https://wiki.al-mesbah.org/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Thaniashar 2026-10-01T01:26:14Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.43.9 https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%88%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%AA_%D9%88_%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D8%B9&diff=3230 2026-09-28T12:39:10Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== اجازات و وکالت وکلاء پس از فوت مجتهد ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> [[مجتهد]] همان‌طور که خود می‌تواند در [[وجوهات شرعیه]] (مانند [[خمس]] و [[زکات]]) و [[امور حسبی|امور حسبیه]] (مانند اموال [[مجهول المالک]]) تصرف کند، می‌تواند به شخص دیگری در این امور [[اجازه]] یا [[وکالت]] دهد و این اجازه یا وکالت، تنها تا زمان حیات و زنده‌بودن آن مجتهد اعتبار دارد و پس از فوت وی باطل شده و باید به [[مجتهد جامع الشرایط]] زنده مراجعه شود.<br /> ----'''همسو''': [[تقلید از مرجع فوت‌شده|فوت مرجع تقلید]]<br /> ----<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-24 ج۱، مسئله ۲۴]. با فوت مجتهد، کسانی که برای اموری از قبیل دریافت یا دستگردان وجوهات شرعیّه یا تعیین قیّم برای محجورین&lt;ref&gt;مانند بچّۀ نابالغ یا مجنون یا سفیه.&lt;/ref&gt;یا تعیین متولّی برای اوقاف و مانند آن یا تصرّف در امور محجورین یا اوقاف و امثال آن از طرف آن مجتهد وکیل بوده یا اذن داشته‌اند، وکالت یا اذنشان باطل می‌گردد و برای دریافت وکالت یا اذن نسبت به انجام این امور، باید به مجتهد جامع الشرایط زنده مراجعه کنند؛<br /> <br /> امّا اگر مجتهد یا وکیل وی، فرد یا افرادی را به عنوان متولّی موقوفه یا قیّم محجورین و امثال آن نصب کرده باشد، پس از فوت آن مجتهد، مسأله در مورد باطل شدن یا باقی بودن چنین نصبی محلّ اشکال است و مراعات مقتضای احتیاط ترک نشود.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-25 ج۱، مسألة ۲۵]: المأذون والوکیل عن المجتهد فی التصرّف فی الأوقاف أو فی أموال القاصرین ینعزلان بموت المجتهد، وأمّا المنصوب من قبله ولیاً وقیماً ففی انعزاله بموته إشکال فلا یترک مراعاة الاحتیاط فی ذلک.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-51 &lt;nowiki&gt;[۵۱]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۱: المأذون والوکیل عن المجتهد فی التصرف فی الأوقاف أو فی أموال القُصّر ینعزل بموت المجتهد، بخلاف المنصوب من قبله، کما إذا نصبه متولّیاً للوقف أو قیما علی القُصرّ، فإنه لا تبطل تولیته وقیمومته علی الأظهر&lt;ref&gt;(علی الاظهر): لا یخلو عن اشکال فلا یترک الاحتیاط.&lt;/ref&gt;. <br /> [[رده:وکالت]]<br /> [[رده:وفات]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:اجازه مجتهد]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}<br /> [[رده:حاکم شرع]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B4_%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A4%D8%A7%D9%84&diff=3229 2026-09-28T12:22:56Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== پاسخ طبق فتوای مرجع سؤال‌کننده ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> اگر شخصی از انسان [[حکم شرعی]] بپرسد:<br /> <br /> * چنانچه نشانه و قرینه‌ای وجود داشته باشد که وی از فتوای [[مرجع تقلید]] خودش سؤال می‌کند، باید مطابق با فتوای مرجع تقلید وی پاسخ بدهد؛<br /> * در غیر این صورت، انسان می‌تواند مطابق با نظر مرجع تقلیدی که فتوای وی در حقّ سؤال‌کننده [[حجت شرعی|شرعاً حجّت]] است، حکم را بگوید.<br /> ----'''همسو''': [[اشتباه در نقل فتوا]]<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> '''السؤال''': باعتبار أنّ طلبة العلوم الدينيّة متعرّض للأسئلة عن بعض المسائل الشرعية وهو لا يعلم أنّ السائل لمن يقلّد، فهل يجوز له الإجابة بفتواكم؟<br /> <br /> '''الجواب''': نعم، يجوز ما لم يعلم أنّه يقلّد مجتهداً آخر، فلا يجوز له أن يجيبه على طبق فتاوى السيد (دام ظلّه) إلّا مع وجود قرينة في البين.<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-21 ج۱، مسئله ۲۱]. اگر از انسان حکم شرعی مسأله‌ای پرسیده شود، چنانچه نشانه و قرینه‌ای وجود داشته یا ظاهر حال شخص آن باشد که از فتوای مرجع تقلید خودش سؤال می‌کند، باید مطابق با فتوای مرجع تقلید وی پاسخ بدهد؛<br /> <br /> در غیر این صورت، انسان می‌تواند مطابق با نظر مرجع تقلیدی که فتوای وی در حقّ سؤال کننده شرعاً حجّت است، پاسخ مسألۀ شرعی را بگوید.<br /> [[رده:نظر مجتهد]]<br /> [[رده:تعلیم و تعلم]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7_%D8%AA%DA%A9%D9%84%DB%8C%D9%81&diff=3228 2026-09-26T06:19:45Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>انسان، زمانی مکلف به تکالیف الهی می‌شود که یکسری ویژگی‌ها را داشته باشد؛ مثل:<br /> <br /> ۱. [[عاقل]] باشد و از درک و فهم لازم برخوردار باشد<br /> <br /> ۲. [[قدرت]] و توانایی انجام تکلیف را داشته باشد<br /> <br /> ۳. [[نشانه‌های بلوغ|بالغ]] باشد و به سنّ [[:رده:بلوغ|بلوغ]] رسیده باشد<br /> ----'''همسو''': [[نشانه‌های بلوغ|نشانه‌های بلوغ در پسران و دختران]] • [[بچه ممیز]]<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/p-1848 '''شرایط تکلیف''']<br /> <br /> انسان در صورتی که دارای شرایط خاصّی باشد، باید احکام و مقرّرات الهی را رعایت نماید. این شرایط، «شرایط تکلیف» نام دارد و در صورتی که هر یک از آنها نباشد، انسان مکلّف نمی‌باشد. از جملۀ آنها موارد زیر است:<br /> <br /> '''الف. عقل'''<br /> <br /> شرط اوّل تکلیف، عقل و توان فکری مکلّف است و فردی که مجنون و دیوانه است و از نظر فکری دارای توان لازم نیست، از نظر اسلام تکلیفی ندارد و تا چراغ عقل در درون انسان روشن نشده و قدرت تشخیص ایمان و کفر، حقّ و باطل، واجب و حرام را ندارد، تکلیفی به عهدۀ او نیست. عقل و توان فکری انسان، مبنای تکلیف و معیار محاسبه و مؤاخذۀ الهی است.<br /> <br /> از امام باقر&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; روایت شده است: «در روز قیامت، خداوند به اندازۀ عقلی که در دنیا به بندگان داده است، در رسیدگی به حساب آنان دقّت به خرج می‌‌دهد»&lt;ref&gt;أصول الکافی، ج۱، کتاب العقل والجهل، ص۱۱، ح۷&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> '''ب. قدرت'''<br /> <br /> دوّمین شرط تکلیف، قدرت، یعنی توانایی برای انجام کاری است که خداوند آن را از انسان خواسته است.<br /> <br /> قرآن کریم در این‌‌باره می‌‌فرماید: «لا یُکَلِّفُ اللّهُ نَفْساً إلّا وُسْعَها»&lt;ref&gt;بقره/۲۸۶&lt;/ref&gt;؛ خداوند هیچ کس را جز به اندازۀ توانش تکلیف نمی‌‌کند.<br /> <br /> در حدیث نقل شده است که حضرت امام حسین&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; دربارۀ این شرط می‌‌فرمایند: «خداوند طاقت کسی را نگرفت، مگر آنکه طاعت خود را از او برداشت و قدرت کسی را سلب نکرد، مگر اینکه تکلیف خود را از او برداشت»&lt;ref&gt;تحف العقول، ص۲۴۶، باب حِکَم الحسین(علیه السلام) و مواعظه&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> '''ج. بلوغ'''<br /> <br /> سوّمین شرط تکلیف، بلوغ جسمی می‌باشد. بلوغ، پدیدۀ مبارکی است که انسان در سایۀ آن این شایستگی را پیدا می‌‌کند که مورد توجّه خطاب الهی قرار گیرد و رعایت دستورات و فرمان‌های الهی بر او واجب شود و ارتکاب اموری که از آن نهی شده بر او حرام گردد و با انجام وظایف دینی به خداوند متعال تقرّب جوید و در امتحان بندگی و تسلیم، سرافراز و سربلند گردد. دین مبین اسلام، نشانه‌‌هایی را برای بلوغ بیان نموده است که توضیح آن در ادامه ذکر می‌شود.<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بلوغ]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:تکلیف و مکلف]]<br /> [[رده:شرایط تکلیف]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%DB%8C%D8%AA_%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7_%DA%86%D8%B4%D9%85_%D8%B9%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%DB%8C%D8%A7_%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD&diff=3227 2026-09-23T07:30:05Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> برای ثابت‌شدن اول ماه، باید ماه به‌گونه‌ای باشد که با [[چشم عادی|چشم معمولی]] قابل دیدن باشد و دیدن ماه با ابزارهایی مانند [[دوربین]] یا [[تلسکوپ]]، کافی نیست.<br /> ----'''همسو''': [[رؤیت هلال در شهرهای هم‌افق]] • [[راه‌های ثبوت هلال (ماه نو)|راه‌های ثابت‌شدن هلال ماه]] •<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-1699 مسئله ۱۶۹۹]. اوّل ماه به چهار چیز ثابت می‌شود:<br /> <br /> اوّل: آنکه خود انسان ماه را ببیند و دیدن، باید با چشم معمولی یعنی چشم غیر مسلّح باشد؛ بنابراین چنانچه هلال ماه با چشم معمولی قابل مشاهده نباشد، دیده شدن آن توسط تلسکوپ کافی نیست ....<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j2-249 ج۲، مسئله ۲۴۹]. اوّل هر ماه قمری به چهار چیز ثابت می‌شود:<br /> <br /> اوّل: آنکه خود انسان ماه را ببیند و دیدن، باید با چشم معمولی یعنی چشم غیر مسلّح باشد. بنابراین، چنانچه هلال ماه با چشم معمولی قابل مشاهده نباشد، دیده شدن آن با تلسکوپ کافی نیست.&lt;ref&gt;از زمان قدیم «هلال» نزد عرب، میقاتی ‌بوده که با آن ماه قمری ‌را آغاز کرده و در امور مختلف زندگی‌ خود به آن اعتماد می‌‌کردند. اسلام نیز، همین امر را تأیید نمود. قرآن کریم در سورۀ مبارکۀ بقره، آیۀ ۱۸۹ در این‌ باره می‌‌فرماید: «یَسْئَلُونَکَ عَنِ الأَهِلَّةِ قُلْ هیَ ‌مَواقیتُ لِلنّاسِ وَالحَجِّ»؛ دربارۀ هلال‌های ‌ماه از تو سؤال می‌کنند، بگو: آنها، بیان اوقات (و تقویم طبیعی) برای (نظام زندگی) مردم و (تعیین وقت) حج است.<br /> <br /> در حقیقت، ماه یک تقویم طبیعی ‌برای ‌افراد بشر محسوب می‌شود که مردم اعم از باسواد و بی‌‌سواد و در هر نقطه‌ای ‌از جهان باشند، می‌توانند از این تقویم طبیعی ‌استفاده کنند و بدیهی ‌است نظام زندگی ‌اجتماعی ‌بشر بدون تقویم - یعنی ‌یک وسیلۀ دقیق و عمومی ‌برای ‌تعیین تاریخ - امکان‌پذیر نیست؛ به همین دلیل خداوند بزرگ برای ‌نظام زندگی، ‌این تقویم جهانی ‌را در اختیار همگان قرار داده است.<br /> <br /> اصولاً یکی ‌از امتیازات قوانین اسلام این است که دستورات آن بر طبق مقیاس‌های ‌طبیعی ‌قرار داده شده، زیرا مقیاس‌های ‌طبیعی ‌وسیله‌ای ‌است که در اختیار همگان قرار دارد و گذشت زمان اثری ‌بر آن نمی‌گذارد؛<br /> <br /> امّا به عکس، مقیاس‌های ‌غیر طبیعی ‌در اختیار همه نیست. به همین دلیل می‌بینیم اسلام، مقیاس را گاهی ‌«وجب»، گاهی ‌«گام» و گاهی «‌بند انگشتان» و گاهی ‌«طول قامت» و در مورد تعیین وقت، «غروب آفتاب» و «طلوع فجر» و «گذشتن خورشید از نصف النّهار» و «دیدن ماه» قرار داده است.<br /> <br /> بدیهی ‌است آنچه صلاحیّت میقات بودن برای ‌مردم را - آن هم به صورت عام - دارد (آن‌چنان که در آیۀ شریفه آمده است)، هلال ماهی ‌است که قابل رؤیت با چشم غیر مسلّح باشد؛ امّا هلال ماهی ‌که تنها با دوربین و تلسکوپ دیدن آن امکان‌پذیر است و بعد از کنار زدن آن ابزار، دیگر قابل دیدن با چشم معمولی ‌نباشد، صلاحیّت ندارد میقات برای ‌عموم مردم در زمان‌های ‌مختلف قرار داده شده باشد.<br /> <br /> همچنان که اگر میزان شرعی، دیدن با تلسکوپ باشد، مستلزم آن است که روزۀ پیامبر خدا(&lt;sup&gt;صلی الله علیه وآله وسلم)&lt;/sup&gt; و ائمّۀ معصومین&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; و عید فطر آنان و حج و سایر اعمالی ‌که در روزهای ‌خاصّ از سال در شرع مقدّس قرار داده شده، در برخی ‌از حالات در ایّام واقعی ‌آن واقع نشده باشد و روشن است که آن بزرگواران در مورد آغاز ماه قمری، ‌بر دیدن با چشم غیر مسلّح ‌اعتماد می‌‌کرده‌اند و روایات و نصوص صادره از معصومین&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; انصراف از دیدن با ابزارهای ‌بزرگ‌نمایی ‌مثل دوربین یا تلسکوپ دارد.<br /> <br /> به عبارت دیگر، در تقویم قراردادی که از قدیم الایّام رایج بوده، شبی به عنوان شب اوّل ماه قلمداد می‌شده که هلال ماه پس از دو یا سه شب دیده نشدن (در آخر هر ماه)، به حدّ و موقعیّتی برسد که قابل دیده شدن با چشم غیر مسلّح باشد؛ قرار گرفتن ماه در چنین وضعیّت و موقعیّتی، برای تعیین یک «حدّ زمانی» است که بتواند ملاکی جهت شروع ماه قمری برای عموم مردم باشد (مانند حدّ ترخّص که تعیین یک حدّ مکانی است برای محلّی که مسافر باید نماز را از آنجا شکسته بخواند).<br /> <br /> روشن است اگر این حدّ زمانی، وقتی باشد که ماه قابلیّت رؤیت با ابزار را پیدا می‌کند، با توجّه به اینکه محقّق شدن آن، در موارد زیادی یک شب زودتر از زمان دیده شدن آن با چشم غیر مسلّح واقع می‌شود، علاوه بر اینکه یک میزان قابل دسترس برای عموم زمان‌ها و مکان‌ها و اعصار نخواهد بود، ملاک آغاز ماه، چیزی غیر از آنچه در بین مردم عصر پیامبر خداˆ و ائمّۀ معصومین&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; به عنوان تقویم متداول بوده خواهد شد و باید بگوییم اسلام، تقویم جدیدی را مطرح نموده که البتّه عموم مردم در آن زمان اصلاً‌ به آن دسترسی نداشتند و این امری غیر قابل پذیرش است؛ بلکه ظاهر آیات شریفه و روایات و عمل معصومین&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; آن است که اساس تقویم مورد تأیید اسلام، همان تقویم متداول در آن اعصار بوده است.<br /> <br /> از پیامدهای دیگر معتبر دانستن رؤیت با چشم مسلّح آن است که با اختراع ابزار جدید و ثبت رکوردهای تازۀ رؤیت هلال، حدّ رؤیت‌پذیری در دوره‌های زمانی مختلف عقب‌تر می‌رود، طوری که وقتی ابزار نجومی جدید با قابلیّت‌ها و کیفیّت‌های بالاتر در اختیار رصدگران قرار می‌گیرد، هلال‌هایی دیده می‌شوند که سال‌های قبل، هلال ماه با همان مختصّات و ویژگی‌ها، قابلیّت رؤیت نداشتند و معلوم می‌شود در سال‌های گذشته اوّل ماه‌های متعدّدی و به تبع آن روزه و افطار و اعمال مردم به اشتباه و به جهت نداشتن ابزار قوی‌تر، دیرتر از آنچه در واقعیّت بوده، تعیین گردیده است و این امری است که در سال‌های اخیر رخ داده و حدّ رؤیت‌پذیری هلال به‌طور مکرّر عقب‌تر رفته است، طوری که ممکن است در سال‌های بعد با کشف ابزار جدید و قابلیّت رؤیت هلال‌هایی که اکنون نمی‌بینیم، معلوم شود اوّل برخی ماه‌ها زودتر از آنچه اکنون می‌پنداریم باشد.<br /> <br /> علاوه بر نکات فوق، اگر میزان، رسیدن ماه به حدّ و موقعیّتی باشد که با ابزار قابل رؤیت است، ‌استهلال پیامبر اکرم&lt;sup&gt;(صلی الله علیه وآله وسلم)&lt;/sup&gt; و ائمّۀ هدی&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; و همین طور تأکید آنان در روایات بر استهلال، به نوعی لغو به شمار می‌آید، زیرا هدف از استهلال معمول در آن اعصار که با چشم و بدون استفاده از ابزار صورت می‌گرفته، آن بوده که اگر ماه دیده شد، معلوم شود ماه جدید آغاز شده و اگر آسمان صاف بود و ماه دیده نشد، مشخّص شود که اوّل ماه شب بعد می‌باشد؛ در حالی که وقتی میزان، قابلیّت رؤیت با تلسکوپ‌های قوی باشد، دیده نشدن آن با چشم، ‌چیزی را ثابت نمی‌کند.<br /> <br /> به عنوان مثال، در روایتی که امام کاظم&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; معنای تأکید بر روزه گرفتن یوم الشّک را شرح می‌دهند این مضمون را به مخاطب خود تصریح می‌کنند که «وقتی هوا صاف بوده و هلال دیده نشده، شکّی باقی نمی‌ماند که فرد بخواهد به جهت درک احتمالی ماه رمضان روزه بگیرد»؛ در حالی که واضح است اگر میزان اول ماه رسیدن ماه به حدّی باشد که هلال با ابزار قابل رؤیت باشد، در زمانی که افراد چشم مسلّح در اختیار نداشتند، ‌نمی‌توان به صِرف دیده نشدن هلال با چشم، ‌احتمال ماه رمضان بودن شب و روز پیش رو را منتفی دانست.<br /> <br /> بنابراین، رؤیت هلال نیز همانند بسیاری از ملاک‌های دیگر شرعی، یک میزان عرفی و آشنا برای مردم است؛ همچنان که اگر لباس آلوده به خون با آب تطهیر شده و عین خون از آن برطرف شده باشد، ولی رنگ آن (لون) باقی مانده باشد پاک است و باقی ماندن ذرّۀ بسیار کوچکی ‌از خون بر روی لباس که آن ذرّه، با چشم معمولی ‌قابل مشاهده نبوده و فقط در زیر میکروسکپ‌های ‌بسیار قوی ‌قابل مشاهده است را نمی‌‌توان معیار برای بقای ‌نجاست لباس مذکور قرار داد و حکم نمود که آن لباس هنوز نجس است یا در مبحث حدّ ترخّص که توضیح آن در شرط نهم از شرایط شکسته شدن نماز مسافر گذشت، معیار، دیدن با چشم عادی است و هرگز نمی‌‌توان دیدن با دوربین یا تلسکوپ را میزان در تعیین حدّ ترخّص شهر قرار داد.<br /> <br /> خوانندگان محترم برای ‌آشنایی ‌با مبانی ‌فقهی ‌معظّم له در مبحث رؤیت هلال، می‌‌توانند به کتاب «أسئلة حول رؤیة الهلال مع أجوبتها، وفق ما أفاده سماحة السیّد السیستانی» مراجعه نمایند.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بدیهی است استفاده از دوربین یا تلسکوپ یا وسایل و ابزار بزرگ‌نمایی مانند آن، برای پیدا نمودن و رصد موقعیّت مکانی هلال ماه در آسمان، اشکال ندارد؛ ولی باید دیدن ماه به گونه‌‌ای باشد که اگر دوربین یا تلسکوپ کنار رود، باز هم هلال ماه قابل مشاهده با چشم معمولی (غیر مسلّح) باشد.&lt;ref&gt;همچنان که مثلاً‌ برای اطلاع از رسیدن به حدّ ترخّص (که یک حدّ طبیعی است و در بسیاری از زمان‌ها و مکان‌ها می‌توان با نگاه کردن و دیده نشدن اهالی آخر شهر به آن پی برد)، می‌توان با تعیین مقدار آن به کیلومتر و ابزاری همچون کیلومترشمار خودرو، راحت‌تر به آن دست پیدا کرد.<br /> <br /> همین طور، برای سهولت بیشتر در تعیین زمان طلوع و غروب خورشید و سایر اوقات شرعی که تشخیص آنها در بسیاری از اوقات به‌طور طبیعی امکان‌پذیر است، می‌توان از محاسبات نرم افزاری و نجومی استفاده نمود؛<br /> <br /> نیز برای پی بردن به خصوصیّات رؤیت‌پذیری ماه و معلوم شدن شهرهای هم‌افق در مبحث رؤیت هلال که در مسألۀ «۲۵۵» توضیح داده می‌شود، می‌توان از نقشه‌های رؤیت‌پذیری که بر اساس محاسبات و توسط نرم افزارها صورت می‌گیرد استفاده نمود.<br /> <br /> با این توضیحات، روشن شد استفاده از تکنولوژی و ابزار برای دستیابی آسان‌تر به ملاک شرعی، فرق دارد با اینکه شرع مقدّس چیزی را ملاک حکم شرعی برای عموم مردم قرار داده باشد که در بسیاری از موارد فقط با ابزار و تکنولوژی می‌توان به آن دست پیدا نمود.<br /> <br /> علاوه بر اینکه همان طور که سابقاً گذشت، ملاک قرار دادن رؤیت با ابزار، بدین معناست که شرع مقدّس چیزی را معیار قرار داده که عموم مردم بیش از ۱۰۰۰ سال نه تنها آن را در اختیار نداشتند، بلکه اصلاً‌ درک و تصوّر صحیحی هم نسبت به آن نداشتند تا مثلاً بخواهند احتیاط کنند و البتّه هنوز هم عدّۀ زیادی از مردم دسترسی به آن ندارند.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> البتّه، اگر مانعی مثل ابر یا غبار زیاد در آسمان باشد، چنانچه طوری است که اگر آن مانع (عارضی) در آسمان وجود نداشت مطمئنّاً ماه با چشم معمولی قابل دیدن بود، اوّل ماه ثابت می‌شود. ''....''<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-254 ج۲، مسئله ۲۵۴]. رؤیت هلال بعد از زوال (اذان ظهر) و قبل از غروب با چشم غیر مسلّح دلیل است بر اینکه شبی که در پیش است، شب اول ماه می‌باشد؛<br /> <br /> امّا چنانچه هلال ماه با چشم غیر مسلّح قابل مشاهده نباشد، دیده شدن آن با تلسکوپ کافی نیست.&lt;ref&gt;شایان ذکر است، رؤیت هلال در روز قبل از غروب آفتاب با چشم غیر مسلّح، گاه در برخی کشورهای شمال اروپا و آمریکا که وضعیّت غروب خورشید و مقدار روشنایی آسمان در آنها، نسبت به سایر مناطق متفاوت است اتّفاق می‌افتد.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> قبل از [https://mesb.ir/m1-1043 مساله ۱۰۴۳]: الفصل التاسع ثبوت الهلال ....<br /> <br /> ویعتبر فی الرؤیة أن تکون بالعین غیر المسلّحة، فلو رئی الهلال بالتلسکوب - مثلاً - ولم یمکن رؤیته بدونه لم یکفِ فی دخول الشهر الجدید.<br /> <br /> == مستندات فقهی ==<br /> یکی از ادله بر عدم کفایت رؤیت هلال با چشم مسلح، تمسک به ظهور آیه شریفه «'''يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقيتُ‏ لِلنَّاسِ‏ وَ الْحَجِّ'''»&lt;ref&gt;سوره بقره۲، آیه۱۸۹&lt;/ref&gt; است. ظاهر آیه این است که هلال، وسیله تشخیص زمان و آغاز ماه برای عموم مردم قرار داده شده است؛ یعنی مردم بتوانند بر اساس مشاهده آن، اول ماه را تشخیص دهند و در امور عبادی و اجتماعی خود بر آن تکیه کنند.<br /> <br /> از دیرباز نیز هلال ماه، تقویم طبیعی مردم بوده و پیش از اسلام، آغاز ماه‌های قمری با مشاهده هلال شناخته می‌شد و اسلام نیز همین شیوه را تأیید کرده است. اساساً یکی از ویژگی‌های احکام اسلام آن است که معیارهای شرعی بر امور طبیعی و در دسترس همگان استوار شده است؛ مانند طلوع فجر، زوال خورشید، غروب آفتاب و رؤیت هلال؛ معیارهایی که همه مردم، بدون نیاز به ابزارهای تخصصی، امکان استفاده از آنها را دارند.<br /> <br /> بر این اساس، هلالی که صلاحیت دارد معیار تشخیص آغاز ماه برای عموم مردم باشد، هلالی است که در صورت نبودن موانعی مانند ابر و غبار، با چشم معمولی قابل رؤیت باشد. اما هلالی که تنها با «تلسکوپ» یا «ابزارهای بزرگ‌نمایی» دیده می‌شود و با کنار گذاشتن آن ابزار، دیگر قابل مشاهده نیست، نمی‌تواند معیار عمومی تشخیص زمان باشد که آیه شریفه از آن به «مواقيت للناس» تعبیر کرده است؛ ازاین‌رو، آیه ظهور در هلالی دارد که با چشم معمولی قابل مشاهده باشد.<br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> [[رده:رؤیت هلال]]<br /> [[رده:راه‌های اثبات]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:علم نجوم]]<br /> <br /> {{بحث روزه}}</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%DB%8C%D8%AA_%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7_%DA%86%D8%B4%D9%85_%D8%B9%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%DB%8C%D8%A7_%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD&diff=3226 2026-09-23T07:27:52Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> برای ثابت‌شدن اول ماه، باید ماه به‌گونه‌ای باشد که با [[چشم عادی|چشم معمولی]] قابل دیدن باشد و دیدن ماه با ابزارهایی مانند [[دوربین]] یا [[تلسکوپ]]، کافی نیست.<br /> ----'''همسو''': [[رؤیت هلال در شهرهای هم‌افق]] • [[راه‌های ثبوت هلال (ماه نو)|راه‌های ثابت‌شدن هلال ماه]] •<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-1699 مسئله ۱۶۹۹]. اوّل ماه به چهار چیز ثابت می‌شود:<br /> <br /> اوّل: آنکه خود انسان ماه را ببیند و دیدن، باید با چشم معمولی یعنی چشم غیر مسلّح باشد؛ بنابراین چنانچه هلال ماه با چشم معمولی قابل مشاهده نباشد، دیده شدن آن توسط تلسکوپ کافی نیست ....<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j2-249 ج۲، مسئله ۲۴۹]. اوّل هر ماه قمری به چهار چیز ثابت می‌شود:<br /> <br /> اوّل: آنکه خود انسان ماه را ببیند و دیدن، باید با چشم معمولی یعنی چشم غیر مسلّح باشد. بنابراین، چنانچه هلال ماه با چشم معمولی قابل مشاهده نباشد، دیده شدن آن با تلسکوپ کافی نیست.&lt;ref&gt;از زمان قدیم «هلال» نزد عرب، میقاتی ‌بوده که با آن ماه قمری ‌را آغاز کرده و در امور مختلف زندگی‌ خود به آن اعتماد می‌‌کردند. اسلام نیز، همین امر را تأیید نمود. قرآن کریم در سورۀ مبارکۀ بقره، آیۀ ۱۸۹ در این‌ باره می‌‌فرماید: «یَسْئَلُونَکَ عَنِ الأَهِلَّةِ قُلْ هیَ ‌مَواقیتُ لِلنّاسِ وَالحَجِّ»؛ دربارۀ هلال‌های ‌ماه از تو سؤال می‌کنند، بگو: آنها، بیان اوقات (و تقویم طبیعی) برای (نظام زندگی) مردم و (تعیین وقت) حج است.<br /> <br /> در حقیقت، ماه یک تقویم طبیعی ‌برای ‌افراد بشر محسوب می‌شود که مردم اعم از باسواد و بی‌‌سواد و در هر نقطه‌ای ‌از جهان باشند، می‌توانند از این تقویم طبیعی ‌استفاده کنند و بدیهی ‌است نظام زندگی ‌اجتماعی ‌بشر بدون تقویم - یعنی ‌یک وسیلۀ دقیق و عمومی ‌برای ‌تعیین تاریخ - امکان‌پذیر نیست؛ به همین دلیل خداوند بزرگ برای ‌نظام زندگی، ‌این تقویم جهانی ‌را در اختیار همگان قرار داده است.<br /> <br /> اصولاً یکی ‌از امتیازات قوانین اسلام این است که دستورات آن بر طبق مقیاس‌های ‌طبیعی ‌قرار داده شده، زیرا مقیاس‌های ‌طبیعی ‌وسیله‌ای ‌است که در اختیار همگان قرار دارد و گذشت زمان اثری ‌بر آن نمی‌گذارد؛<br /> <br /> امّا به عکس، مقیاس‌های ‌غیر طبیعی ‌در اختیار همه نیست. به همین دلیل می‌بینیم اسلام، مقیاس را گاهی ‌«وجب»، گاهی ‌«گام» و گاهی «‌بند انگشتان» و گاهی ‌«طول قامت» و در مورد تعیین وقت، «غروب آفتاب» و «طلوع فجر» و «گذشتن خورشید از نصف النّهار» و «دیدن ماه» قرار داده است.<br /> <br /> بدیهی ‌است آنچه صلاحیّت میقات بودن برای ‌مردم را - آن هم به صورت عام - دارد (آن‌چنان که در آیۀ شریفه آمده است)، هلال ماهی ‌است که قابل رؤیت با چشم غیر مسلّح باشد؛ امّا هلال ماهی ‌که تنها با دوربین و تلسکوپ دیدن آن امکان‌پذیر است و بعد از کنار زدن آن ابزار، دیگر قابل دیدن با چشم معمولی ‌نباشد، صلاحیّت ندارد میقات برای ‌عموم مردم در زمان‌های ‌مختلف قرار داده شده باشد.<br /> <br /> همچنان که اگر میزان شرعی، دیدن با تلسکوپ باشد، مستلزم آن است که روزۀ پیامبر خدا(&lt;sup&gt;صلی الله علیه وآله وسلم)&lt;/sup&gt; و ائمّۀ معصومین&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; و عید فطر آنان و حج و سایر اعمالی ‌که در روزهای ‌خاصّ از سال در شرع مقدّس قرار داده شده، در برخی ‌از حالات در ایّام واقعی ‌آن واقع نشده باشد و روشن است که آن بزرگواران در مورد آغاز ماه قمری، ‌بر دیدن با چشم غیر مسلّح ‌اعتماد می‌‌کرده‌اند و روایات و نصوص صادره از معصومین&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; انصراف از دیدن با ابزارهای ‌بزرگ‌نمایی ‌مثل دوربین یا تلسکوپ دارد.<br /> <br /> به عبارت دیگر، در تقویم قراردادی که از قدیم الایّام رایج بوده، شبی به عنوان شب اوّل ماه قلمداد می‌شده که هلال ماه پس از دو یا سه شب دیده نشدن (در آخر هر ماه)، به حدّ و موقعیّتی برسد که قابل دیده شدن با چشم غیر مسلّح باشد؛ قرار گرفتن ماه در چنین وضعیّت و موقعیّتی، برای تعیین یک «حدّ زمانی» است که بتواند ملاکی جهت شروع ماه قمری برای عموم مردم باشد (مانند حدّ ترخّص که تعیین یک حدّ مکانی است برای محلّی که مسافر باید نماز را از آنجا شکسته بخواند).<br /> <br /> روشن است اگر این حدّ زمانی، وقتی باشد که ماه قابلیّت رؤیت با ابزار را پیدا می‌کند، با توجّه به اینکه محقّق شدن آن، در موارد زیادی یک شب زودتر از زمان دیده شدن آن با چشم غیر مسلّح واقع می‌شود، علاوه بر اینکه یک میزان قابل دسترس برای عموم زمان‌ها و مکان‌ها و اعصار نخواهد بود، ملاک آغاز ماه، چیزی غیر از آنچه در بین مردم عصر پیامبر خداˆ و ائمّۀ معصومین&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; به عنوان تقویم متداول بوده خواهد شد و باید بگوییم اسلام، تقویم جدیدی را مطرح نموده که البتّه عموم مردم در آن زمان اصلاً‌ به آن دسترسی نداشتند و این امری غیر قابل پذیرش است؛ بلکه ظاهر آیات شریفه و روایات و عمل معصومین&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; آن است که اساس تقویم مورد تأیید اسلام، همان تقویم متداول در آن اعصار بوده است.<br /> <br /> از پیامدهای دیگر معتبر دانستن رؤیت با چشم مسلّح آن است که با اختراع ابزار جدید و ثبت رکوردهای تازۀ رؤیت هلال، حدّ رؤیت‌پذیری در دوره‌های زمانی مختلف عقب‌تر می‌رود، طوری که وقتی ابزار نجومی جدید با قابلیّت‌ها و کیفیّت‌های بالاتر در اختیار رصدگران قرار می‌گیرد، هلال‌هایی دیده می‌شوند که سال‌های قبل، هلال ماه با همان مختصّات و ویژگی‌ها، قابلیّت رؤیت نداشتند و معلوم می‌شود در سال‌های گذشته اوّل ماه‌های متعدّدی و به تبع آن روزه و افطار و اعمال مردم به اشتباه و به جهت نداشتن ابزار قوی‌تر، دیرتر از آنچه در واقعیّت بوده، تعیین گردیده است و این امری است که در سال‌های اخیر رخ داده و حدّ رؤیت‌پذیری هلال به‌طور مکرّر عقب‌تر رفته است، طوری که ممکن است در سال‌های بعد با کشف ابزار جدید و قابلیّت رؤیت هلال‌هایی که اکنون نمی‌بینیم، معلوم شود اوّل برخی ماه‌ها زودتر از آنچه اکنون می‌پنداریم باشد.<br /> <br /> علاوه بر نکات فوق، اگر میزان، رسیدن ماه به حدّ و موقعیّتی باشد که با ابزار قابل رؤیت است، ‌استهلال پیامبر اکرم&lt;sup&gt;(صلی الله علیه وآله وسلم)&lt;/sup&gt; و ائمّۀ هدی&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; و همین طور تأکید آنان در روایات بر استهلال، به نوعی لغو به شمار می‌آید، زیرا هدف از استهلال معمول در آن اعصار که با چشم و بدون استفاده از ابزار صورت می‌گرفته، آن بوده که اگر ماه دیده شد، معلوم شود ماه جدید آغاز شده و اگر آسمان صاف بود و ماه دیده نشد، مشخّص شود که اوّل ماه شب بعد می‌باشد؛ در حالی که وقتی میزان، قابلیّت رؤیت با تلسکوپ‌های قوی باشد، دیده نشدن آن با چشم، ‌چیزی را ثابت نمی‌کند.<br /> <br /> به عنوان مثال، در روایتی که امام کاظم&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; معنای تأکید بر روزه گرفتن یوم الشّک را شرح می‌دهند این مضمون را به مخاطب خود تصریح می‌کنند که «وقتی هوا صاف بوده و هلال دیده نشده، شکّی باقی نمی‌ماند که فرد بخواهد به جهت درک احتمالی ماه رمضان روزه بگیرد»؛ در حالی که واضح است اگر میزان اول ماه رسیدن ماه به حدّی باشد که هلال با ابزار قابل رؤیت باشد، در زمانی که افراد چشم مسلّح در اختیار نداشتند، ‌نمی‌توان به صِرف دیده نشدن هلال با چشم، ‌احتمال ماه رمضان بودن شب و روز پیش رو را منتفی دانست.<br /> <br /> بنابراین، رؤیت هلال نیز همانند بسیاری از ملاک‌های دیگر شرعی، یک میزان عرفی و آشنا برای مردم است؛ همچنان که اگر لباس آلوده به خون با آب تطهیر شده و عین خون از آن برطرف شده باشد، ولی رنگ آن (لون) باقی مانده باشد پاک است و باقی ماندن ذرّۀ بسیار کوچکی ‌از خون بر روی لباس که آن ذرّه، با چشم معمولی ‌قابل مشاهده نبوده و فقط در زیر میکروسکپ‌های ‌بسیار قوی ‌قابل مشاهده است را نمی‌‌توان معیار برای بقای ‌نجاست لباس مذکور قرار داد و حکم نمود که آن لباس هنوز نجس است یا در مبحث حدّ ترخّص که توضیح آن در شرط نهم از شرایط شکسته شدن نماز مسافر گذشت، معیار، دیدن با چشم عادی است و هرگز نمی‌‌توان دیدن با دوربین یا تلسکوپ را میزان در تعیین حدّ ترخّص شهر قرار داد.<br /> <br /> خوانندگان محترم برای ‌آشنایی ‌با مبانی ‌فقهی ‌معظّم له در مبحث رؤیت هلال، می‌‌توانند به کتاب «أسئلة حول رؤیة الهلال مع أجوبتها، وفق ما أفاده سماحة السیّد السیستانی» مراجعه نمایند.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بدیهی است استفاده از دوربین یا تلسکوپ یا وسایل و ابزار بزرگ‌نمایی مانند آن، برای پیدا نمودن و رصد موقعیّت مکانی هلال ماه در آسمان، اشکال ندارد؛ ولی باید دیدن ماه به گونه‌‌ای باشد که اگر دوربین یا تلسکوپ کنار رود، باز هم هلال ماه قابل مشاهده با چشم معمولی (غیر مسلّح) باشد.&lt;ref&gt;همچنان که مثلاً‌ برای اطلاع از رسیدن به حدّ ترخّص (که یک حدّ طبیعی است و در بسیاری از زمان‌ها و مکان‌ها می‌توان با نگاه کردن و دیده نشدن اهالی آخر شهر به آن پی برد)، می‌توان با تعیین مقدار آن به کیلومتر و ابزاری همچون کیلومترشمار خودرو، راحت‌تر به آن دست پیدا کرد.<br /> <br /> همین طور، برای سهولت بیشتر در تعیین زمان طلوع و غروب خورشید و سایر اوقات شرعی که تشخیص آنها در بسیاری از اوقات به‌طور طبیعی امکان‌پذیر است، می‌توان از محاسبات نرم افزاری و نجومی استفاده نمود؛<br /> <br /> نیز برای پی بردن به خصوصیّات رؤیت‌پذیری ماه و معلوم شدن شهرهای هم‌افق در مبحث رؤیت هلال که در مسألۀ «۲۵۵» توضیح داده می‌شود، می‌توان از نقشه‌های رؤیت‌پذیری که بر اساس محاسبات و توسط نرم افزارها صورت می‌گیرد استفاده نمود.<br /> <br /> با این توضیحات، روشن شد استفاده از تکنولوژی و ابزار برای دستیابی آسان‌تر به ملاک شرعی، فرق دارد با اینکه شرع مقدّس چیزی را ملاک حکم شرعی برای عموم مردم قرار داده باشد که در بسیاری از موارد فقط با ابزار و تکنولوژی می‌توان به آن دست پیدا نمود.<br /> <br /> علاوه بر اینکه همان طور که سابقاً گذشت، ملاک قرار دادن رؤیت با ابزار، بدین معناست که شرع مقدّس چیزی را معیار قرار داده که عموم مردم بیش از ۱۰۰۰ سال نه تنها آن را در اختیار نداشتند، بلکه اصلاً‌ درک و تصوّر صحیحی هم نسبت به آن نداشتند تا مثلاً بخواهند احتیاط کنند و البتّه هنوز هم عدّۀ زیادی از مردم دسترسی به آن ندارند.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> البتّه، اگر مانعی مثل ابر یا غبار زیاد در آسمان باشد، چنانچه طوری است که اگر آن مانع (عارضی) در آسمان وجود نداشت مطمئنّاً ماه با چشم معمولی قابل دیدن بود، اوّل ماه ثابت می‌شود. ''....''<br /> <br /> [https://mesb.ir/j2-254 ج۲، مسئله ۲۵۴]. رؤیت هلال بعد از زوال (اذان ظهر) و قبل از غروب با چشم غیر مسلّح دلیل است بر اینکه شبی که در پیش است، شب اول ماه می‌باشد؛<br /> <br /> امّا چنانچه هلال ماه با چشم غیر مسلّح قابل مشاهده نباشد، دیده شدن آن با تلسکوپ کافی نیست.&lt;ref&gt;شایان ذکر است، رؤیت هلال در روز قبل از غروب آفتاب با چشم غیر مسلّح، گاه در برخی کشورهای شمال اروپا و آمریکا که وضعیّت غروب خورشید و مقدار روشنایی آسمان در آنها، نسبت به سایر مناطق متفاوت است اتّفاق می‌افتد.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> قبل از [https://mesb.ir/m1-1043 مساله ۱۰۴۳]: الفصل التاسع ثبوت الهلال ....<br /> <br /> ویعتبر فی الرؤیة أن تکون بالعین غیر المسلّحة، فلو رئی الهلال بالتلسکوب - مثلاً - ولم یمکن رؤیته بدونه لم یکفِ فی دخول الشهر الجدید.<br /> <br /> == مستندات فقهی ==<br /> یکی از ادله بر عدم کفایت رؤیت هلال با چشم مسلح، تمسک به ظهور آیه شریفه «'''يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ'''» است. ظاهر آیه این است که هلال، وسیله تشخیص زمان و آغاز ماه برای عموم مردم قرار داده شده است؛ یعنی مردم بتوانند بر اساس مشاهده آن، اول ماه را تشخیص دهند و در امور عبادی و اجتماعی خود بر آن تکیه کنند.<br /> <br /> از دیرباز نیز هلال ماه، تقویم طبیعی مردم بوده و پیش از اسلام، آغاز ماه‌های قمری با مشاهده هلال شناخته می‌شد و اسلام نیز همین شیوه را تأیید کرده است. اساساً یکی از ویژگی‌های احکام اسلام آن است که معیارهای شرعی بر امور طبیعی و در دسترس همگان استوار شده است؛ مانند طلوع فجر، زوال خورشید، غروب آفتاب و رؤیت هلال؛ معیارهایی که همه مردم، بدون نیاز به ابزارهای تخصصی، امکان استفاده از آنها را دارند.<br /> <br /> بر این اساس، هلالی که صلاحیت دارد معیار تشخیص آغاز ماه برای عموم مردم باشد، هلالی است که در صورت نبودن موانعی مانند ابر و غبار، با چشم معمولی قابل رؤیت باشد. اما هلالی که تنها با «تلسکوپ» یا «ابزارهای بزرگ‌نمایی» دیده می‌شود و با کنار گذاشتن آن ابزار، دیگر قابل مشاهده نیست، نمی‌تواند معیار عمومی تشخیص زمان باشد که آیه شریفه از آن به «مواقيت للناس» تعبیر کرده است؛ ازاین‌رو، آیه ظهور در هلالی دارد که با چشم معمولی قابل مشاهده باشد.<br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> [[رده:رؤیت هلال]]<br /> [[رده:راه‌های اثبات]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:علم نجوم]]<br /> <br /> {{بحث روزه}}</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9_%D9%88_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D9%82_%D9%85%D8%A7%D9%87&diff=3225 2026-09-23T06:12:48Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> ویژگی‌های زیر، تنها نشان‌دهنده وضعیت ماه در شب مشاهده هستند و ثابت نمی‌کنند که شب قبل، شب اول ماه بوده است. از جمله این موارد: <br /> <br /> * '''ارتفاع و بلندی ماه'''<br /> * '''دیر غروب‌کردن ماه'''<br /> * '''پُر نور بودن ماه'''<br /> * '''طوق‌دار بودن ماه''' &lt;ref&gt;طوق‌داشتن یا مطوّق‌بودن ماه، یعنی: قسمت پنهان ماه، به‌صورت هاله‌ای از نورِ ضعیف مشاهده شود.&lt;/ref&gt;<br /> ----'''همسو''': ≠ [[راه‌های ثبوت هلال (ماه نو)|راه‌های ثبوت اول ماه]]<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-1702 مسئله ۱۷۰۲]. بلند بودن ماه یا دیر غروب کردن آن، دلیل نمی‏شود که شب پیش، شب اوّل ماه بوده است. و همچنین اگر ماه طوق داشته باشد دلیل نمی‏شود که شب دوّم باشد.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j2-253 ج۲، مسئله ۲۵۳]. بلند بودن ماه یا دیر غروب کردن آن، و همین طور نازک نبودن ماه، دلیل نمی‌شود که شب قبل، شب اوّل ماه بوده است.&lt;ref&gt;هرچند هلال ماه در شب اوّل، گاه درصد روشنایی کمی داشته (بسیار نازک بوده) و مدّت مکث کمی بعد از غروب آفتاب دارد، امّا در موارد متعدّدی هم هلال ماه شب اوّل، با درصد روشناییِ قابل توجّه مثلاً ۲ یا ۳ درصد (و گاه بیشتر) و مدّت مکث زیاد مثلاً‌ بیش از یک ساعت بعد غروب خورشید و حتّی بیشتر از این مقدار در آسمان ظاهر می‌شود و این در حالی است که در شب قبل، امکان رؤیت آن وجود نداشته و مطمئنّاً همان شب، ‌شب اوّل ماه می‌باشد و این امر از جهت کارشناسی امری ثابت و قطعی است.<br /> <br /> از نظر علمی، مدّت مکث و درصد روشنایی ماه شب اوّل بستگی به عواملی همچون زمان مقارنۀ ماه و خورشید و نیز در اوج یا حضیض بودن ماه دارد که توضیح آنها در کتب علمی موجود است؛ همین عوامل باعث می‌شود گاهی کامل شدن ماه در غیر از شب چهاردهم - مثلاً شب سیزدهم یا پانزدهم - واقع شود.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> همچنین، اگر ماه «طوق» داشته باشد&lt;ref&gt;یعنی قسمت پنهان ماه به صورت هاله‌ای از نور ضعیف مشاهده شود.&lt;/ref&gt; دلیل نمی‌شود که شب دوّم باشد و نیز کامل بودن ماه دلیل بر این نمی‌شود که آن شب، شب چهاردهم ماه باشد.<br /> <br /> === المسائل المنتخبه ===<br /> [https://mesb.ir/mm-478 مسألة ۴۷۸]: لا یثبت الهلال بحکم الحاکم، ولا بتطوّقه لیدلّ علی أنّه للیلة السابقة، ولا بقول المنجّم ونحوه.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> قبل از [https://mesb.ir/m1-1043 مساله ۱۰۴۳]<br /> <br /> الفصل التاسع ثبوت الهلال<br /> <br /> یثبت الهلال بالعلم الحاصل من الرؤیة .... ولا یثبت .... بتطوّق الهلال لیدلّ علی أنّه للیلة السابقة ....<br /> <br /> == مستندات فقهی ==<br /> مستند این حکم، صحیحه ابوعلی‌بن‌راشد است. وی در نامه‌ای به امام حسن عسکری&lt;sup&gt;(علیه‌السلام)&lt;/sup&gt; نوشت که «هلال پس از شفق مدت زیادی در آسمان باقی مانده است»؛ ازاین‌رو گمان کرده بود که هلالِ مشاهده‌شده، هلال شب دوم بوده و در نتیجه، ماه از روز قبل آغاز شده است.<br /> <br /> امام(ع) در پاسخ، این برداشت را تأیید نکردند، بلکه معیار را تنها رؤیت شرعی هلال دانسته و فرمودند: «'''لا تصم إلا للرؤية'''» جز با رؤیت هلال، روزه مگیر.&lt;ref&gt;مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ أَبِي عَلِيِّ بْنِ رَاشِدٍ قَالَ: كَتَبَ إِلَيَّ أَبُو الْحَسَنِ الْعَسْكَرِيُّ ع كِتَاباً وَ أَرَّخَهُ يَوْمَ الثَّلَاثَاءِ لِلَيْلَةٍ بَقِيَتْ مِنْ شَعْبَانَ- وَ ذَلِكَ فِي سَنَةِ اثْنَتَيْنِ وَ ثَلَاثِينَ وَ مِائَتَيْنِ- وَ كَانَ يَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ يَوْمَ شَكٍّ وَ صَامَ أَهْلُ بَغْدَادَ يَوْمَ الْخَمِيسِ- وَ أَخْبَرُونِي أَنَّهُمْ رَأَوُا الْهِلَالَ لَيْلَةَ الْخَمِيسِ- وَ لَمْ يَغِبْ إِلَّا بَعْدَ الشَّفَقِ بِزَمَانٍ طَوِيلٍ قَالَ فَاعْتَقَدْتُ أَنَّ الصَّوْمَ يَوْمَ الْخَمِيسِ- وَ أَنَّ الشَّهْرَ كَانَ عِنْدَنَا بِبَغْدَادَ يَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ- قَالَ فَكَتَبَ إِلَيَّ زَادَكَ اللَّهُ تَوْفِيقاً فَقَدْ صُمْتَ بِصِيَامِنَا قَالَ ثُمَّ لَقِيتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ فَسَأَلْتُهُ عَمَّا كَتَبْتُ بِهِ إِلَيْهِ فَقَالَ لِي أَ وَ لَمْ أَكْتُبْ إِلَيْكَ إِنَّمَا صُمْتَ الْخَمِيسَ- وَ لَا تَصُمْ إِلَّا لِلرُّؤْيَةِ.<br /> <br /> ابوالحسن عسکری(ع) نامه‌ای برای من نوشت و تاریخ آن را روز سه‌شنبه ثبت کرد، در حالی که یک شب از ماه شعبان باقی مانده بود، و این در سال ۲۳۲ هجری بود.<br /> <br /> روز چهارشنبه، روزِ شک بود و مردم بغداد روز پنجشنبه را روزه گرفتند. آنان به من خبر دادند که هلال را در شب پنجشنبه دیده‌اند و هلال مدت بسیار زیادی پس از شفق غروب کرد.<br /> <br /> راوی می‌گوید: من بر این باور شدم که روزه در روز پنجشنبه [واجب] است، گرچه ماه [رمضان] نزد اهل بغداد، از روز چهارشنبه در نظر گرفته شده است.<br /> <br /> حضرت در پاسخ برای من نوشت: «خداوند توفیقت را افزون کند، تو با روزه ما روزه گرفته‌ای.<br /> <br /> راوی می‌گوید: مدتی بعد با آن حضرت ملاقات کردم و درباره مطلبی که برای ایشان نوشته بودم، از او پرسیدم. حضرت به من فرمود: «آیا برایت ننوشتم که من فقط روز پنجشنبه را روزه گرفته‌ام و جز بر اساس رؤیت [هلال] روزه نگیر؟»<br /> <br /> وسائل الشيعة، ج۱۰، ص۲۸۱&lt;/ref&gt;<br /> <br /> از این روایت استفