألۀ بقاء بر تقلید مرجع فوت شده به مجتهد زنده جامع الشرایط مراجعه کرده و از او تقلید نماید.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j1-15 ج۱، مسئله ۱۵]. اگر بچۀ ممیّز تقلید کند، تقلید او صحیح است. بنابراین، هر گاه مجتهدی که انسان قبل از بلوغش از او تقلید کرده از دنیا برود، حکم وی، حکم افراد بالغ است که در مسألۀ‌ «۱۳» ذکر شد؛ مگر در واجب بودن احتیاط بین دو قول در موارد علم اجمالی یا حجّت اجمالی که احتیاط بر او قبل از سنّ بلوغ، واجب نیست.<br /> <br /> === المسائل المنتخبة ===<br /> [https://mesb.ir/m-5 مسألة ۵]: إذا مات المجتهد وبقی المکلّف علی تقلیده مدّة بعد وفاته من دون أن یقلّد الحی فی ذلک غفلة عن عدم جواز ذلک ثُمَّ رجع إلی الحی، فإن جاز له - بحسب فتوی الحی - البقاء علی تقلید المتوفی صحّت أعماله التی أتی بها خلال تلک المدّة مطلقاً، وإلّا رجع فی الاجتزاء بها إلی الحی، فإن عرف کیفیتها ووجدها مطابقة لفتاوی الحی حکم بصحّتها، بل یحکم بالصحّة فی بعض موارد المخالفة أیضاً، وذلک فیما إذا کانت المخالفة مغتفرة حینما تصدر لعذر شرعی، کما إذا اکتفی المقلِّد بتسبیحة واحدة فی صلاته حسب ما کان یفتی به المجتهد المتوفّی ولکنّ المجتهد الحی یفتی بلزوم الثلاث، ففی هذه الصورة یحکم أیضاً بصحّة صلاته. وإذا لم یعرف کیفیة أعماله السابقة بنی علی صحّتها - أیضاً - إلّا فی موارد خاصّة لا یناسب المقام تفصیلها.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m-12 مسألة ۱۲]: تقلید المجتهد المیت قسمان: ابتدائی وبقائی.<br /> <br /> التقلید الابتدائی هو: أن یقلّد المکلّف مجتهداً میتاً من دون أن یسبق منه تقلیده حال حیاته.<br /> <br /> والتقلید البقائی هو: أن یقلّد مجتهداً معیناً شطراً من حیاته ویبقی علی تقلید ذلک المجتهد بعد موته.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m-13 مسألة ۱۳]: لا یجوز تقلید المیت ابتداءً ولو کان أعلم من المجتهدین الأحیاء.<br /> <br /> مسألة ۱۴: یجوز البقاء علی تقلید المیت ما لم یعلم - ولو إجمالاً - بمخالفة فتواه لفتوی الحی فی المسائل التی هو فی معرض الابتلاء بها، وإلّا فإن کان المیت أعلم وجب البقاء علی تقلیده، ومع کون الحی أعلم یجب الرجوع إلیه. وإن تساویا فی العلم أو لم یثبت أعلمیة أحدهما من الآخر فإن ثبت أنّ أحدهما أورع من الآخر - أی أکثر تثبتاً واحتیاطاً فی مقام الإفتاء - وجب تقلیده، وإن لم یثبت ذلک أیضاً کان المکلّف مخیراً فی تطبیق عمله مع فتوی أی منهما ولا یلزمه الاحتیاط بین قولیهما إلّا فی خصوص المسائل التی تقترن بالعلم الإجمالی بحکم إلزامی ونحوه، کما إذا أفتی أحدهما بوجوب القصر والآخر بوجوب الإتمام فیجب علیه الجمع بینهما، أو أفتی أحدهما بصحّة معاوضة والآخر ببطلانها فإنّه یعلم بحرمة التصرّف فی أحد العوضین فیجب علیه الاحتیاط حینئذٍ.<br /> <br /> ویکفی فی البقاء علی التقلید - وجوباً أو جوازاً - الالتزام بالعمل بفتوی المجتهد المعین، ولا یعتبر فیه تعلّم فتاواه أو العمل بها حال حیاته.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m-15 مسألة ۱۵]: لا یجوز العدول إلی المیت ثانیاً بعد العدول عنه إلی الحی والعمل مستنداً إلی فتواه، إلّا إذا ظهر أنّ العدول عنه لم یکن فی محلّه، کما إذا عدل إلی الحی بعد وفاة مقلَّده الأعلم فمات أیضاً، فقلّد من یوجب البقاء علی تقلید الأعلم فإنّه یلزمه العود إلی تقلید الأوّل.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-7 ج۱، مسألة ۷]: لا یجوز تقلید المیت ابتداءً وإن کان أعلم من الحی، وإذا قلّد مجتهداً فمات فإن لم ‏یعلم - ولو إجمالاً - بمخالفة فتواه لفتوی الحی فی المسائل التی هی فی معرض ابتلائه جاز له البقاء علی تقلیده، وإن علم بالمخالفة - کما هو الغالب - فإن کان المیت أعلم وجب البقاء علی تقلیده، ومع کون الحی أعلم یجب الرجوع إلیه، وإن تساویا فی ‏العلم أو لم ‏تثبت أعلمیة أحدهما من الآخر یجری علیه ما سیأتی فی المسألة التالیة. <br /> <br /> ویکفی فی البقاء علی تقلید المیت - وجوباً أو جوازاً - الالتزام حال حیاته بالعمل بفتاواه، ولا یعتبر فیه تعلّمها أو العمل بها قبل وفاته.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-14 ج۱، مسألة ۱۴]: لا یجوز العدول إلی المیت - ثانیاً - بعد العدول عنه إلی الحی والعمل مستنداً إلی فتواه، إلّا إذا ظهر أنّ العدول عنه لم ‏یکن فی محلّه، کما لا یجوز العدول من الحی إلی الحی إلّا إذا صار الثانی أعلم أو لم یعلم الاختلاف بینهما فی المسائل التی فی معرض ابتلائه، وأمّا مع التساوی والعلم بالاختلاف ففیه تفصیل یظهر ممّا تقدّم فی [https://mesb.ir/m1-8 المسألة (۸)].<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-16 ج۱، مسألة ۱۶]: إذا قلّد مجتهداً یجوّز البقاء علی تقلید المیت مطلقاً أو فی الجملة فمات ذلک المجتهد، لا یجوز البقاء علی تقلیده فی هذه المسألة، بل یجب الرجوع فیها إلی الأعلم من الأحیاء.<br /> <br /> وإذا قلّد مجتهداً فمات فقلّد الحی القائل بجواز العدول إلی الحی، أو بوجوبه مطلقاً، أو فی خصوص ما لم‏ یتعلّمه من فتاوی الأوّل فعدل إلیه ثُمَّ مات، یجب الرجوع فی هذه المسألة إلی أعلم الأحیاء، والمختار فیها وجوب تقلید أعلم الثلاثة مع العلم بالاختلاف بینهم فی الفتوی - کما هو محلّ الکلام - فلو کان المجتهد الأوّل هو الأعلم - فی نظره - من الآخرین، لزمه الرجوع إلی تقلیده فی جمیع فتاواه.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-17 ج۱،‌ مسألة ۱۷]: إذا قلّد المجتهد وعمل علی رأیه، ثُمَّ مات ذلک المجتهد فعدل إلی المجتهد الحی، فلا إشکال فی أنّه لا تجب علیه إعادة الأعمال الماضیة التی کانت علی خلاف رأی الحی فیما إذا لم یکن الخلل فیها موجباً لبطلانها مع الجهل القصوری، کمن ترک السورة فی صلاته اعتماداً علی رأی مقلَّده ثُمَّ قلّد من یقول بوجوبها، فإنّه لا تجب علیه إعادة ما صلّاها بغیر سورة، بل المختار أنّه لا تجب إعادة الأعمال الماضیة ویجتزئ بها مطلقاً حتّی فی غیر هذه الصورة.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-9 &lt;nowiki&gt;[۹]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۹: الأقوی جواز البقاء&lt;ref&gt;(جواز البقاء): بمعنی ان موته لا یوجب خللاً فی حجیة فتواه بالنسبة الی من قلده سابقاً، فلا ینافی وجوب البقاء علی تقلیده لتعینه علی تقدیر حیاته ولا وجوب العدول عنه فیما اذا صار الحی أفضل منه، وغیرهما من الأحکام الثابتة لصور دوران الامر بین تقلید مجتهدین التی سیأتی بیانها.&lt;/ref&gt; علی تقلید المیت، ولا یجوز تقلید المیت ابتداء. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-10 &lt;nowiki&gt;[۱۰]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۱۰: إذا عدل عن المیت إلی الحی لا یجوز له العود إلی المیت&lt;ref&gt;(العود الی المیت): إطلاقه محل نظر کما یعلم مما سیأتی فی التعلیق علی المسألة (۶۱).&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-15 &lt;nowiki&gt;[۱۵]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۱۵: إذا قلد مجتهداً کان یجوّز البقاء علی تقلید المیت فمات ذلک المجتهد لا یجوز البقاء علی تقلیده فی هذه المسألة، بل یجب الرجوع إلی الحی الأعلم فی جواز البقاء وعدمه.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-26 &lt;nowiki&gt;[۲۶]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۲۶: إذا قلد من یحرّم البقاء علی تقلید المیت فمات وقلد من یجوّز البقاء، له أن یبقی &lt;ref&gt;(له ان یبقی): وان قال بوجوب البقاء ان کان اعلم  کما هو المختار  وکان المیت اعلم وجب البقاء علی تقلیده.&lt;/ref&gt; علی تقلید الأول فی جمیع المسائل إلا مسألة حرمة البقاء. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-52 &lt;nowiki&gt;[۵۲]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۲: إذا بقی علی تقلید المیت من دون أن یقلد الحی فی هذه المسألة کان کمن عمل من غیر تقلید. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-53 &lt;nowiki&gt;[۵۳]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۳: إذا قلد من یکتفی بالمرة مثلاً فی التسبیحات الأربع واکتفی بها أو قلد من یکتفی فی التیمم بضربة واحدة، ثم مات ذلک المجتهد فقلد من یقول بوجوب التعدد لا یجب علیه إعادة&lt;ref&gt;(لا یجب علیه إعادة): الاجتزاء بالاعمال الماضیة  فی مفروض المسألة  وان کان هو الاوجه مطلقاً، الا ان الاحوط الاقتصار فیه علی الاعمال التی وقع الاخلال فیها بما لا یوجب بطلانها فی حال الجهل قصوراً حسب رأی المجتهد اللاحق، والمختار ان من هذا القبیل الاخلال بغیر الارکان فی الصلاة کالمثال الاول المذکور فی المتن، ومنه الاخلال ببعض ما یعتبر فی الطهارات الثلاث کالمثال الثانی، وکذا الاخلال بالغسل من الاعلی الی الاسفل فی غسل الوجه  علی القول باعتباره ، ومنه ایضاً الاخلال ببعض ما یعتبر فی الصوم کالاجتناب عن الارتماس والکذب علی الله ورسوله صلّی الله علیه وآله  علی القول بمفطریتهما  ومنه الاخلال ببعض الشرائط فی باب العقود والایقاعات وما یشبههما کمثال الذبیحة المذکور فی المتن، وللتعرض لسائر صغریات هذه الکبری مقام آخر.&lt;/ref&gt; الأعمال السابقة، وکذا لو أوقع عقداً أو إیقاعاً بتقلید مجتهد یحکم بالصحة ثم مات وقلد من یقول بالبطلان یجوز له البناء علی الصحة، نعم فیما سیأتی یجب علیه العمل بمقتضی فتوی المجتهد الثانی، وأما إذا قلد من یقول بطهارة شیء کالغُسالة ثم مات وقلد من یقول بنجاسته فالصلوات والأعمال السابقة محکومة بالصحة وإن کانت مع استعمال ذلک الشیء، وأما نفس ذلک الشیء إذا کان باقیاً فلا یحکم بعد ذلک بطهارته، وکذا فی الحلیة والحرمة (۵۴)&lt;ref&gt;(وکذا فی الحلیة والحرمة): فی اطلاقه نظر.&lt;/ref&gt;، إذا أفتی المجتهد الأول بجواز الذبح بغیر الحدید مثلاً فذبح حیواناً کذلک فمات المجتهد وقلد من یقول بحرمته فإن باعه أو أکله حکم بصحة البیع وإباحة الأکل، وأما إذا کان الحیوان المذبوح موجوداً فلا یجوز بیعه ولا أکله، وهکذا. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-61 &lt;nowiki&gt;[۶۱]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۶۱: إذا قلد مجتهداً ثم مات فقلد غیره ثم مات فقلد من یقول بوجوب &lt;ref&gt;(فقلد من یقول بوجوب): الواجب علیه بعد موت الثانی الرجوع فی المسألة الی اعلم الاحیاء والمختار فیها انه مع العلم بالاختلاف بین الأَول والثانی حین الرجوع الی الثانی وکذا بین الثلاثة حین الرجوع الی الثالث یقلد الاعلم من الثلاثة، واذا لم یعلم بالاختلاف ولو اجمالاً لم یبق علی تقلید الأَول وهنا صور اخری.&lt;/ref&gt; البقاء علی تقلید المیت أو جوازه فهل یبقی علی تقلید المجتهد الأول أو الثانی الأظهر الثانی، والأحوط مراعاة الاحتیاط. <br /> [[رده:وفات]]<br /> [[رده:تقلید]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:اجتهاد و مجتهد]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:اجازه مجتهد]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}<br /> [[رده:اعمال گذشته]]<br /> [[رده:تغییر و تبدیل]]</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84_%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87_(%D8%AF%D8%B1_%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA_%D8%B9%D8%AF%D9%88%D9%84_%D8%A8%D9%87_%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%AF_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87)&diff=2998 2026-06-14T16:22:48Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== حکم اعمال گذشته در صورت عدول به مجتهد زنده ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> مکلفی که از مجتهدی [[تقلید]] می‌کرده، بعد از [[فوت مرجع تقلید|فوت آن مجتهد]] و رجوع به مجتهد زنده، در صورتی که فتوای مجتهد زنده متفاوت باشد، لازم نیست [[عبادات]] گذشتۀ خود را [[اعاده]] کند.<br /> ----<br /> <br /> ==استفتائات==<br /> ==منابع فقهی==<br /> ===منهاج الصالحین===<br /> [https://mesb.ir/m1-17 ج۱،‌ مسألة ۱۷]: إذا قلّد المجتهد وعمل علی رأیه، ثُمَّ مات ذلک المجتهد فعدل إلی المجتهد الحی، فلا إشکال فی أنّه لا تجب علیه إعادة الأعمال الماضیة التی کانت علی خلاف رأی الحی فیما إذا لم یکن الخلل فیها موجباً لبطلانها مع الجهل القصوری، کمن ترک السورة فی صلاته اعتماداً علی رأی مقلَّده ثُمَّ قلّد من یقول بوجوبها، فإنّه لا تجب علیه إعادة ما صلّاها بغیر سورة، بل المختار أنّه لا تجب إعادة الأعمال الماضیة ویجتزئ بها مطلقاً حتّی فی غیر هذه الصورة.<br /> ===عروة الوثقی===<br /> [https://mesb.ir/o1-53 &lt;nowiki&gt;[۵۳]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۳: إذا قلد من یکتفی بالمرة مثلاً فی التسبیحات الأربع واکتفی بها أو قلد من یکتفی فی التیمم بضربة واحدة، ثم مات ذلک المجتهد فقلد من یقول بوجوب التعدد لا یجب علیه إعادة&lt;ref&gt;(لا یجب علیه إعادة): الاجتزاء بالاعمال الماضیة  فی مفروض المسألة  وان کان هو الاوجه مطلقاً، الا ان الاحوط الاقتصار فیه علی الاعمال التی وقع الاخلال فیها بما لا یوجب بطلانها فی حال الجهل قصوراً حسب رأی المجتهد اللاحق، والمختار ان من هذا القبیل الاخلال بغیر الارکان فی الصلاة کالمثال الاول المذکور فی المتن، ومنه الاخلال ببعض ما یعتبر فی الطهارات الثلاث کالمثال الثانی، وکذا الاخلال بالغسل من الاعلی الی الاسفل فی غسل الوجه  علی القول باعتباره ، ومنه ایضاً الاخلال ببعض ما یعتبر فی الصوم کالاجتناب عن الارتماس والکذب علی الله ورسوله صلّی الله علیه وآله  علی القول بمفطریتهما  ومنه الاخلال ببعض الشرائط فی باب العقود والایقاعات وما یشبههما کمثال الذبیحة المذکور فی المتن، وللتعرض لسائر صغریات هذه الکبری مقام آخر.&lt;/ref&gt; الأعمال السابقة، وکذا لو أوقع عقداً أو إیقاعاً بتقلید مجتهد یحکم بالصحة ثم مات وقلد من یقول بالبطلان یجوز له البناء علی الصحة، نعم فیما سیأتی یجب علیه العمل بمقتضی فتوی المجتهد الثانی، وأما إذا قلد من یقول بطهارة شیء کالغُسالة ثم مات وقلد من یقول بنجاسته فالصلوات والأعمال السابقة محکومة بالصحة وإن کانت مع استعمال ذلک الشیء، وأما نفس ذلک الشیء إذا کان باقیاً فلا یحکم بعد ذلک بطهارته، وکذا فی الحلیة والحرمة (۵۴)&lt;ref&gt;(وکذا فی الحلیة والحرمة): فی اطلاقه نظر.&lt;/ref&gt;، إذا أفتی المجتهد الأول بجواز الذبح بغیر الحدید مثلاً فذبح حیواناً کذلک فمات المجتهد وقلد من یقول بحرمته فإن باعه أو أکله حکم بصحة البیع وإباحة الأکل، وأما إذا کان الحیوان المذبوح موجوداً فلا یجوز بیعه ولا أکله، وهکذا. <br /> [[رده:اعمال گذشته]]<br /> [[رده:اعاده و قضا]]<br /> [[رده:تغییر و تبدیل]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D8%B2_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9_%D9%81%D9%88%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%87&diff=2997 2026-06-14T15:40:55Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== تقلید از مرجع متوفی ===<br /> <br /> ==== تقلید ابتدائی از مجتهد فوت‌شده ====<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> تقلید از مجتهد فوت‌شده‌ای که تاکنون [[مکلف]] از او [[تقلید]] نکرده ([[تقلید ابتدایی]])، جایز نیست؛ هرچند آن مجتهدِ متوفی [[اعلم]] از سایر مجتهدین باشد.<br /> <br /> ==== باقی‌ماندن بر تقلید مرجع فوت‌شده ====<br /> مکلف باید پس از فوت مرجع تقلید در اولین فرصت به مجتهد اعلم زنده رجوع کرده و نظر او را نسبت به [[بقاء بر مجتهد متوفی]] جویا شود و تا زمانی که مشغول تحقیق است، لازم است برای انجام وظیفه شرعی خود، «[[احتیاط در عمل|احتیاط]]» کند.<br /> <br /> '''نکته''': اگر مکلف بدون اجازۀ مجتهد زنده به تقلید خود ادامه دهد، حکم کسی را دارد که [[اعمال بدون تقلید|اعمالش را بدون تقلید]] انجام داده است.<br /> <br /> حال اگر مرجع فوت‌شده، از مجتهد زنده، [[اعلم]] باشد، باید بر تقلید [[مرجع متوفی]] باقی بماند و چنانچه مجتهد زنده اعلم است، باید به مجتهد زنده رجوع کند؛ اما اگر اعلمیّتی میان آن‌ها معلوم نباشد یا با هم مساوی باشند، باید به مجتهدی که [[تقوا|وَرَع]] بیشتری دارد رجوع نماید. و اگر از نظر ورع هم مساوی بودند، مکلف در تقلید از هر کدام [[مخیر]] است.<br /> <br /> در این مورد نیز اگر مکلف به وظیفه خود نسبت به انتخاب مرجع تقلید عمل نکند، مانند کسی است که [[اعمال بدون تقلید|اعمالش را بدون تقلید]] انجام داده است.<br /> <br /> '''نکته''': [[بچه ممیز|تقلید بچۀ ممیّز]] صحیح است؛ بنابراین اگر پس از رسیدن به [[سن بلوغ|سنّ بلوغ]]، مرجع تقلیدش فوت کرد، چنانچه مرجع فوت‌شده، همچنان [[اعلم]] از مراجع زنده باشد، می‌تواند بر تقلید وی باقی بماند.<br /> <br /> ==== رجوع به مرجع متوفی ====<br /> اگر مکلف بعد از فوت مرجع تقلیدش، مرجع دیگری برای خود انتخاب کند، دیگر نمی‌تواند به مرجع فوت‌شده [[تغییر مرجع تقلید|رجوع نماید]]؛ مگر در صورتی که ثابت شود [[مجتهد متوفی]] اعلم از مجتهدین زنده بوده است.<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> '''سؤال''': اگر مرجع تقلید مکلف فوت کند و اعلم از مجتهدین زنده باشد، باید بر تقلید او باقی بماند؛ ولی سوال این است که وجوهاتش را به چه کسی تحویل دهد؟<br /> <br /> '''جواب''': لازم است برای [[پرداخت وجوهات]]، به [[مجتهد اعلم]] زنده مراجعه نماید.<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-8 مسئله ۸]. اگر مجتهدی که مکلف از او تقلید می‏کند از دنیا برود، حکم بعد از فوت او حکم زنده بودنش است، بنابراین اگر او أعلم از مجتهد زنده باشد و مکلف به طور اجمالی بداند در مسائلی که برایش پیش می‌آید، آن دو مجتهد با هم اختلاف فتوی دارند هرچند مورد اختلاف نظر را نداند باید بر تقلید او باقی بماند.<br /> <br /> و چنانچه مجتهد زنده أعلم از او باشد باید به مجتهد زنده رجوع کند.<br /> <br /> و اگر أعلمیتی در میان آنها معلوم نشود یا مساوی باشند، پس اگر اورعیت یکی از آنها ثابت شود به این معنا که در اموری که در فتوی دادن و استنباط نقش دارند، بیشتر احتیاط کند و اهل تحقیق و بررسی باشد باید از او تقلید کند و اگر ثابت نشود مخیر است عمل خود را با فتوای هرکدام تطبیق نماید، مگر در موارد علم اجمالی، یا قیام حجت اجمالی بر تکلیف  مانند موارد اختلاف در نماز شکسته و تمام  که بنا بر احتیاط واجب باید رعایت هر دو فتوا را بنماید.<br /> <br /> و مراد از [[تقلید]]، صرف التزام به متابعت از فتوای مجتهد معین است، نه عمل کردن به دستور او.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-6 ج۱، مسئله ۶]. «تقلید در احکام» به معنای عمل کردن به دستور مجتهد است و از مجتهدی باید تقلید کرد که مرد، بالغ، عاقل، شیعۀ دوازده امامی، حلال‌‌زاده، عادل و زنده&lt;ref&gt;تقلید ابتدایی از مجتهد متوفّی جایز نیست و حکم باقی ماندن بر تقلید مجتهد فوت شده، در مسألۀ «۱۳» خواهد آمد.&lt;/ref&gt; باشد و حافظه‌اش از مقدار متعارف کمتر نباشد.<br /> <br /> علاوه بر آن، در صورتی که فرد به‌طور اجمالی بداند در مسائلی که برایش پیش می‌آید، مجتهدین با هم اختلاف فتوی دارند - هرچند مورد اختلاف نظر را نداند - لازم است از مجتهدی تقلید ‌‌کند که اعلم باشد، یعنی علمش از بقیّه بیشتر بوده و در فهمیدن حکم خدا و وظایف تعیین شده، به حکم عقل و شرع از تمام مجتهدهای زمان خود تواناتر باشد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j1-13 ج۱، مسئله ۱۳]. اگر مجتهدی که انسان از او تقلید می‌‌کند از دنیا برود، حکم بعد از فوت او، حکم زنده بودنش است.<br /> <br /> بنابراین، اگر آن مجتهد، اعلم از مجتهد زنده باشد و مکلّف به‌طور اجمالی بداند در مسائلی که برایش پیش می‌آید، آن دو مجتهد با هم اختلاف فتوی دارند، هرچند مورد اختلاف نظر را نداند، باید بر تقلید او باقی بماند و چنانچه مجتهد زنده اعلم از مجتهد فوت شده باشد، باید به مجتهد زنده رجوع کند<br /> <br /> امّا اگر اعلمیّتی در میان آنها معلوم نباشد یا با هم مساوی باشند، پس چنانچه با ورع‌تر بودن یکی از آنها ثابت شود، به این معنا که‌ «در اموری که در فتوی دادن و استنباط نقش دارند، بیشتر احتیاط کند و اهل تحقیق و بررسی باشد»، مکلّف باید از او تقلید کند و اگر با ورع‌تر بودن هم ثابت نشود، مکلّف مخیّر است عمل خود را با فتوای هر کدام از دو مجتهد تطبیق نماید؛ مگر در موارد «علم اجمالی»&lt;ref&gt;منظور از «علم اجمالی» در اینجا مواردی است که مکلّف علم به اصل تکلیف دارد و می‌داند عملی بر او واجب شده، امّا اینکه آن تکلیف به‌طور مشخّص کدام است، برایش معلوم نیست و اجمال دارد. در این صورت، چنانچه مورد تکلیف (مکلَّف به) یکی از دو امر «متباین» باشد مانند نماز شکسته و نماز تمام، علم اجمالی منجّز می‌شود و مکلّف بنابر احتیاط واجب، موظّف می‌شود که مطابق با احتیاط رفتار نماید؛<br /> <br /> به عنوان مثال، دانشجویی را در نظر بگیرید که شهری را که در حدّ مسافت شرعی از وطنش قرار دارد به عنوان مقرّ دانشجویی خویش برای مدّت چند سال انتخاب نموده‌ است و کثیر السفر هم نیست، در رابطه با چگونگی نماز خواندن وی، مجتهد اول می‌گوید: «در مقرّ مذکور نماز تمام است، هرچند فرد قصد ده روز نداشته باشد» و مجتهد دوم که مساوی یا در حکم مساوی با مجتهد اول به حساب می‌آید می‌گوید: «نماز شکسته است، مگر آنکه فرد قصد ده روز داشته باشد»، در این حال، در ایّامی که دانشجوی مذکور نمی‌خواهد ده روز در آنجا بماند، وی به هنگام اذان ظهر، علم دارد که نماز ظهر بر او واجب است، ولی نمی‌داند نماز به‌طور کامل بر وی واجب است یا به‌طور شکسته، بنابراین اصل تکلیف برای او روشن است، ولی مورد تکلیف برای او مجْمَل است، در این فرض مراعات مقتضای احتیاط آن است که نماز ظهر را هم شکسته و هم تمام به جا آورد.<br /> <br /> امّا چنانچه مورد از موارد «علم اجمالی» نباشد، مثل جایی که مکلّف علم به اصل تکلیف ندارد و اصل تکلیف مشکوک است و به حجّت معتبری ثابت نشده، رعایت این احتیاط در فرض مسأله لازم نیست؛<br /> <br /> به عنوان مثال، ماشینی که در حدّ شأن و مورد استفادۀ شخصی و خانوادگی بوده و مؤونه محسوب می‌شود را در نظر بگیرید که فرد آن را از درآمد بین سالش خریده است. وی این ماشین را بعد از چندین سال استفاده بدون ترقّی قیمت می‌فروشد. در این فرض، مجتهد اوّل می‌گوید: «پول فروش ماشین، خمس ندارد» و مجتهد دوّم می‌گوید: «پول فروش ماشین، خمس دارد». بنابراین، مکلّف در این صورت، در اصل تکلیف شک دارد و نمی‌داند پرداخت خمس بر او واجب است یا نه. در این حال، چنانچه دو مجتهد مذکور در رتبۀ علمی و دقّت نظر با هم مساوی یا در حکم مساوی باشند آن‌چنان که توضیح آن در متن آمد، فرد می‌تواند از مجتهدی تقلید نماید که می‌گوید: «پول مذکور، خمس ندارد» و لازم نیست مطابق با احتیاط عمل نموده و خمس آن را بپردازد.<br /> <br /> همچنین، اگر مورد از موارد علم اجمالی باشد، ولی علم اجمالی منجّز نباشد، رعایت احتیاط لازم نیست؛ مثل موردی که تکلیف بین دو امری که «اقلّ و اکثر» هستند مردّد باشد. در این مورد، دو مثال ذکر می‌شود:<br /> <br /> الف. اگر یک مجتهد بگوید: «بر نمازگزار واجب است تسبیحات اربعه را در رکعت سوم و چهارم سه بار بگوید» و مجتهد دیگر بگوید: «یک بار کافی است»، در این حال، چنانچه دو مجتهد مذکور مساوی یا در حکم مساوی باشند، مکلّف می‌تواند از مجتهدی تقلید نماید که یک بار تسبیحات اربعه را کافی می‌داند.<br /> <br /> ب. اگر یک مجتهد بگوید: «در وضو مسح پا از سر یکی از انگشتان تا برآمدگی روی پا کافی است» و مجتهد دیگر بگوید: «مسح پا از سر یکی از انگشتان تا برآمدگی روی پا کافی نیست و علاوه بر آن، باید روی پا تا مفصل مسح شود»، در این حال، چنانچه دو مجتهد مذکور مساوی یا در حکم مساوی باشند، مکلّف می‌تواند از مجتهدی تقلید نماید که مسح پا را تا برآمدگی روی پا کافی می‌داند؛ امّا چنانچه یکی از دو مجتهد اعلم از دیگری است، مکلّف باید مطابق با فتوای اعلم عمل نماید.<br /> <br /> شایان ذکر است برای اطلاع بیشتر از موارد دقیق لزوم یا عدم لزوم احتیاط، لازم است به کتب فقهی تخصّصی مراجعه شده و یا از اهل علم سؤال شود.&lt;/ref&gt; یا «حجّت اجمالی»&lt;ref&gt;مراد از «حجّت اجمالی» مواردی است که مکلّف، خود، علم به اصل تکلیف ندارد، ولی اصل تکلیف به «حجّت شرعی» بر عهدۀ او ثابت شده است، امّا اینکه آن تکلیف به‌طور مشخّص کدام است، برایش معلوم نیست و اجمال دارد، در این صورت چنانچه مورد تکلیف (مکلَّف به) یکی از دو امر «متباین» باشد، مانند روزه گرفتن و صدقه دادن، حجّت اجمالی منجّز می‌شود و مکلّف بنابر احتیاط واجب موظّف می‌شود که مطابق با احتیاط رفتار نماید؛<br /> <br /> مثل اینکه دو مجتهد در مورد فردی که حج مشرّف شده و عمل حرامی از «محرّمات احرام» را در اثنای مناسک حج انجام داده «فتوی» بدهند و در قالب مسألۀ فقهی بگویند: «فردی که فلان عمل حرام از محرّمات إحرام را انجام دهد، لازم است کفّاره بدهد»؛ ولی دو مجتهد در مقام تعیین نوع کفّاره اختلاف نظر داشته باشند و در فتوای مستقل دیگری غیر از مسألۀ نخست، نوع کفّاره را مشخّص نمایند، مثلاً یکی از دو مجتهد بگوید: «مکلّفی که این عمل حرام از محرّمات إحرام را انجام دهد لازم است سه روز روزه بگیرد» و مجتهد دیگر هم بگوید: «مکلّفی که این عمل حرام از محرّمات إحرام را انجام دهد باید صدقه بدهد» و کفّارۀ مذکور بر اساس هر دو فتوی «تعیینی» باشد نه «تخییری»، ‌در این حال، چنانچه مورد کفّاره از قطعیّات و امور مسلّم فقهی نباشد، مکلّف علم به اینکه تکلیفی بر عهدۀ او آمده ندارد، ولی بر اساس گفتار دو مجتهد که در رتبۀ علمی و دقّت نظر با هم مساوی یا در حکم مساوی هستند، اصل وجوب کفّاره بر وی ثابت می‌گردد، ولی نمی‌داند سه روز روزه است یا صدقه دادن به فقرا. بنابراین، مورد تکلیف برای او مجْمَل است، در این فرض مراعات مقتضای احتیاط آن است که فرد هم سه روز روزه بگیرد و هم صدقه بپردازد.<br /> <br /> شایان ذکر است سایر توضیحات حجّت اجمالی نیز مشابه علم اجمالی است که به جهت رعایت اختصار آن را ذکر نمی‌کنیم و برای اطلاع بیشتر از موارد دقیق لزوم یا عدم لزوم احتیاط، لازم است به کتب فقهی تخصّصی مراجعه شده و یا از اهل علم سؤال شود.&lt;/ref&gt; بر تکلیف که بنابر احتیاط واجب، مکلّف باید رعایت هر دو فتوی را بنماید.<br /> <br /> شایان ذکر است، منظور از تقلید در ابتدای این مسأله، ملتزم و متعهّد شدن به پیروی از فتوای مجتهد معیّن در زمان زنده بودن وی است و عمل کردن به دستور او برای محقّق شدن تقلید لازم نیست.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j1-14 ج۱، مسئله ۱۴]. اگر فرد بدون اجازۀ مجتهد زنده بر تقلید مجتهد متوفّی باقی بماند، مانند کسی است که بدون تقلید عمل می‌کند و چنین فردی موظّف است در مسألۀ بقاء بر تقلید مرجع فوت شده به مجتهد زنده جامع الشرایط مراجعه کرده و از او تقلید نماید.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j1-15 ج۱، مسئله ۱۵]. اگر بچۀ ممیّز تقلید کند، تقلید او صحیح است. بنابراین، هر گاه مجتهدی که انسان قبل از بلوغش از او تقلید کرده از دنیا برود، حکم وی، حکم افراد بالغ است که در مسألۀ‌ «۱۳» ذکر شد؛ مگر در واجب بودن احتیاط بین دو قول در موارد علم اجمالی یا حجّت اجمالی که احتیاط بر او قبل از سنّ بلوغ، واجب نیست.<br /> <br /> === المسائل المنتخبة ===<br /> [https://mesb.ir/m-5 مسألة ۵]: إذا مات المجتهد وبقی المکلّف علی تقلیده مدّة بعد وفاته من دون أن یقلّد الحی فی ذلک غفلة عن عدم جواز ذلک ثُمَّ رجع إلی الحی، فإن جاز له - بحسب فتوی الحی - البقاء علی تقلید المتوفی صحّت أعماله التی أتی بها خلال تلک المدّة مطلقاً، وإلّا رجع فی الاجتزاء بها إلی الحی، فإن عرف کیفیتها ووجدها مطابقة لفتاوی الحی حکم بصحّتها، بل یحکم بالصحّة فی بعض موارد المخالفة أیضاً، وذلک فیما إذا کانت المخالفة مغتفرة حینما تصدر لعذر شرعی، کما إذا اکتفی المقلِّد بتسبیحة واحدة فی صلاته حسب ما کان یفتی به المجتهد المتوفّی ولکنّ المجتهد الحی یفتی بلزوم الثلاث، ففی هذه الصورة یحکم أیضاً بصحّة صلاته. وإذا لم یعرف کیفیة أعماله السابقة بنی علی صحّتها - أیضاً - إلّا فی موارد خاصّة لا یناسب المقام تفصیلها.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m-12 مسألة ۱۲]: تقلید المجتهد المیت قسمان: ابتدائی وبقائی.<br /> <br /> التقلید الابتدائی هو: أن یقلّد المکلّف مجتهداً میتاً من دون أن یسبق منه تقلیده حال حیاته.<br /> <br /> والتقلید البقائی هو: أن یقلّد مجتهداً معیناً شطراً من حیاته ویبقی علی تقلید ذلک المجتهد بعد موته.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m-13 مسألة ۱۳]: لا یجوز تقلید المیت ابتداءً ولو کان أعلم من المجتهدین الأحیاء.<br /> <br /> مسألة ۱۴: یجوز البقاء علی تقلید المیت ما لم یعلم - ولو إجمالاً - بمخالفة فتواه لفتوی الحی فی المسائل التی هو فی معرض الابتلاء بها، وإلّا فإن کان المیت أعلم وجب البقاء علی تقلیده، ومع کون الحی أعلم یجب الرجوع إلیه. وإن تساویا فی العلم أو لم یثبت أعلمیة أحدهما من الآخر فإن ثبت أنّ أحدهما أورع من الآخر - أی أکثر تثبتاً واحتیاطاً فی مقام الإفتاء - وجب تقلیده، وإن لم یثبت ذلک أیضاً کان المکلّف مخیراً فی تطبیق عمله مع فتوی أی منهما ولا یلزمه الاحتیاط بین قولیهما إلّا فی خصوص المسائل التی تقترن بالعلم الإجمالی بحکم إلزامی ونحوه، کما إذا أفتی أحدهما بوجوب القصر والآخر بوجوب الإتمام فیجب علیه الجمع بینهما، أو أفتی أحدهما بصحّة معاوضة والآخر ببطلانها فإنّه یعلم بحرمة التصرّف فی أحد العوضین فیجب علیه الاحتیاط حینئذٍ.<br /> <br /> ویکفی فی البقاء علی التقلید - وجوباً أو جوازاً - الالتزام بالعمل بفتوی المجتهد المعین، ولا یعتبر فیه تعلّم فتاواه أو العمل بها حال حیاته.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m-15 مسألة ۱۵]: لا یجوز العدول إلی المیت ثانیاً بعد العدول عنه إلی الحی والعمل مستنداً إلی فتواه، إلّا إذا ظهر أنّ العدول عنه لم یکن فی محلّه، کما إذا عدل إلی الحی بعد وفاة مقلَّده الأعلم فمات أیضاً، فقلّد من یوجب البقاء علی تقلید الأعلم فإنّه یلزمه العود إلی تقلید الأوّل.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-7 ج۱، مسألة ۷]: لا یجوز تقلید المیت ابتداءً وإن کان أعلم من الحی، وإذا قلّد مجتهداً فمات فإن لم ‏یعلم - ولو إجمالاً - بمخالفة فتواه لفتوی الحی فی المسائل التی هی فی معرض ابتلائه جاز له البقاء علی تقلیده، وإن علم بالمخالفة - کما هو الغالب - فإن کان المیت أعلم وجب البقاء علی تقلیده، ومع کون الحی أعلم یجب الرجوع إلیه، وإن تساویا فی ‏العلم أو لم ‏تثبت أعلمیة أحدهما من الآخر یجری علیه ما سیأتی فی المسألة التالیة. <br /> <br /> ویکفی فی البقاء علی تقلید المیت - وجوباً أو جوازاً - الالتزام حال حیاته بالعمل بفتاواه، ولا یعتبر فیه تعلّمها أو العمل بها قبل وفاته.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-14 ج۱، مسألة ۱۴]: لا یجوز العدول إلی المیت - ثانیاً - بعد العدول عنه إلی الحی والعمل مستنداً إلی فتواه، إلّا إذا ظهر أنّ العدول عنه لم ‏یکن فی محلّه، کما لا یجوز العدول من الحی إلی الحی إلّا إذا صار الثانی أعلم أو لم یعلم الاختلاف بینهما فی المسائل التی فی معرض ابتلائه، وأمّا مع التساوی والعلم بالاختلاف ففیه تفصیل یظهر ممّا تقدّم فی [https://mesb.ir/m1-8 المسألة (۸)].<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-16 ج۱، مسألة ۱۶]: إذا قلّد مجتهداً یجوّز البقاء علی تقلید المیت مطلقاً أو فی الجملة فمات ذلک المجتهد، لا یجوز البقاء علی تقلیده فی هذه المسألة، بل یجب الرجوع فیها إلی الأعلم من الأحیاء.<br /> <br /> وإذا قلّد مجتهداً فمات فقلّد الحی القائل بجواز العدول إلی الحی، أو بوجوبه مطلقاً، أو فی خصوص ما لم‏ یتعلّمه من فتاوی الأوّل فعدل إلیه ثُمَّ مات، یجب الرجوع فی هذه المسألة إلی أعلم الأحیاء، والمختار فیها وجوب تقلید أعلم الثلاثة مع العلم بالاختلاف بینهم فی الفتوی - کما هو محلّ الکلام - فلو کان المجتهد الأوّل هو الأعلم - فی نظره - من الآخرین، لزمه الرجوع إلی تقلیده فی جمیع فتاواه.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-9 &lt;nowiki&gt;[۹]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۹: الأقوی جواز البقاء&lt;ref&gt;(جواز البقاء): بمعنی ان موته لا یوجب خللاً فی حجیة فتواه بالنسبة الی من قلده سابقاً، فلا ینافی وجوب البقاء علی تقلیده لتعینه علی تقدیر حیاته ولا وجوب العدول عنه فیما اذا صار الحی أفضل منه، وغیرهما من الأحکام الثابتة لصور دوران الامر بین تقلید مجتهدین التی سیأتی بیانها.&lt;/ref&gt; علی تقلید المیت، ولا یجوز تقلید المیت ابتداء. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-10 &lt;nowiki&gt;[۱۰]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۱۰: إذا عدل عن المیت إلی الحی لا یجوز له العود إلی المیت&lt;ref&gt;(العود الی المیت): إطلاقه محل نظر کما یعلم مما سیأتی فی التعلیق علی المسألة (۶۱).&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-15 &lt;nowiki&gt;[۱۵]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۱۵: إذا قلد مجتهداً کان یجوّز البقاء علی تقلید المیت فمات ذلک المجتهد لا یجوز البقاء علی تقلیده فی هذه المسألة، بل یجب الرجوع إلی الحی الأعلم فی جواز البقاء وعدمه.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-26 &lt;nowiki&gt;[۲۶]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۲۶: إذا قلد من یحرّم البقاء علی تقلید المیت فمات وقلد من یجوّز البقاء، له أن یبقی &lt;ref&gt;(له ان یبقی): وان قال بوجوب البقاء ان کان اعلم  کما هو المختار  وکان المیت اعلم وجب البقاء علی تقلیده.&lt;/ref&gt; علی تقلید الأول فی جمیع المسائل إلا مسألة حرمة البقاء. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-52 &lt;nowiki&gt;[۵۲]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۲: إذا بقی علی تقلید المیت من دون أن یقلد الحی فی هذه المسألة کان کمن عمل من غیر تقلید. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-61 &lt;nowiki&gt;[۶۱]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۶۱: إذا قلد مجتهداً ثم مات فقلد غیره ثم مات فقلد من یقول بوجوب &lt;ref&gt;(فقلد من یقول بوجوب): الواجب علیه بعد موت الثانی الرجوع فی المسألة الی اعلم الاحیاء والمختار فیها انه مع العلم بالاختلاف بین الأَول والثانی حین الرجوع الی الثانی وکذا بین الثلاثة حین الرجوع الی الثالث یقلد الاعلم من الثلاثة، واذا لم یعلم بالاختلاف ولو اجمالاً لم یبق علی تقلید الأَول وهنا صور اخری.&lt;/ref&gt; البقاء علی تقلید المیت أو جوازه فهل یبقی علی تقلید المجتهد الأول أو الثانی الأظهر الثانی، والأحوط مراعاة الاحتیاط. <br /> [[رده:وفات]]<br /> [[رده:تقلید]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:اجتهاد و مجتهد]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:اجازه مجتهد]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9_%D9%86%D8%B8%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%AF&diff=2996 2026-06-14T15:18:06Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== تعابیری که اشاره به نظر فقهی مجتهد دارد ===<br /> <br /> ==== انواع نظرات مجتهد در مسائل شرعی ====<br /> فقیه، نظر فقهی خود را ممکن است به چند تعبیر بیان کند، که عبارت‌اند از:<br /> <br /> * [[فتوا]]<br /> * [[احتیاط واجب]]<br /> * [[احتیاط مستحب]]<br /> <br /> ==== الفاظی که به فتوا و احتیاط اشاره دارد ====<br /> هنگامی که مجتهد می‌خواهد برداشت خود از مدارک را بیان کند، ممکن است به یکی از چهار شیوه نظرش را اعلان نماید: «فتوای قطعی، فتوای ترجیحی، احتیاط واجب و احتیاط مستحب».<br /> <br /> الفاظ مربوط به هر یک در صفحه [[الفاظ دالّ بر فتوا و احتیاط]] درج شده است.<br /> <br /> ==== وظیفه مکلف در موارد فتوا و احتیاط ====<br /> • هنگامی که [[فقیه]] نسبت به مسئله‌ای «فتوا» می‌دهد، [[مکلف]] باید بر اساس آن فتوا عمل کند.<br /> <br /> • اگر مجتهد حکم مسئله‌ای را به‌صورت «احتیاط واجب» بیان کند، مکلف باید یا به همین احتیاط عمل کند یا در این مسئله به مرجع [[فالاعلم|اعلم بعد]] رجوع نماید.<br /> <br /> '''نکته''': اگر مکلّف در وظیفه‌ای خلاف احتیاط واجب رفتار کرده باشد، برای آنکه عمل قبلی‌اش صحیح باشد، می‌تواند هم‌اکنون به مجتهد جامع الشرایط دیگر با رعایت [[فالاعلم|الأعلم فالأعلم]] مراجعه نماید.<br /> <br /> • در صورتی که مجتهد بفرماید: «احتیاط مستحب چنین است»، مکلف می‌تواند به این احتیاط عمل کند یا آن را ترک نماید.<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> '''سؤال''': در مسائل احتیاط واجب، اگر [[فالاعلم|مجتهد فالاعلم]] نیز احتیاط واجب داده باشد، آیا می‌توان به فالاعلم بعدی رجوع کرد؟<br /> <br /> '''جواب''': بله می‌توان به اعلم بعدی مراجعه نمود.<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-6 مسئله ۶]. اگر مجتهد أعلم در مسأله‌ای فتوی دهد، مقلّد نمی‌تواند در آن مسأله به فتوای مجتهد دیگر عمل کند.<br /> <br /> ولی اگر فتوی ندهد، و بفرماید احتیاط آن است که فلان طور عمل شود  مثلاً بفرماید احتیاط آن است که در رکعت اوّل و دوّم نماز بعد از سوره حمد یک سوره تمام بخواند مقلّد باید یا به این احتیاط که احتیاط واجب یا لازم نامیده می‌شود عمل کند، و یا به فتوای مجتهد دیگری  با رعایت الأعلم فالأعلم  عمل نماید، پس اگر او فقط سوره حمد را کافی بداند، می‌تواند سوره را ترک کند.<br /> <br /> و همچنین است اگر مجتهد أعلم بفرماید مسأله محل تأمل، یا محل اشکال است.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-7 مسئله ۷]. اگر مجتهد أعلم بعد از آنکه در مسأله‌ای داده، یا پیش از آن احتیاط کند  مثلاً بفرماید ظرف نجس را که یک مرتبه در آب کر بشویند پاک می‌شود اگرچه احتیاط آن است که سه مرتبه بشویند  مقلّد او می‌تواند عمل به احتیاط را ترک نماید، و این را احتیاط مستحب می‏نامند.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-9 ج۱، مسئله ۹]. نظراتی که یک مجتهد در توضیح المسائل خویش ذکر می‌کند، به‌طور اجمالی به سه صورت می‌باشد: الف. فتوی؛ ب. احتیاط واجب یا احتیاط لازم؛ ج. احتیاط مستحب.<br /> <br /> عباراتی مانند «واجب است، حرام است، جایز است، جایز نیست، اقوی این است، اظهر این است، ظاهر این است، اقرب این است، بعید نیست» فتوی محسوب می‌شود که مقلّد بر طبق آن عمل می‌‌نماید و اگر مجتهد اعلم در مسأله‌‌ای فتوی دهد، مقلِّد نمی‌‌تواند در آن مسأله به فتوای مجتهد دیگر عمل کند و توضیح مورد (ب و ج) در مسائل «۱۰ و ۱۱» خواهد آمد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j1-10 ج۱، مسئله ۱۰]. اگر مجتهد اعلم (مرجع تقلید فرد) در مسأله‌‌ای فتوی ندهد و بفرماید احتیاط آن است که فلان طور عمل شود، مقلِّد یا باید به این احتیاط که احتیاط واجب یا احتیاط لازم نام دارد عمل کند و یا در این مسأله به فتوای مجتهد دیگری، با رعایت الأعلم فالأعلم،&lt;ref&gt;رعایت الأعلم فالأعلم، یعنی ‌مکلّف باید مجتهدی ‌را برای ‌مراجعه انتخاب نماید که هم‌رتبه با مرجع تقلید فرد از نظر علمی ‌باشد و در صورتی ‌که مجتهد مساوی ‌یافت نشد، به مجتهدی ‌که از نظر علمی ‌از مرجع تقلید خودش پایین‌تر و از سایر مجتهدان بالاتر است مراجعه کرده و از او تقلید نماید (که اصطلاحاً به او مجتهد فالأعلم گفته می‌شود).&lt;/ref&gt; عمل نماید. به عنوان مثال:<br /> <br /> الف. اگر مجتهد اعلم بفرماید: احتیاط واجب آن است که نمازگزار در رکعت اوّل و دوّم نماز بعد از حمد یک سوره بخواند، مقلِّد یا باید به این احتیاط عمل کند و یا به فتوای مجتهد دیگری، با رعایت الأعلم فالأعلم عمل نماید. پس اگر مجتهد دیگر فقط خواندن حمد را کافی بداند، فرد می‌‌تواند در این مسأله از او تقلید نموده و خواندن سوره را ترک کند.<br /> <br /> ب. اگر مجتهد اعلم بفرماید: بنابر احتیاط واجب، شیئی که فرد می‌خواهد بر آن تیمّم کند می‌بایست گرد و غباری داشته باشد که به دست بچسبد، مقلِّد یا باید به این احتیاط عمل کند و از تیمّم بر سنگی که غبار ندارد پرهیز نماید و یا به فتوای مجتهد دیگری، با رعایت الأعلم فالأعلم عمل نماید. پس اگر مجتهد دیگر، تیمم بر سنگ بدون غبار را صحیح بداند، فرد می‌‌تواند در این مسأله از او تقلید نموده و بر سنگ بدون گرد و غبار تیمّم نماید.<br /> <br /> همین طور، عبارت‌هایی مثل «این مسأله محلّ تأمّل است، این مسأله محلّ اشکال است، این عمل اشکال دارد و یا این عمل خالی از اشکال نیست» نیز، حکم احتیاط واجب را دارد.<br /> <br /> به عنوان مثال، چنانچه مجتهد اعلم بگوید: اگر موجِر منزلش را به بهای کمتر از اجرت المثل&lt;ref&gt;اجرت المثل، اجرت متعارف و معمول یک چیز یا یک کار، می‌باشد که ممکن است از مقدار اجرتی که در قرارداد اجاره معیّن می‌شود کمتر یا بیشتر و یا مساوی با آن باشد.&lt;/ref&gt; اجاره دهد و در ضمن عقد اجاره با مستأجر شرط نماید که وی مبلغی را به عنوان قرض به موجر بدهد، این قرض، شبهۀ ربا دارد و تکلیفاً محلّ اشکال است، در این حال، مقلِّد باید اجاره دادن یا اجاره کردن منزل به این شیوه را ترک نماید و یا اینکه به فتوای مجتهد دیگری، با رعایت الأعلم فالأعلم عمل نماید. پس اگر مجتهد فالأعلم، اجاره به این شیوه را اجازه داده و آن را ربا نداند، وی می‌‌تواند طبق شیوۀ مذکور عمل نماید.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j1-11 ج۱، مسئله ۱۱]. اگر مجتهد اعلم بعد از آنکه در مسأله‌‌ای فتوی داده‌، در مورد همان مسأله احتیاط کند، مثلاً بفرماید: «ظرف نجس را که یک مرتبه در آب کر بشویند پاک می‌‌شود، هرچند احتیاط آن است که سه مرتبه بشویند»، مقلّد او می‌‌تواند عمل به آن احتیاط را ترک نماید و این نوع احتیاط را احتیاط مستحب می‌‌نامند.<br /> <br /> این حکم در جایی که ابتدا احتیاط در مورد مسأله‌ای ذکر شده باشد و بعد از آن، فتوای مجتهد در مورد همان مسأله بیاید نیز جاری می‌باشد، مثلاً بفرماید: «احتیاط آن است که در رکعت سوّم و چهارم نماز، تسبیحات اربعه را سه مرتبه بگوید، هرچند یک بار گفتن تسبیحات اربعه کافی است».&lt;ref&gt;البتّه در این رساله برای ‌آسان شدن تشخیص موارد احتیاط، سعی ‌شده است در تمامی ‌مواردی ‌که احتیاط، مستحب می‌‌باشد، عبارت «مستحب»، بعد از کلمۀ «احتیاط» ذکر شود.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [https://mesb.ir/j1-20 ج۱، مسئله ۲۰]. اگر مکلّف خلاف احتیاط واجب رفتار نموده باشد، برای آنکه عمل قبلیش - که احتیاط مذکور را نسبت به آن رعایت نکرده - صحیح باشد، می‌تواند هم اکنون به مجتهد جامع الشرایط دیگر با رعایت الأعلم فالأعلم مراجعه نماید؛<br /> <br /> مثلاً فردی که به سبب ندانستن مسأله، مسح پا را در وضو تا برآمدگی پا می‌کشیده و بعد از گذشت مدّتی بفهمد بنابر احتیاط واجب باید مسح پا را تا مفصل ادامه می‌داده، چنانچه مجتهد فالأعلم او مسح را تا برآمدگی روی پا کافی بداند، برای تصحیح نمازهای قبلیش، کافی است هم اکنون به وی مراجعه نماید.<br /> <br /> === المسائل المنتخبة ===<br /> [https://mesb.ir/mm-21 مسألة ۲۱]: الاحتیاط المذکور فی هذه الرسالة قسمان: واجب ومستحب.<br /> <br /> ونُعبّر عن الاحتیاط الواجب ب «الأحوط وجوباً»، أو «لزوماً»، أو «وجوبه مبنی علی الاحتیاط»، أو «مبنی علی الاحتیاط اللزومی»، أو «الوجوبی» ونحو ذلک، وفی حکمه ما إذا قلنا: «یشکل کذا» أو «هو مشکل»، أو «محلّ إشکال».<br /> <br /> ونُعبّر عن الاحتیاط المستحبّ ب «الأحوط استحباباً» أو «الأحوط الأولی».<br /> <br /> [https://mesb.ir/mm-22 مسألة ۲۲]: لا یجب العمل بالاحتیاط المستحبّ. وأمّا الاحتیاط الواجب فلا بُدَّ فی موارده من العمل بالاحتیاط، أو الرجوع إلی الغیر مع رعایة الأعلم فالأعلم، علی التفصیل المتقدّم.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-31 ج۱، مسألة ۳۱]: الاحتیاط المذکور فی مسائل هذه الرسالة علی قسمین: واجب ومستحبّ، ونعبِّر عن الاحتیاط الواجب بـ (یجب علی الأحوط أو الأحوط وجوباً أو لزوماً، أو وجوبه مبنی علی الاحتیاط أو لا یترک مقتضی الاحتیاط فیه) ونحو ذلک.<br /> <br /> ونعبِّر عن الاحتیاط المستحبّ ب (الأحوط استحباباً) أو (الأحوط الأولی).<br /> <br /> واللّازم فی موارد الاحتیاط الواجب هو العمل بالاحتیاط أو الرجوع إلی مجتهد آخر مع رعایة الأعلم فالأعلم علی التفصیل المتقدّم.<br /> <br /> وأمّا فی موارد الاحتیاط المستحبّ فیجوز ترک الاحتیاط والعمل وفق الفتوی المخالفة له.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-64 &lt;nowiki&gt;[۶۴]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۶۴: الاحتیاط المذکور فی الرسالة إما استحبابی وهو ما إذا کان مسبوقاً أو ملحوقاً بالفتوی، وإما وجوبی وهو ما لم یکن معه فتوی , ویسمی بالاحتیاط المطلق، وفیه یتخیر المقلد بین العمل به والرجوع إلی مجتهد آخر، وأما القسم الأول فلا یجب العمل به ولا یجوز الرجوع الی الغیر، بل یتخیر بین العمل بمقتضی الفتوی وبین العمل به.<br /> [[رده:نظر مجتهد]]<br /> [[رده:انواع و اقسام]]<br /> [[رده:اصطلاحات فقهی]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1_%D9%81%D8%AA%D9%88%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%AF&diff=2995 2026-06-14T15:15:47Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== عوض‌شدن فتوا و نظر مجتهد ===<br /> <br /> ==== تغییر کردن فتوای مرجع تقلید ====<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> اگر کسی [[فتوا|فتوای]] مجتهدی را به شخص دیگری بگوید، چنانچه فتوای آن مجتهد عوض شود، لازم نیست به او [[:رده:اطلاع‌رسانی|خبر دهد]] که فتوای وی تغییر کرده است.<br /> <br /> ==== اشتباه در نقل فتوای مرجع تقلید ====<br /> اگر کسی در نقل فتوای مجتهد دچار [[:رده:اشتباه|اشتباه]] شود و احتمال دهد مکلف به سبب این اشتباهِ در نقل، خلاف [[وظیفه شرعی|وظیفه‌اش]] عمل می‌نماید، لازم است بنابر احتیاط در صورت امکان فتوای صحیح را به مکلف برساند.<br /> <br /> ==== احتمال تغییر فتوای مرجع تقلید ====<br /> اگر مکلف [[احتمال]] دهد که فتوای مرجع تقلیدش عوض شده، تا زمانی که [[یقین]] به تغییر فتوا پیدا نکند، می‌تواند به فتوای سابق عمل نماید، و تفحص لازم نیست.<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-5 مسئله ۵]. تا انسان یقین نکند که فتوای مجتهد عوض شده است، می‌تواند به آنچه در رساله او نوشته شده عمل نماید، و اگر احتمال دهد که فتوای او عوض شده جستجو لازم نیست.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-11 مسئله ۱۱]. اگر کسی فتوای مجتهدی را به شخص دیگری بگوید، چنانچه فتوای آن مجتهد عوض شود، لازم نیست به او خبر دهد که فتوای آن مجتهد عوض شده است.<br /> <br /> ولی اگر بعد از گفتن فتوی بفهمد اشتباه کرده، و گفته او موجب آن می‌شود که آن شخص برخلاف وظیفه شرعی‌اش عمل کند، باید  بنا بر احتیاط لازم  اشتباه را در صورت امکان برطرف کند.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-12 ج۱، مسئله ۱۲]. به دست آوردن نظر و دستور مجتهد در مسائل شرعی چهار راه دارد: ....<br /> <br /> انسان تا یقین نکند که فتوای مجتهد عوض شده است، می‌‌تواند به آنچه در رسالۀ او نوشته شده عمل نماید و اگر احتمال دهد که فتوای او عوض شده، جستجو لازم نیست.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j1-18 ج۱، مسئله ۱۸]. اگر کسی فتوای مجتهدی را به شخص دیگری بگوید، چنانچه فتوای آن مجتهد عوض شود، لازم نیست به او خبر دهد که فتوای آن مجتهد عوض شده است؛<br /> <br /> ولی اگر بعد از گفتن فتوی بفهمد اشتباه کرده و گفتۀ او موجب آن می‌‌شود که آن شخص برخلاف وظیفۀ شرعی‌‌اش عمل کند، باید بنابر احتیاط لازم، اشتباه را در صورت امکان برطرف کند.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-23 ج۱، مسألة ۲۳]: إذا شک فی موت المجتهد أو فی تبدّل رأیه أو عروض ما یوجب عدم جواز تقلیده، جاز البقاء علی تقلیده إلی أن یتبین الحال.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-27 ج۱، مسألة ۲۷]: إذا نقل ناقل ما یخالف فتوی المجتهد وجب علیه - علی الأحوط - إعلام من سمع منه ذلک، إذا کان لنقله دخل فی عدم جری السامع علی وفق وظیفته الشرعیة، وإلّا لم یجب إعلامه، وکذا الحال فیما إذا أخطأ المجتهد فی بیان فتواه.<br /> <br /> وأمّا إذا تبدّل رأی المجتهد فلا یجب علیه إعلام مقلّدیه، فیما إذا کانت فتواه السابقة مطابقة لموازین الاجتهاد، وکذلک لا یجب علی الناقل إعلام تبدّل الرأی.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-31 &lt;nowiki&gt;[۳۱]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۳۱: إذا تبدّل رأی المجتهد لا یجوز للمقلد البقاء علی رأیه الأول.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-39 &lt;nowiki&gt;[۳۹]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۳۹: إذا شک فی موت المجتهد أو فی تبدل رأیه أو عروض ما یوجب عدم جواز تقلیده یجوز له البقاء إلی أن یتبین الحال.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-48 &lt;nowiki&gt;[۴۸]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۴۸: إذا نقل شخص فتوی المجتهد خطأ یجب علیه إعلام من تعلم منه&lt;ref&gt;(اعلام من تعلم منه): اذا کان لنقله دخل فی عدم جری المنقول الیه علی وفق وظیفته<br /> <br /> الشرعیة فالاحوط الاعلام والا لم یجب وهکذا الحال فیما بعده. &lt;/ref&gt;، وکذا إذا أخطأ المجتهد فی بیان فتواه یجب علیه الإِعلام. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-58 &lt;nowiki&gt;[۵۸]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۸: إذا نقل ناقل فتوی المجتهد لغیره ثم تبدل رأی المجتهد فی تلک المسألة، لا یجب علی الناقل إعلام من سمع منه الفتوی الأولی، وإن کان أحوط، بخلاف ما إذا تبین له خطؤه فی النقل، فإنه یجب علیه &lt;ref&gt;(فانه یجب علیه): تقدم الکلام فیه.&lt;/ref&gt;الإِعلام. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-69 &lt;nowiki&gt;[۶۹]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۶۹: إذا تبدل رأی المجتهد هل یجب علیه إعلام المقلدین أم لا؟ فیه تفصیل&lt;ref&gt;(فیه تفصیل): بل الظاهر عدم وجوب الاعلام فیه مطلقاً اذا کان الرأی الاول علی موازین الاجتهاد کما هو ظاهر الفرض.&lt;/ref&gt;: فإن کانت الفتوی السابقة موافقة للاحتیاط فالظاهر عدم الوجوب، وإن کانت مخالفة فالأحوط الإعلام، بل لا یخلو عن قوة. <br /> [[رده:تغییر و تبدیل]]<br /> [[رده:اشتباه]]<br /> [[رده:اطلاع‌رسانی]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:نظر مجتهد]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84_%D9%86%D8%B8%D8%B1_%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%AF&diff=2994 2026-06-14T15:08:58Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== دیدگاه و نظر مرجع تقلید ===<br /> <br /> ==== راه‌های به‌دست‌آوردن نظر مجتهد ====<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> از چهار راه می‌توان نظر مرجع تقلید در احکام شرعی را به‌دست آورد:<br /> <br /> ۱. شنیدن از خود [[مجتهد]]؛<br /> <br /> ۲. شنیدن از کسی که انسان به گفتۀ او [[اطمینان]] دارد؛<br /> <br /> ۳. دو نفر [[عادل]] فتوای وی را نقل کنند؛<br /> <br /> ۴. دیدن نظر مجتهد در [[رساله عملیه]] یا [[استفتاء|استفتائی]] که به درستی آن اطمینان دارد.<br /> <br /> ==== تعارض در نقل فتوا ====<br /> اگر دو نقل متفاوت از [[مرجع تقلید]] به مکلف رسید، چنانچه از طریق [[راه‌های عقلایی]] نسبت به یک نقل [[اطمینان]] پیدا کند، باید به همان عمل کند، وگرنه چنانچه امکان پرسیدن از خود [[مجتهد]] وجود نداشته باشد، باید:<br /> <br /> * یا [[احتیاط]] کند؛<br /> * یا در آن مسئله به [[مجتهد اعلم]] بعدی رجوع کند؛<br /> * یا آن کار را (تا زمان رسیدن به اطمینان) به تأخیر اندازد.<br /> <br /> ==== دسترسی‌نداشتن به فتوای مرجع تقلید ====<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی: اگر مکلف در وقت نیاز، فتوای مرجع تقلیدش را نداند و امکان صبر و تحصیل فتوا وجود نداشته باشد، یا مرجع تقلید، در مسئله‌ای فتوا نداشت، یا توقف کرد، می‌تواند:<br /> <br /> * یا [[احتیاط]] کند؛<br /> * یا در آن مسئله به [[مجتهد اعلم]] بعدی رجوع کند.<br /> ----'''همسو''': [[تغییر فتوای مجتهد|تغییر فتوای مرجع تقلید]]<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-4 مسئله ۴]: به دست آوردن فتوی، یعنی دستور مجتهد چهار راه دارد:<br /> <br /> اوّل: شنیدن از خود مجتهد.<br /> <br /> دوّم: شنیدن از دو نفر عادل که فتوای مجتهد را نقل کنند.<br /> <br /> سوّم: شنیدن از کسی که انسان به گفته او اطمینان دارد.<br /> <br /> چهارم: دیدن در رساله مجتهد در صورتی که انسان به‌درستی آن رساله اطمینان داشته باشد.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-12 مسئله ۱۲]. به دست آوردن نظر و دستور مجتهد در مسائل شرعی (خواه فتوی باشد یا احتیاط واجب یا احتیاط مستحب) چهار راه دارد:<br /> <br /> اوّل: شنیدن از خود مجتهد؛<br /> <br /> دوّم: شنیدن از دو نفر عادل که فتوای مجتهد را نقل کنند؛<br /> <br /> سوّم: شنیدن از کسی که انسان به گفتۀ او اطمینان دارد؛<br /> <br /> چهارم: دیدن در رسالۀ مجتهد یا استفتای کتبی در صورتی که انسان به درستی آن رساله یا استفتا اطمینان داشته باشد. ....<br /> <br /> === المسائل المنتخبة ===<br /> [https://mesb.ir/m-4 ج۱، مسألة ۴]: المقلِّد یمکنه تحصیل فتوی المجتهد الذی قلده بأحد طرق ثلاثة:<br /> <br /> ۱- أن یسمع حکم المسألة من المجتهد نفسه.<br /> <br /> ۲- أن یخبره بفتوی المجتهد عادلان أو شخص یثق بنقله.<br /> <br /> ۳- أن یرجع إلی الرسالة العملیة التی فیها فتوی المجتهد مع الاطمئنان بصحتها.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m-19 ج۱، مسألة ۱۹]: إذا لم یکن للأعلم فتوی فی مسألة خاصّة أو لم یمکن للمقلِّد استعلامها حین الابتلاء جاز له الرجوع فیها إلی غیره مع رعایة الأعلم فالأعلم - علی التفصیل المتقدّم -، بمعنی أنّه إذا لم یعلم الاختلاف فی تلک الفتوی بین مجتهدین آخرین - وکان أحدهما أعلم من الآخر - جاز له الرجوع إلی أیهما شاء، وإذا علم الاختلاف بینهما لم یجز الرجوع إلی غیر الأعلم.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-15 ج۱، مسألة ۱۵]: إذا توقّف المجتهد عن الفتوی فی مسألة أو عدل من الفتوی إلی التوقّف تخیر المقلِّد بین الرجوع إلی غیره - وفق ما سبق - والاحتیاط إن أمکن.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-28 ج۱، مسألة ۲۸]: إذا تعارض الناقلان فی فتوی المجتهد فإنْ حصل الاطمئنان الناشئ من تجمیع القرائن العقلائیة بکون ما نقله أحدهما هو فتواه فعلاً فلا إشکال، وإلّا فإن لم ‏یمکن الاستعلام من المجتهد عمل بالاحتیاط، أو رجع إلی غیره - وفق ما سبق -، أو أخّر الواقعة إلی حین التمکن من الاستعلام.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-14 &lt;nowiki&gt;[۱۴]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۱۴: إذا لم یکن للأعلم&lt;ref&gt;(لم یکن للاعلم فتوی): أو لم یتیسر للمکلف استعلامها حین الابتلاء.&lt;/ref&gt; فتوی فی مسألة من المسائل یجوز فی تلک المسألة الأخذ من غیر الأعلم&lt;ref&gt;(الاخذ من غیر الاعلم): مع رعایة الاعلم فالاعلم عند العلم بالمخالفة.&lt;/ref&gt; وإن أمکن الاحتیاط.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-32 &lt;nowiki&gt;[۳۲]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۳۲: إذا عدل المجتهد عن الفتوی إلی التوقف والتردد یجب علی المقلد الاحتیاط أو العدول إلی الأعلم بعد ذلک المجتهد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-36 &lt;nowiki&gt;[۳۶]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۳۶: فتوی المجتهد تعلم بأحد أمور:<br /> <br /> الاول: أن یسمع منه شفاهاً.<br /> <br /> الثانی: أن یخبر بها عدلان.<br /> <br /> الثالث: إخبار عدل واحد&lt;ref&gt;(اخبار عدل واحد): فیه اشکال الا مع حصول الاطمئنان منه.&lt;/ref&gt;، بل یکفی إخبار شخص موثق یوجب قوله الاطمئنان وإن لم یکن عادلا.<br /> <br /> الرابع: الوجدان فی رسالته، ولابد أن تکون مأمونة من الغلط.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-59 &lt;nowiki&gt;[۵۹]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۹: إذا تعارض الناقلان&lt;ref&gt;(اذا تعارض الناقلان): اذا حصل الاطمئنان الناشئ من المبادئ العقلائیة فی جمیع هذه الموارد فهو والا فمشکل.&lt;/ref&gt; فی نقل الفتوی تساقطا، وکذا البینتان، وإذا تعارض النقل مع السماع من المجتهد شفاهاً قدم السماع، وکذا إذا تعارض ما فی الرسالة مع السماع، وفی تعارض النقل مع ما فی الرسالة قدم ما فی الرسالة مع الأمن من الغلط.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-63 &lt;nowiki&gt;[۶۳]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۶۳: فی احتیاطات الأعلم إذا لم یکن له فتوی یتخیر المقلد بین العمل بها وبین الرجوع إلی غیره الأعلم فالأعلم.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-72 &lt;nowiki&gt;[۷۲]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۷۲: الظن بکون فتوی المجتهد کذا لا یکفی فی جواز العمل إلا إذا کان حاصلاً من ظاهر لفظه&lt;ref&gt;(حاصلاً من ظاهر لفظه): حجیة الظواهر لیست من باب افادة الظن کما حقق فی محله.&lt;/ref&gt; شفاهاً أو لفظ الناقل إو من ألفاظه فی رسالته، والحاصل أن الظن لیس حجة إلا إذا کان حاصلاً من ظواهر الألفاظ منه أو من الناقل.<br /> [[رده:تعلیم و تعلم]]<br /> [[رده:تعارض]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:جهل به حکم]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9_%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF&diff=2993 2026-06-14T14:57:21Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== عوض‌کردن مرجع تقلید ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> [[مکلف]] نمی‌تواند [[مرجع تقلید|مرجعی]] را که اعلم تشخیص داده، تغییر دهد، مگر اینکه برای مکلف ثابت شود [[مجتهد]] دیگری [[مجتهد اعلم|اعلم]] است.<br /> ----'''همسو''': [[راه‌های شناخت اعلم]] • [[تقلید از غیر مجتهد|تقلید از مجتهد غیر جامع الشرایط]] •<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> '''سؤال''': دختری در ۹ سالگی بدون تحقیق، از مرجع پدر و مادرش تقلید کرده و پس از مدتی احساس می‌کند که مرجع دیگری اعلم می‌باشد، آیا می‌تواند به ایشان عدول کند؟<br /> <br /> '''جواب''': اگر آن زمان از گفتۀ پدر و مادر، به اعلمیت آن مرجع اطمینان پیدا کرده بود (با فرض اینکه آنها از اهل خبره تحقیق کرده و به اعلمیت آن مرجع رسیده‌اند) جایز نیست از تقلید خود عدول کند، مگر اینکه اعلمیت مرجع دیگر ثابت شود.<br /> <br /> اما اگر برایش اطمینان حاصل نشده بود، یا اینکه پدر و مادرش مرجع خود را بر اساس [[راه‌های شناخت اعلم|معیارهای صحیح]] انتخاب نکرده بودند، لازم است مرجع اعلم را تشخیص داده و از او تقلید کند.<br /> <br /> '''همسو''': [[اشتباه در تشخیص اعلم]] |<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-14 مسألة ۱۴]: لا یجوز العدول إلی المیت - ثانیاً - بعد العدول عنه إلی الحی والعمل مستنداً إلی فتواه، إلّا إذا ظهر أنّ العدول عنه لم ‏یکن فی محلّه، کما لا یجوز العدول من الحی إلی الحی إلّا إذا صار الثانی أعلم أو لم یعلم الاختلاف بینهما فی المسائل التی فی معرض ابتلائه، وأمّا مع التساوی والعلم بالاختلاف ففیه تفصیل یظهر ممّا تقدّم فی [https://mesb.ir/m1-8 المسألة (۸).]<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-11 &lt;nowiki&gt;[۱۱]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۱۱: لا یجوز العدول عن الحی إلی الحی&lt;ref&gt;(عن الحی الی الحی): بل یجوز فیما لم یعلم الاختلاف بینهما تفصیلاً او اجمالاً حتی من الاعلم الی غیره واما معه فلا بدّ من الأرجح وسیأتی حکم صورة التساوی [https://mesb.ir/o1-13 فی المسألة (۱۳)].&lt;/ref&gt; إلا إذا کان الثانی أعلم. <br /> [[رده:تغییر و تبدیل]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:اجتهاد و مجتهد]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%AF_%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7&diff=2992 2026-06-14T14:55:21Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== تردید در انتخاب مرجع تقلید ===<br /> <br /> ==== متعدد بودن مجتهدهای واجد شرایط ====<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> در صورتی که [[شرایط مجتهد|مجتهد جامع الشرائط]] متعدد باشد:<br /> <br /> چنانچه مکلف اجمالاً بداند بین مجتهدین در مسائل مورد ابتلا، اختلاف نظر وجود دارد:<br /> <br /> * اگر '''اعلم''' در بین ایشان مشخص است، باید از [[مجتهد اعلم]] پیروی کند؛<br /> * اگر بداند دو یا سه مجتهد، '''مساوی در علم''' هستند؛ اما نسبت به دیگران اعلم می‌باشند؛ در این صورت اگر یکی از ایشان نسبت به دیگران، [[تقوا|ورع و تقوای]] بیشتری در فتوادادن دارد، لازم است از او تبعیت کند، وگرنه در [[تقلید]] از هر کدام [[مخیر]] است؛<br /> * اگر '''اجمالاً''' بداند یکی از دو مجتهد، اعلم است؛ لکن نتواند اعلم را تشخیص دهد، در این صورت باید در احکام اختلافی بین فتوای آن دو، [[احتیاط]] کند و اگر احتیاط ممکن نبود، طبق نظر مجتهدی که احتمال اعلمیت او بیشتر است عمل کند. اگر این نیز ممکن نبود، در تقلید از هر کدام [[مخیر]] است.<br /> <br /> ==== تقلید از دو مجتهد در ابواب گوناگون ====<br /> با توجه به اینکه تقلید از [[مجتهد اعلم]] لازم است، چنانچه مجتهدی مثلاً در بحث [[عبادات]] اعلم باشد و مجتهدِ دیگر در بحث [[معاملات]]، در صورتی که بین آن دو مجتهد اختلاف فتوا وجود داشته باشد، مکلف باید از هر یک در همان بابی که اعلم است تقلید کند.<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> '''سؤال''': وقتی دو مرجع تقلید مساوی باشند، آیا برای تقدیم خمس باید از هر دو مرجع اجازه گرفت؟<br /> <br /> '''جواب''': اگر آن دو نفر نسبت به سایر مجتهدین اعلم باشند، در فرض تساوی در علمیّت، پرداخت خمس به یکی از آن دو کافی است.<br /> <br /> '''سؤال''': اگر کسی مقلد آیت‌الله سیستانی باشد؛ ولی در ابوابی به مرجع مساوی عدول کند، آیا می‌تواند در احتیاط‌واجب‌های آن مرجع از فتوای آیت‌الله سیستانی تقلید کند یا خیر؟<br /> <br /> '''جواب''': بله می‌تواند.<br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-8 مسأله ۸] . اگر مجتهدی که مکلف از او تقلید می‌کند از دنیا برود، حکم بعد از فوت او حکم زنده بودنش است، بنابراین اگر او أعلم از مجتهد زنده باشد و مکلف به طور اجمالی بداند در مسائلی که برایش پیش می‌آید، آن دو مجتهد با هم اختلاف فتوی دارند هرچند مورد اختلاف نظر را نداند باید بر تقلید او باقی بماند.<br /> <br /> و چنانچه مجتهد زنده أعلم از او باشد باید به مجتهد زنده رجوع کند.<br /> <br /> و اگر أعلمیتی در میان آنها معلوم نشود یا مساوی باشند، پس اگر اورعیت یکی از آنها ثابت شود به این معنا که در اموری که در فتوی دادن و استنباط نقش دارند، بیشتر احتیاط کند و اهل تحقیق و بررسی باشد باید از او تقلید کند و اگر ثابت نشود مخیر است عمل خود را با فتوای هرکدام تطبیق نماید، مگر در موارد علم اجمالی، یا قیام حجت اجمالی بر تکلیف ـ مانند موارد اختلاف در نماز شکسته و تمام ـ که بنا بر احتیاط واجب باید رعایت هر دو فتوا را بنماید.<br /> <br /> و مراد از تقلید، صرف التزام به متابعت از فتوای مجتهد معین است، نه عمل کردن به دستور او.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-13 ج۱، مسئله ۱۳]. اگر مجتهدی که انسان از او تقلید می‌‌کند از دنیا برود، حکم بعد از فوت او، حکم زنده بودنش است. <br /> <br /> بنابراین، اگر آن مجتهد، اعلم از مجتهد زنده باشد و مکلّف به‌طور اجمالی بداند در مسائلی که برایش پیش می‌آید، آن دو مجتهد با هم اختلاف فتویٰ دارند، هرچند مورد اختلاف نظر را نداند، باید بر تقلید او باقی بماند و چنانچه مجتهد زنده اعلم از مجتهد فوت شده باشد، باید به مجتهد زنده رجوع کند<br /> <br /> امّا اگر اعلمیّتی در میان آنها معلوم نباشد یا با هم مساوی باشند، پس چنانچه با ورع‌تر بودن یکی از آنها ثابت شود، به این معنا که‌ «در اموری که در فتویٰ دادن و استنباط نقش دارند، بیشتر احتیاط کند و اهل تحقیق و بررسی باشد»، مکلّف باید از او تقلید کند و اگر با ورع‌تر بودن هم ثابت نشود، مکلّف مخیّر است عمل خود را با فتوای هر کدام از دو مجتهد تطبیق نماید؛ مگر در موارد «علم اجمالی»&lt;ref&gt;منظور از «علم اجمالی» در اینجا مواردی است که مکلّف علم به اصل تکلیف دارد و می‌داند عملی بر او واجب شده، امّا اینکه آن تکلیف به‌طور مشخّص کدام است، برایش معلوم نیست و اجمال دارد. در این صورت، چنانچه مورد تکلیف (مکلَّف به) یکی از دو امر «متباین» باشد مانند نماز شکسته و نماز تمام، علم اجمالی منجّز می‌شود و مکلّف بنابر احتیاط واجب، موظّف می‌شود که مطابق با احتیاط رفتار نماید؛<br /> <br /> به عنوان مثال، دانشجویی را در نظر بگیرید که شهری را که در حدّ مسافت شرعی از وطنش قرار دارد به عنوان مقرّ دانشجویی خویش برای مدّت چند سال انتخاب نموده‌ است و کثیر السفر هم نیست، در رابطه با چگونگی نماز خواندن وی، مجتهد اول می‌گوید: «در مقرّ مذکور نماز تمام است، هرچند فرد قصد ده روز نداشته باشد» و مجتهد دوم که مساوی یا در حکم مساوی با مجتهد اول به حساب می‌آید می‌گوید: «نماز شکسته است، مگر آنکه فرد قصد ده روز داشته باشد»، در این حال، در ایّامی که دانشجوی مذکور نمی‌خواهد ده روز در آنجا بماند، وی به هنگام اذان ظهر، علم دارد که نماز ظهر بر او واجب است، ولی نمی‌داند نماز به‌طور کامل بر وی واجب است یا به‌طور شکسته، بنابراین اصل تکلیف برای او روشن است، ولی مورد تکلیف برای او مجْمَل است، در این فرض مراعات مقتضای احتیاط آن است که نماز ظهر را هم شکسته و هم تمام به جا آورد.<br /> <br /> امّا چنانچه مورد از موارد «علم اجمالی» نباشد، مثل جایی که مکلّف علم به اصل تکلیف ندارد و اصل تکلیف مشکوک است و به حجّت معتبری ثابت نشده، رعایت این احتیاط در فرض مسأله لازم نیست؛<br /> <br /> به عنوان مثال، ماشینی که در حدّ شأن و مورد استفادۀ شخصی و خانوادگی بوده و مؤونه محسوب می‌شود را در نظر بگیرید که فرد آن را از درآمد بین سالش خریده است. وی این ماشین را بعد از چندین سال استفاده بدون ترقّی قیمت می‌فروشد. در این فرض، مجتهد اوّل می‌گوید: «پول فروش ماشین، خمس ندارد» و مجتهد دوّم می‌گوید: «پول فروش ماشین، خمس دارد». بنابراین، مکلّف در این صورت، در اصل تکلیف شک دارد و نمی‌داند پرداخت خمس بر او واجب است یا نه. در این حال، چنانچه دو مجتهد مذکور در رتبۀ علمی و دقّت نظر با هم مساوی یا در حکم مساوی باشند آن‌چنان که توضیح آن در متن آمد، فرد می‌تواند از مجتهدی تقلید نماید که می‌گوید: «پول مذکور، خمس ندارد» و لازم نیست مطابق با احتیاط عمل نموده و خمس آن را بپردازد.<br /> <br /> همچنین، اگر مورد از موارد علم اجمالی باشد، ولی علم اجمالی منجّز نباشد، رعایت احتیاط لازم نیست؛ مثل موردی که تکلیف بین دو امری که «اقلّ و اکثر» هستند مردّد باشد. در این مورد، دو مثال ذکر می‌شود:<br /> <br /> '''الف.''' اگر یک مجتهد بگوید: «بر نمازگزار واجب است تسبیحات اربعه را در رکعت سوم و چهارم سه بار بگوید» و مجتهد دیگر بگوید: «یک بار کافی است»، در این حال، چنانچه دو مجتهد مذکور مساوی یا در حکم مساوی باشند، مکلّف می‌تواند از مجتهدی تقلید نماید که یک بار تسبیحات اربعه را کافی می‌داند.<br /> <br /> '''ب.''' اگر یک مجتهد بگوید: «در وضو مسح پا از سر یکی از انگشتان تا برآمدگی روی پا کافی است» و مجتهد دیگر بگوید: «مسح پا از سر یکی از انگشتان تا برآمدگی روی پا کافی نیست و علاوه بر آن، باید روی پا تا مفصل مسح شود»، در این حال، چنانچه دو مجتهد مذکور مساوی یا در حکم مساوی باشند، مکلّف می‌تواند از مجتهدی تقلید نماید که مسح پا را تا برآمدگی روی پا کافی می‌داند؛ امّا چنانچه یکی از دو مجتهد اعلم از دیگری است، مکلّف باید مطابق با فتوای اعلم عمل نماید.<br /> <br /> شایان ذکر است برای اطلاع بیشتر از موارد دقیق لزوم یا عدم لزوم احتیاط، لازم است به کتب فقهی تخصّصی مراجعه شده و یا از اهل علم سؤال شود.&lt;/ref&gt; یا «حجّت اجمالی»&lt;ref&gt;مراد از «حجّت اجمالی» مواردی است که مکلّف، خود، علم به اصل تکلیف ندارد، ولی اصل تکلیف به «حجّت شرعی» بر عهدۀ او ثابت شده است، امّا اینکه آن تکلیف به‌طور مشخّص کدام است، برایش معلوم نیست و اجمال دارد، در این صورت چنانچه مورد تکلیف (مکلَّف به) یکی از دو امر «متباین» باشد، مانند روزه گرفتن و صدقه دادن، حجّت اجمالی منجّز می‌شود و مکلّف بنابر احتیاط واجب موظّف می‌شود که مطابق با احتیاط رفتار نماید؛<br /> <br /> مثل اینکه دو مجتهد در مورد فردی که حج مشرّف شده و عمل حرامی از «محرّمات احرام» را در اثنای مناسک حج انجام داده «فتویٰ» بدهند و در قالب مسألۀ فقهی بگویند: «فردی که فلان عمل حرام از محرّمات إحرام را انجام دهد، لازم است کفّاره بدهد»؛ ولی دو مجتهد در مقام تعیین نوع کفّاره اختلاف نظر داشته باشند و در فتوای مستقل دیگری غیر از مسألۀ نخست، نوع کفّاره را مشخّص نمایند، مثلاً یکی از دو مجتهد بگوید: «مکلّفی که این عمل حرام از محرّمات إحرام را انجام دهد لازم است سه روز روزه بگیرد» و مجتهد دیگر هم بگوید: «مکلّفی که این عمل حرام از محرّمات إحرام را انجام دهد باید صدقه بدهد» و کفّارۀ مذکور بر اساس هر دو فتویٰ «تعیینی» باشد نه «تخییری»، ‌در این حال، چنانچه مورد کفّاره از قطعیّات و امور مسلّم فقهی نباشد، مکلّف علم به اینکه تکلیفی بر عهدۀ او آمده ندارد، ولی بر اساس گفتار دو مجتهد که در رتبۀ علمی و دقّت نظر با هم مساوی یا در حکم مساوی هستند، اصل وجوب کفّاره بر وی ثابت می‌گردد، ولی نمی‌داند سه روز روزه است یا صدقه دادن به فقرا. بنابراین، مورد تکلیف برای او مجْمَل است، در این فرض مراعات مقتضای احتیاط آن است که فرد هم سه روز روزه بگیرد و هم صدقه بپردازد.<br /> <br /> شایان ذکر است سایر توضیحات حجّت اجمالی نیز مشابه علم اجمالی است که به جهت رعایت اختصار آن را ذکر نمی‌کنیم و برای اطلاع بیشتر از موارد دقیق لزوم یا عدم لزوم احتیاط، لازم است به کتب فقهی تخصّصی مراجعه شده و یا از اهل علم سؤال شود.&lt;/ref&gt; بر تکلیف که بنابر احتیاط واجب، مکلّف باید رعایت هر دو فتویٰ را بنماید. <br /> <br /> شایان ذکر است، منظور از تقلید در ابتدای این مسأله، ملتزم و متعهّد شدن به پیروی از فتوای مجتهد معیّن در زمان زنده بودن وی است و عمل کردن به دستور او برای محقّق شدن تقلید لازم نیست. <br /> <br /> === المسائل المنتخبة ===<br /> [https://mesb.ir/m-14 مسألة ۱۴]: یجوز البقاء علی تقلید المیت ما لم یعلم - ولو إجمالاً - بمخالفة فتواه لفتوی الحی فی المسائل التی هو فی معرض الابتلاء بها، وإلّا فإن کان المیت أعلم وجب البقاء علی تقلیده، ومع کون الحی أعلم یجب الرجوع إلیه. وإن تساویا فی العلم أو لم یثبت أعلمیة أحدهما من الآخر فإن ثبت أنّ أحدهما أورع من الآخر - أی أکثر تثبتاً واحتیاطاً فی مقام الإفتاء - وجب تقلیده، وإن لم یثبت ذلک أیضاً کان المکلّف مخیراً فی تطبیق عمله مع فتوی أی منهما ولا یلزمه الاحتیاط بین قولیهما إلّا فی خصوص المسائل التی تقترن بالعلم الإجمالی بحکم إلزامی ونحوه، کما إذا أفتی أحدهما بوجوب القصر والآخر بوجوب الإتمام فیجب علیه الجمع بینهما، أو أفتی أحدهما بصحّة معاوضة والآخر ببطلانها فإنّه یعلم بحرمة التصرّف فی أحد العوضین فیجب علیه الاحتیاط حینئذٍ.<br /> <br /> ویکفی فی البقاء علی التقلید - وجوباً أو جوازاً - الالتزام بالعمل بفتوی المجتهد المعین، ولا یعتبر فیه تعلّم فتاواه أو العمل بها حال حیاته.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m-18 مسألة ۱۸]: إذا تعدّد المجتهد الجامع للشروط ففیه صورتان:<br /> <br /> ۱- أن لا یعلم المکلّف الاختلاف بینهم فی الفتوی فی المسائل التی تکون فی معرض ابتلائه، ففی هذه الصورة یجوز له تقلید أیهم شاء وإن علم أن بعضهم أعلم من البعض الآخر.<br /> <br /> ۲- أن یعلم - ولو إجمالاً - الاختلاف بینهم فی المسائل التی تکون فی معرض ابتلائه، وهنا عدّة صور:<br /> <br /> الأولی: أن یثبت لدیه أن أحدهم المعین أعلم من الباقین، وفی هذه الحالة یجب علیه تقلیده.<br /> <br /> الثانیة: أن یثبت لدیه أن اثنین - مثلاً - منهم أعلم من الباقین مع تساوی الاثنین فی العلم، وحکم هذه الصورة ما تقدّم فی المسألة (۱۴) فی صورة تساوی المجتهدَین المتوفی والحی.<br /> <br /> الثالثة: أن یثبت لدیه أن أحدهم أعلم من الباقین ولکن یتعذّر علیه تعیینه بشخصه بأن کان مردّداً بین اثنین منهم - مثلاً -، وفی هذه الحالة یلزمه رعایة الاحتیاط بین قولیهما فی موارد اختلافهما فی الأحکام الإلزامیة، سواء أکان الاختلاف فی مسألة واحدة کما إذا أفتی أحدهما بوجوب الظهر والآخر بوجوب الجمعة - ولو مع احتمال الوجوب التخییری -، أم فی مسألتین کما إذا أفتی أحدهما بالجواز فی مسألة والآخر بالوجوب فیها وانعکس الأمر فی مسألة أخری. وأمّا إذا لم یکن کذلک فالظاهر عدم وجوب الاحتیاط، کما إذا لم یعلم الاختلاف بینهما علی هذا النحو إلّا فی مسألة واحدة، أو علم به فی أزید منها مع کون المفتی بالوجوب - مثلاً - فی الجمیع واحداً.<br /> <br /> هذا کلّه مع إمکان الاحتیاط، وأمّا مع عدم إمکانه - سواء أکان ذلک من جهة دوران الأمر بین المحذورین، کما إذا أفتی أحدهما بوجوب عمل والآخر بحرمته، أم من جهة عدم اتّساع الوقت للعمل بالقولین - فاللازم أنّ یعمل علی وفق فتوی من یکون احتمال أعلمیته أقوی من الآخر، ومع تساویه فی حقّ کلیهما یتخیر فی العمل علی وفق فتوی من شاء منهما.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-8 ج۱، مسألة ۸]: إذا اختلف المجتهدون فی الفتوی وجب الرجوع إلی الأعلم (أی الأقدر علی استنباط الأحکام بأن یکون أکثر إحاطة بالمدارک وبتطبیقاتها بحیث یکون احتمال إصابة الواقع فی فتاواه أقوی من احتمالها فی فتاوی غیره). <br /> <br /> ولو تساووا فی العلم أو لم‏ یحرز وجود الأعلم بینهم فإن کان أحدهم أورع من غیره فی الفتوی - أی أکثر تثبّتاً واحتیاطاً فی الجهات الدخیلة فی الإفتاء - تعین الرجوع إلیه، وإلّا کان المکلّف مخیراً فی تطبیق عمله علی فتوی أی منهم ولا یلزمه الاحتیاط بین أقوالهم إلّا فی المسائل التی یحصل له فیها علم إجمالی منجّز أو حجّة إجمالیة کذلک - کما إذا أفتی بعضهم بوجوب القصر وبعض بوجوب التمام فإنّه یعلم بوجوب أحدهما علیه، أو أفتی بعضهم بصحّة المعاوضة وبعض ببطلانها فإنّه یعلم بحرمة التصرّف فی أحد العوضین - فلا یترک مراعاة مقتضی الاحتیاط فیها.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-9 ج۱، مسألة ۹]: إذا علم أنّ أحد المجتهدین أعلم من الآخر - مع کون کلّ واحد منهما أعلم من غیرهما، أو انحصار المجتهد الجامع للشرائط فیهما - فإن لم یعلم الاختلاف بینهما فی الفتوی تخیر بینهما، وإن علم الاختلاف وجب الفحص عن الأعلم، فإن عجز عن معرفته کان ذلک من اشتباه الحجّة باللّاحجّة فی کلّ مسألة یختلفان فیها فی ‏الرأی، ولا إشکال فی وجوب الاحتیاط فیها مع اقترانه بالعلم الإجمالی المنجّز، کما لا محلّ للاحتیاط فی ما کان من قبیل دوران الأمر بین المحذورین ونحوه حیث یحکم فیه بالتخییر مع تساوی احتمال الأعلمیة فی حقّ کلیهما، وإلّا فیتعین العمل علی وفق فتوی من یکون احتمال أعلمیته أقوی من الآخر .<br /> <br /> وأمّا فی غیر الموردین فالصحیح هو التفصیل: أی وجوب الاحتیاط بین قولیهما فیما کان من قبیل اشتباه الحجّة باللّاحجّة فی الأحکام الإلزامیة، سواء أکان فی مسألة واحدة کما إذا أفتی أحدهما بوجوب الظهر والآخر بوجوب الجمعة مع احتمال الوجوب التخییری، أم فی مسألتین کما إذا أفتی أحدهما بالحکم الترخیصی فی مسألة والآخر بالحکم الإلزامی فیها وانعکس الأمر فی مسألة أُخری.<br /> <br /> وأمّا إذا لم ‏یکن کذلک فلا یجب الاحتیاط، کما إذا لم ‏یعلم الاختلاف بینهما علی هذا النحو إلّا فی مسألة واحدة، أو علم به فی أزید منها مع کون المفتی بالحکم الإلزامی فی‏ الجمیع واحداً.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [۱۲] [https://mesb.ir/o1-12 مسألة ۱۲]: یجب تقلید الأعلم مع الإِمکان علی الأحوط &lt;ref&gt;(الامکان علی الاحوط): بل علی الاقوی فیما اذا علم  ولو اجمالاً  بالمخالفة بینهما فی المسائل المبتلی بها، والا فیجوز له الاخذ بقول کل منهما.&lt;/ref&gt; ویجب الفحص عنه. <br /> <br /> [۱۳] [https://mesb.ir/o1-13 مسألة ۱۳]: إذا کان هناک مجتهدان متساویان فی الفضیلة یتخیر بینهما&lt;ref&gt;(یتخیر بینهما): بمعنی انه یأخذ قول احدهما حجة وطریقاً مع عدم العلم بالمخالفة، واما مع العلم بها وعدم کون احدهما اورع من الاخر فعلیه الاحتیاط بین القولین علی الاحوط مطلقاً وان کان الاظهر کونه فی سعةٍ عملاً فی تطبیق العمل علی فتوی ای منهما ما لم یکن مقروناً بعلم اجمالی منجز أو حجة اجمالیة کذلک فی خصوص المسألة کما اذا أفتی أحدهما بوجوب القصر والاخر بوجوب الاتمام فیجب علیه الجمع بینهما، أو أفتی أحدهما بصحة معاوضة والاخر ببطلانها فانه یعلم بحرمة التصرف فی أحد العوضین فیجب علیه الاحتیاط حینئدٍ.&lt;/ref&gt;، إلا إذا کان أحدهما أورع&lt;ref&gt;(أحدهما اورع): أی اکثر تثبتاً واحتیاطاً فی الجهات الدخیلة فی الافتاء، وأما الاورعیة فیما لا یرتبط بها اصلاً فلا أثر لها فی هذا الباب.&lt;/ref&gt; فیختار الأورع. <br /> <br /> [۲۱] [https://mesb.ir/o1-21 مسألة ۲۱]: إذا کان مجتهدان لا یمکن تحصیل العلم بأعلمیة أحدهما ولا البینة، فإن حصل الظن بأعلمیة&lt;ref&gt;(حصل الظن باعلمیة): لا اثر للظن، والظاهر ان احتمال التساوی فی حکم القطع به وقد مر حکمه، واما مع العلم لأعلمیة أحدهما فسیأتی حکمه فی المسألة (۳۸).&lt;/ref&gt; أحدهما تعین تقلیده، بل لو کان فی أحدهما احتمال الأعلمیة یقدم، کما إذا علم أنهما إما متساویان أو هذا المعین أعلم ولا یحتمل أعلمیة الآخر، فالأحوط تقدیم من یحتمل أعلمیته. <br /> <br /> [۳۳] [https://mesb.ir/o1-33 مسألة ۳۳]: إذا کان هناک مجتهدان متساویان فی العلم کان للمقلد تقلید&lt;ref&gt;(تقلید أیهما شاء): یظهر حکم هذه المسألة بجمیع محتویاتها مما مر.&lt;/ref&gt; أیهما شاء، ویجوز التبعیض فی المسائل، وإذا کان أحدهما أرجح من الآخر فی العدالة أو الورع او نحو ذلک فالأولی بل الأحوط اختیاره. <br /> <br /> [۳۵] [https://mesb.ir/o1-35 مسألة ۳۵]: إذا قلد شخصاً بتخیل أنه زید فبان عمرواً فإن کانا متساویین فی الفضیلة ولم یکن علی وجه التقیید صح&lt;ref&gt;(صح): مع عدم العلم بالمخالفة بینهما اذ مع العلم بها لا حجیة لرأیهما فلا یصح التقلید لکنه یجتزی بما عمله ما لم یکن مقروناً بعلم اجمالی منجز او حجة اجمالیة کذالک حسبما مر فی التعلیق علی المسألة (۱۳).&lt;/ref&gt;، وإلا فمشکل&lt;ref&gt;(والا فمشکل): اذا انتفی القید الأَول  بان کان احدهما افضل من الاخر  فمع عدم العلم بالمخالفة بینهما یصح تقلید عمرو مطلقاً وان کان زید افضل منه، والا فلا یصح تقلیده الا اذا کان هو الافضل، واذا انتفی القید الثانی  بان کان التزامه بالعمل بقوله معلقاً علی کونه زیداً  لم یتحقق منه التقلید بهذا المعنی. &lt;/ref&gt;. <br /> <br /> [۳۸] [https://mesb.ir/o1-38 مسألة ۳۸]: إن کان الأعلم منحصراً فی شخصین ولم یمکن التعیین&lt;ref&gt;(ولم یمکن التعیین): الظاهر اندراج المقام فی کبری اشتباه الحجة باللاحجة فی کل مسألة یختلفان فیها فی الرأی، ولا اشکال فی وجوب الاحتیاط فیها مع اقترانه بالعلم الاجمالی المنجز، کما لا محل له فیما اذا کان من قبیل دوران الامر بین المحذورین الذی یحکم فیه بالتخییر مع تساوی احتمال الاعلمیة فی حق کلیهما والا تعین العمل علی وفق فتوی من یکون احتمال اعلمیته اقوی من الاخر.<br /> <br /> واما فی غیر الموردین فالا حوط مراعاة الاحتیاط بین قولیهما مطلقاً وان کان الاقوی هو التفصیل ووجوب الاحتیاط فیما اذا کان من قبیل اشتباه الحجة باللاحجة فی الاحکام الالزامیة سواء أکان فی مسألة واحدة  کما اذا افتی أحدهما بوجوب الظهر و الآخر بوجوب الجمعة مع احتمال الوجوب التخییری ، أم فی مسألتین کما إذا أفتی أحدهما بالحکم الترخیصی فی مسألة و الآخر بالحکم الالزامی فیها و انعکس الأمر فی مسألة أخری .<br /> <br /> و أما إذا لم یکن کذلک فالظاهر عدم وجوب الاحتیاط ، کما إذا لم یعلم الاختلاف بینهما علی هذا النحو إلا فی مسألة واحدة أو علم به فی أزید منها مع کون المفتی بالحکم الالزامی فی الجمیع واحداً. &lt;/ref&gt; فإن أمکن الاحتیاط بین القولین فهو الأحوط، وإلا کان مخیراً بینهما. <br /> <br /> [۴۷] [https://mesb.ir/o1-47 مسألة ۴۷]: إذا کان مجتهدان أحدهما أعلم فی أحکام العبادات والآخر أعلم فی المعاملات فالأحوط&lt;ref&gt;(فالاحوط): بل الاقوی مع العلم بالمخالفة علی ما مر ویجری هذا فیما بعده.&lt;/ref&gt; تبعیض التقلید، وکذا إذا کان أحدهما أعلم فی بعض العبادات مثلاً والآخر فی البعض الآخر. <br /> <br /> [۶۵] [https://mesb.ir/o1-65 مسألة ۶۵]: فی صورة تساوی المجتهدین&lt;ref&gt;(فی صورة تساوی المجتهدین): قد مر التفصیل فیه وفیما بعده.&lt;/ref&gt; یتخیر بین تقلید أیهما شاء، کما یجوز له التبعیض حتی فی أحکام العمل الواحد، حتی أنه لو کان مثلاً فتوی أحدهما وجوب جلسة الاستراحة واستحباب التثلیث فی التسبیحات الأربع وفتوی الآخر بالعکس یجوز أن یقلد الأول فی استحباب التثلیث والثانی فی استحباب الجلسة. <br /> [[رده:تقلید]]<br /> [[رده:شک و تردید]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:اجتهاد و مجتهد]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86_%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF&diff=2991 2026-06-14T14:53:51Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== حکم اعمالی که بدون تقلید انجام شده است ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> مکلفی که مدتی اعمال خود را بدون [[تقلید]] و [[احتیاط]] انجام داده است، لازم است برای خود [[مرجع تقلید]] انتخاب کند.<br /> <br /> اما نسبت به اعمالی که قبلاً انجام داده است، چند صورت دارد:<br /> <br /> ۱. می‌داند یا [[احتمال عقلایی]] می‌دهد که اعمالش مطابق با فتوای مجتهدی بوده که هم‌اکنون وظیفه دارد از او تقلید کند، در این صورت اعمال گذشته او صحیح است.<br /> <br /> ۲. می‌داند اعمالش با فتوای مجتهدی که باید از او تقلید نماید، مختلف بوده است، این صورت چند فرض دارد:<br /> <br /> الف) چنانچه اختلاف اعمال، از جهت [[ارکان]] باشد، در این صورت اعمالش باطل است (چه در انتخاب مجتهد اعلم کوتاهی کرده یا نکرده باشد).<br /> <br /> ب) چنانچه اختلاف اعمال، از جهت غیر ارکان باشد و مکلف در انتخاب [[مجتهد اعلم]]، کوتاهی نکرده باشد ([[جاهل قاصر]])، اعمالش صحیح است.<br /> <br /> ج) چنانچه اختلاف اعمال، از جهت غیر ارکان باشد و مکلف در انتخاب [[مجتهد اعلم]]، کوتاهی کرده باشد ([[جاهل مقصر]])، اعمالش باطل است؛ مثل اینکه نمازگزار [[قرائت نماز|قرائت نمازش]] اشتباه بوده است.<br /> <br /> مگر در مواردی که حتی اشتباه جاهل مقصر، باعث بطلان عمل نباشد، که در این صورت آن عمل صحیح است؛ مثلاً در جایی که وظیفه‌اش [[جهر و اخفات|بلندخواندن]] حمد و سوره بوده، آن را آهسته خوانده است.<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-12 مسئله ۱۲]. اگر مکلّف مدتی اعمال خود را بدون تقلید انجام دهد، اگر اعمال او مطابق با واقع، یا فتوای مجتهدی باشد که اکنون می‌تواند مرجع او باشد صحیح است، و در غیر این صورت اگر جاهل قاصر بوده، و نقص عمل از جهت ارکان و مانند آن نبوده است، عمل صحیح است.<br /> <br /> و همچنین است اگر جاهل مقصّر بوده است، و نقص عمل از جهتی بوده است که در صورت جهل صحیح است مانند جهر به جای اخفات یا به‌عکس.<br /> <br /> و همچنین اگر کیفیت اعمال گذشته را نداند که محکوم به صحت است، بجز در بعضی موارد که در «منهاج الصالحین» ذکر شده است. ....<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-19 ج۱، مسئله ۱۹]. اگر مکلّف مدّتی اعمال خود را بدون تقلید انجام دهد یا از کسی تقلید کند و پس از مدتی بفهمد وظیفه‌اش ‌تقلید از وی نبوده است، سه حالت برای او فرض می‌شود:<br /> <br /> ۱. اعمال او مطابق با واقع یا فتوای مجتهدی انجام شده که هم اکنون می‌‌تواند مرجع تقلید او باشد و وی وظیفه دارد از او تقلید نماید. در این صورت، اعمال گذشتۀ او صحیح است.<br /> <br /> ۲. اعمال او مطابق با واقع یا فتوای چنین مجتهدی (که در قسمت ۱ ذکر شد) نباشد. این صورت، دارای چهار فرض است:<br /> <br /> الف. اشکال عمل از جهت ارکان و مانند آن باشد. در این صورت، آن عمل باطل است؛<br /> <br /> مثل اینکه نمازگزار تکبیرة الاحرام یا رکوع را انجام نداده باشد یا در جایی که وظیفه‌اش نماز ایستاده بوده، آن را نشسته به‌جا آورده باشد یا نماز را با وضو یا غسل یا تیمّم باطل خوانده باشد.<br /> <br /> ب. اشکال عمل از جهت ارکان و مانند آن نباشد و فرد جاهل قاصر باشد، یعنی در یادگیری مسأله کوتاهی و سهل‌انگاری نکرده باشد. در این صورت، آن عمل صحیح است؛<br /> <br /> مثل اینکه نمازگزار حمد و سوره یا ذکر رکوع یا ذکر سجده یا تشهّد نمازش را غلط خوانده باشد و در یادگیری آنها کوتاهی و سهل‌انگاری نکرده و در ندانستن آن مقصّر نباشد یا نمازگزار در حال سجده، دست یا انگشت بزرگ پا را روی زمین نمی‌گذاشته و در ندانستن و یاد نگرفتن این مسأله مقصّر نباشد.<br /> <br /> ج. اشکال عمل از جهت ارکان و مانند آن نباشد، ولی فرد جاهل مقصّر باشد (یعنی در یادگیری مسأله و ندانستن آن کوتاهی کرده است) و مورد هم از مواردی باشد که عمل اشتباهِ جاهل مقصّر، باعث باطل شدن آن باشد. در این صورت، آن عمل باطل است؛<br /> <br /> مانند مثال‌های قسمت (ب)، نسبت به نمازگزاری که در یادگیری مسأله کوتاهی کرده و مقصّر است.<br /> <br /> د. اشکال عمل از جهت ارکان و مانند آن نباشد، ولی فرد جاهل مقصّر باشد و مورد اشکال هم از مواردی باشد که حتّی ندانستن مسأله بدون عذر و از روی تقصیر هم باعث باطل شدن عمل نمی‌شود. در این صورت، آن عمل صحیح است، هرچند چنین فردی به دلیل یاد نگرفتن مسألۀ مورد نیاز خویش گناهکار می‌باشد.<br /> <br /> به عنوان مثال، مرد یا زنی که به خاطر ندانستن مسأله، حمد و سورۀ نماز ظهر و عصر را بلند می‌خوانده یا مردی که به علّت ندانستن مسأله، حمد و سورۀ نماز مغرب و عشاء را آهسته می‌خوانده یا فردی که تسبیحات اربعۀ نمازهایش را به علّت ندانستن مسأله بلند می‌خوانده، نمازی که خوانده صحیح است، هرچند فرد در یادگیری مسأله کوتاهی کرده و مقصّر باشد.<br /> <br /> ۳. فرد کیفیّت اعمال گذشته را نداند؛ مثل اینکه یادش نمی‌آید در اوایل بلوغ نمازش را به شیوۀ صحیح می‌خوانده یا نه، یا روزه‌اش را به‌طور صحیح می‌گرفته یا نه، ولی احتمال معقول می‌دهد که آن اعمال را به‌طور صحیح به‌جا آورده باشد. در این صورت نیز، اعمال گذشتۀ وی صحیح به حساب می‌آید، جز در بعضی موارد که در کتاب‌های مفصّل‌تر&lt;ref&gt;منهاج الصّالحین، ج۱، مسألۀ ۱۱.&lt;/ref&gt; ذکر شده است.<br /> <br /> === المسائل المنتخبة ===<br /> [https://mesb.ir/mm-3 مسألة ۳]: عمل غیر المجتهد بلا تقلید ولا احتیاط باطل، بمعنی أنّه لا یجوز له الاجتزاء به، إلّا إذا أحرز موافقته لفتوی من یجب علیه تقلیده فعلاً، أو ما هو بحکم العلم بالموافقة، کما سیتضح بعض موارده من [https://mesb.ir/mm-5 المسألة (۵)].<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> ‌[https://mesb.ir/m1-2 ج۱، مسألة ۲]: عمل غیر المجتهد بلا تقلید ولا احتیاط باطل، بمعنی أنّه لا یجوز له الاجتزاء به ما لم ‏یعلم بمطابقته للواقع، إلّا أن یحصل له العلم بموافقته لفتوی من یجب علیه تقلیده فعلاً، أو ما هو بحکم العلم بالموافقة، کما سیأتی بعض موارده فی المسألة الحادیة عشرة.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-12 ج۱، مسألة ۱۲]: إذا بقی علی تقلید المیت - غفلة أو مسامحة - من دون أن یقلّد الحی فی ذلک کان کمن عمل من غیر تقلید، وعلیه الرجوع إلی الحی فی ذلک، والتفصیل المتقدّم فی المسألة السابقة جارٍ هنا أیضاً.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-7 &lt;nowiki&gt;[۷]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۷: عمل العامّی بلا تقلید ولا احتیاط باطل&lt;ref&gt;(باطل): بمعنی انه لیس له ترتیب الاثر المرغوب فیه المترتب علیه علی فرض کونه صحیحاً ما لم تقم حجة علی صحته  سواءاً کان مما یؤتی به بداعی تفریغ الذمة أو کان مما یتسبب به الی الحکم الشرعی کالمعاملات واسباب الطهارة الحدثیة والخبثیة والذبح  لا بمعنی انه باطل واقعاً أو تنزیلاً بلحاظ جمیع الآثار فانه لیس له ترتیب الاثر الترخیصی الثابت علی تقدیر کونه فاسداً، مثلاً اذا باع شیئاً مع الشک فی صحة البیع لم یجز له التصرف فی المثمن کما لیس له التصرف فی الثمن، فعلیه الاحتیاط ان امکن او تعلم فتوی من یکون قوله حجة فی حقه حین النظر فی العمل المفروض، وعلی اَساسه یبنی علی صحته أو فساده.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-16 &lt;nowiki&gt;[۱۶]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۱۶: عمل الجاهل المقصر الملتفت باطل&lt;ref&gt;(المقصر الملتفت باطل): اذا علم بمطابقته مع الواقع او مع فتوی من یجب تقلیده حین النظر اجتزء به، بل وکذا اذا شک فی المطابقة معهاللشک فی کیفیة العمل الصادر منه فی بعض الموارد کما اذا کان بانیاً علی مانعیة جزء أو شرط واحتمل الاتیان به غفلة، بل فی هذا المورد ایضاً اذا لم یتریب علی المخالفة أثر غیر وجوب القضاء فانه لا یحکم بوجوبه کما سیأتی، وما ذکر یجری فی جمیع ما ذکره قده من أقسام الجاهل.&lt;/ref&gt; وإن کان مطابقاً للواقع، وأما الجاهل القاصر أو المقصر الذی کان غافلاً حین العمل وحصل منه قصد القربة فإن کان مطابقاً لفتوی المجتهد الذی قلده بعد ذلک کان صحیحا، والأحوط مع ذلک مطابقته لفتوی المجتهد الذی کان یجب علیه تقلیده حین العمل. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-40 &lt;nowiki&gt;[۴۰]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۴۰: إذا علم أنه کان فی عباداته بلا تقلید مدة من الزمان ولم یعلم مقداره فإن علم بکیفیتها وموافقتها للواقع أو لفتوی المجتهد الذی یکون مکلفاً بالرجوع إلیه فهو&lt;ref&gt;(بالرجوع الیه فهو): وکذا اذا لم یحفظ صورة العمل واحتمل وقوعه مطابقاً للواقع أو کان الاخلال بما لا یوجب القضاء، والمرجع فی تشخیصهما فتوی المجتهد حین النظر.&lt;/ref&gt;، وإلا فیقضی المقدار الذی یعلم معه بالبراءة علی الأحوط، وإن کان لا یبعد جواز الاکتفاء بالقدر المتیقن.<br /> [[رده:تقلید]]<br /> [[رده:اعمال گذشته]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:اجتهاد و مجتهد]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D8%B2_%D8%BA%DB%8C%D8%B1_%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%AF&diff=2990 2026-06-14T14:51:42Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== حکم تقلید از غیر مجتهد جامع الشرایط ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> تقلید از فردی که [[مجتهد]] نیست، یا مجتهد است؛ اما [[شرایط مجتهد|شرایط تقلید]] (مانند اعلمیت و عدالت و...) را ندارد، جایز نیست.<br /> <br /> لذا اگر مکلف مدتی از شخصی تقلید می‌کرده که شایستگی فتوادادن نداشته یا اعلم نبوده یا زمانی اعلم بوده و در حال حاضر اعلم نیست، لازم است بر اساس [[راه‌های شناخت اعلم|معیارهای صحیحِ انتخاب مرجع تقلید]]، به مجتهد جامع الشرایط فعلی عدول کند.<br /> <br /> چنین کسی نسبت به اعمال گذشته، مانند کسی است که [[اعمال بدون تقلید|اعمالش را بدون تقلید]] انجام داده است.<br /> <br /> === شک در تقلید صحیح ===<br /> اگر مکلف شک کند مرجعی که از او تقلید می‌کند، از ابتدای تقلید جامع شرایط بوده است یا خیر، در این صورت باید تحقیق کند تا از [[شرایط مجتهد|مجتهد جامع الشرایط]] تقلید نماید.<br /> <br /> چنین کسی نسبت به اعمال گذشته، مانند کسی است که [[اعمال بدون تقلید|اعمالش را بدون تقلید]] انجام داده است.<br /> <br /> اگر در ابتدای تقلید، [[مرجع تقلید|مرجع تقلیدش]] را به شیوه صحیح شرعی انتخاب کرده باشد؛ اما اکنون شک دارد مرجعی که از او تقلید می‌کند هنوز هم جامع شرایط است یا خیر، در این صورت می‌تواند همچنان از آن مجتهد تقلید نماید.<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-10 ج۱، مسألة ۱۰]: إذا قلّد من لیس أهلاً للفتوی وجب العدول عنه إلی من هو أهل لها، وکذا إذا قلّد غیر الأعلم وجب العدول إلی الأعلم مع العلم بالمخالفة بینهما، وکذا لو قلّد الأعلم ثُمَّ صار غیره أعلم.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-11 ج۱، مسألة ۱۱]: إذا قلّد مجتهداً ثُمَّ شک فی أنّه کان جامعاً للشروط أم لا، وجب علیه الفحص، فإن تبین له أنّه کان جامعاً للشروط بقی علی تقلیده، وإن تبین أنّه کان فاقداً لها أو لم ‏یتبین له شیء عدل إلی غیره. ....<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-13 ج۱، مسألة ۱۳]: إذا قلّد من لم ‏یکن جامعاً للشروط، والتفت إلیه بعد مدّة، فإن کان معتمداً فی ذلک علی طریق معتبر شرعاً وقد تبین خطؤه لاحقاً کان کالجاهل القاصر وإلّا فکالمقصّر، ویختلفان فی المعذوریة وعدمها، کما قد یختلفان فی الحکم بالإجزاء وعدمه، حسبما مرَّ بیانه فی المسألة الحادیة عشرة.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-19 &lt;nowiki&gt;[۱۹]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۱۹: لا یجوز تقلید غیر المجتهد وإن کان من أهل العلم، کما أنه یجب علی غیر المجتهد التقلید وإن کان من أهل العلم.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-24 &lt;nowiki&gt;[۲۴]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۲۴: إذا عرض للمجتهد ما یوجب فقده للشرائط یجب علی المقلد العدول إلی غیره.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-25 &lt;nowiki&gt;[۲۵]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۲۵: إذا قلد من لم یکن جامعاً ومضی علیه برهة من الزمان کان کمن لم یقلد أصلاً، فحاله حال الجاهل القاصر أو المقصر&lt;ref&gt;(القاصر أو المقصر): والأَوّل فیما اذا کان تقلیده عن طریق شرعی تبین خطأه والثانی بخلافه ویختلفان فی المعذوریة وعدمها وفی الاجزاء وعدمه فالاول یحکم بصحة عمله فی بعض موارد المخالفة، وذلک فیما اذا کان الاخلال بما لا یضر الاخلال به لعذر شرعی کالاخلال بغیر الارکان من الصلاة والثانی یحکم بصحة عمله  عند المخالفة  الا اذا کان الاخلال بما لا یوجب البطلان الا عن عمد کالجهر والاخفات فی الصلاة.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-37 &lt;nowiki&gt;[۳۷]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۳۷: إذا قلد من لیس&lt;ref&gt;(اذا قلد من لیس): قد مر حکم المسألة بجمیع شقوقها.&lt;/ref&gt; له أهلیة الفتوی ثم التفت وجب علیه العدول، وحال الأعمال السابقة حال عمل الجاهل الغیر المقلد، وکذا إذا قلد غیر الأعلم وجب علی الأحوط العدول الی الأعلم، وإذا قلد الأعلم ثم صار بعد ذلک غیره أعلم وجب العدول إلی الثانی علی الأحوط.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-41 &lt;nowiki&gt;[۴۱]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۴۱: إذا علم أن أعماله السابقة کانت مع التقلید لکن لا یعلم أنها کانت عن تقلید صحیح&lt;ref&gt;(تقلید صحیح): ای طبقاً للموازین المقررة شرعاً.&lt;/ref&gt; أم لا بنی علی الصحة.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-42 &lt;nowiki&gt;[۴۲]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۴۲: إذا قلد مجتهداً ثم شک فی أنه جامع للشرائط&lt;ref&gt;(جامع للشرائط): ای من الأوَل والا بنی علی بقائه علیها.&lt;/ref&gt; أم لا وجب علیه الفحص.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-45 &lt;nowiki&gt;[۴۵]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۴۵: أذا مضت مدة من بلوغه وشک بعد ذلک فی أن أعماله کانت عن تقلید صحیح أم لا، یجوز له البناء علی الصحة فی أعماله السابقة، وفی اللاحقة یجب علیه التصحیح فعلا.<br /> [[رده:تقلید]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:شک و تردید]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:اجتهاد و مجتهد]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%AF_%D9%85%D8%B7%D9%84%D9%82_%D9%88_%D9%85%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C&diff=2989 2026-06-14T14:49:44Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== احکام مربوط به تجزی در اجتهاد ===<br /> <br /> ==== تعریف مجتهد مطلق و مجتهد متجزی ====<br /> مجتهد مطلق شخصی است که در همۀ ابواب فقهی [[مجتهد]] است.<br /> <br /> مجتهد متجزی شخصی است که در یک یا چند باب فقهی به [[اجتهاد]] رسیده است.<br /> <br /> ==== وظیفه مجتهد در مسئله تقلید ====<br /> مجتهد مطلق در همۀ مسائل شرعی یا از دیدگاه خود پیروی کرده یا بر اساس [[احتیاط در عمل|احتیاط]] عمل می‌نماید.<br /> <br /> مجتهد متجزی در مسائلی که توانِ استنباط آن را دارد، می‌تواند یا طبق [[فتوا|فتوای]] خود عمل کند یا [[احتیاط در عمل|احتیاط]] نماید، و در غیر آن مسائل، می‌تواند از مجتهد دیگر [[تقلید]] کرده یا احتیاط نماید.<br /> <br /> ==== وظیفه مکلف در تقلید از مجتهد متجزی ====<br /> افراد غیر مجتهد، لازم است اعمالشان مطابق فتوای [[مجتهد اعلم]] باشد.<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === المسائل المنتخبة ===<br /> [https://mesb.ir/m-1 مسألة ۱]: المجتهد: مطلق ومتجزّئ.<br /> <br /> المجتهد المطلق هو: الذی یتمکن من الاستنباط فی جمیع أنواع الفروع الفقهیة.<br /> <br /> المجتهد المتجّزئ هو: القادر علی استنباط الحکم الشرعی فی بعضها دون بعض.<br /> <br /> فالمجتهد المطلق یلزمه العمل باجتهاده أو أن یعمل بالاحتیاط، وکذلک المتجزّئ بالنسبة إلی الموارد التی یتمکن فیها من الاستنباط، وأمّا فیما لا یتمکن فیه من الاستنباط فحکمه حکم غیر المجتهد، فیتخیر فیه بین التقلید والعمل بالاحتیاط.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-22 ج۱، مسألة ۲۲]: المتجزّئ فی الاجتهاد یجوز له العمل بفتوی نفسه، بل یجوز لغیره العمل بفتواه إلّا مع العلم بمخالفة فتواه لفتوی الأعلم، أو فتوی من یساویه فی العلم - علی تفصیل علم ممّا سبق - وینفذ قضاؤه ولو مع وجود الأعلم إذا عرف مقداراً معتدّاً به من الأحکام التی یتوقّف علیها القضاء.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-22 &lt;nowiki&gt;[۲۲]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۲۲: یشترط فی المجتهد أمور &lt;ref&gt;(یشترط فی المجتهد أمور): ای فی حجیة فتواه لغیره واعتبار بعض هذه الامور مبنی علی الاحتیاط، وقد ظهر الامر فی بعضها مما سبق، ومنه یظهر الحال فی [https://mesb.ir/o1-24 المسألة (۲۴)].&lt;/ref&gt;: البلوغ، والعقل، والإِیمان، والعدالة، والرجولیة، والحرّیة  علی قول ، وکونه مجتهداً مطلقاً فلا یجوز تقلید المتجزّی، والحیاة فلا یجوز تقلید المیت ابتداء، نعم یجوز البقاء کما مر، وأن یکون أعلم فلا یجوز  علی الأحوط  تقلید المفضول مع التمکن من الأفضل، وأن لا یکون متولداً من الزنا، وأن لا یکون مقبلا علی الدنیا وطالباً لها مکبّاً علیها مجدّاً فی تحصیلها، ففی الخبر (( من کان من الفقهاء صائناً لنفسه، حافظاً لدینه، مخالفاً لهواه، مطیعاً لأمر مولاه، فللعوام أن یقلدوه )) .&lt;references /&gt;<br /> [[رده:اجتهاد و مجتهد]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}<br /> [[رده:اصطلاحات فقهی]]</div>

Thaniashar http://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%AF_%D9%85%D8%B7%D9%84%D9%82_%D9%88_%D9%85%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C&diff=2988 2026-06-14T14:49:17Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== احکام مربوط به تجزی در اجتهاد ===<br /> <br /> ==== تعریف مجتهد مطلق و مجتهد متجزی ====<br /> مجتهد مطلق شخصی است که در همۀ ابواب فقهی [[مجتهد]] است.<br /> <br /> مجتهد متجزی شخصی است که در یک یا چند باب فقهی به [[اجتهاد]] رسیده است.<br /> <br /> ==== وظیفه مجتهد در مسئله تقلید ====<br /> مجتهد مطلق در همۀ مسائل شرعی یا از دیدگاه خود پیروی کرده یا بر اساس [[احتیاط در عمل|احتیاط]] عمل می‌نماید.<br /> <br /> مجتهد متجزی در مسائلی که توانِ استنباط آن را دارد، می‌تواند یا طبق [[فتوا|فتوای]] خود عمل کند یا [[احتیاط در عمل|احتیاط]] نماید، و در غیر آن مسائل، می‌تواند از مجتهد دیگر [[تقلید]] کرده یا احتیاط نماید.<br /> <br /> ==== وظیفه مکلف در تقلید از مجتهد متجزی ====<br /> افراد غیر مجتهد، لازم است اعمالشان مطابق فتوای [[مجتهد اعلم]] باشد.<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === المسائل المنتخبة ===<br /> [https://mesb.ir/m-1 مسألة ۱]: المجتهد: مطلق ومتجزّئ.<br /> <br /> المجتهد المطلق هو: الذی یتمکن من الاستنباط فی جمیع أنواع الفروع الفقهیة.<br /> <br /> المجتهد المتجّزئ هو: القادر علی استنباط الحکم الشرعی فی بعضها دون بعض.<br /> <br /> فالمجتهد المطلق یلزمه العمل باجتهاده أو أن یعمل بالاحتیاط، وکذلک المتجزّئ بالنسبة إلی الموارد التی یتمکن فیها من الاستنباط، وأمّا فیما لا یتمکن فیه من الاستنباط فحکمه حکم غیر المجتهد، فیتخیر فیه بین التقلید والعمل بالاحتیاط.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-22 ج۱، مسألة ۲۲]: المتجزّئ فی الاجتهاد یجوز له العمل بفتوی نفسه، بل یجوز لغیره العمل بفتواه إلّا مع العلم بمخالفة فتواه لفتوی الأعلم، أو فتوی من یساویه فی العلم - علی تفصیل علم ممّا سبق - وینفذ قضاؤه ولو مع وجود الأعلم إذا عرف مقداراً معتدّاً به من الأحکام التی یتوقّف علیها القضاء.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-22 &lt;nowiki&gt;[۲۲]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۲۲: یشترط فی المجتهد أمور &lt;ref&gt;(یشترط فی المجتهد أمور): ای فی حجیة فتواه لغیره واعتبار بعض هذه الامور مبنی علی الاحتیاط، وقد ظهر الامر فی بعضها مما سبق، ومنه یظهر الحال فی [https://mesb.ir/o1-24 المسألة (۲۴)].&lt;/ref&gt;: البلوغ، والعقل، والإِیمان، والعدالة، والرجولیة، والحرّیة  علی قول ، وکونه مجتهداً مطلقاً فلا یجوز تقلید المتجزّی، والحیاة فلا یجوز تقلید المیت ابتداء، نعم یجوز البقاء کما مر، وأن یکون أعلم فلا یجوز  علی الأحوط  تقلید المفضول مع التمکن من الأفضل، وأن لا یکون متولداً من الزنا، وأن لا یکون مقبلا علی الدنیا وطالباً لها مکبّاً علیها مجدّاً فی تحصیلها، ففی الخبر (( من کان من الفقهاء صائناً لنفسه، حافظاً لدینه، مخالفاً لهواه، مطیعاً لأمر مولاه، فللعوام أن یقلدوه )) .&lt;references /&gt;<br /> [[رده:اجتهاد و مجتهد]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar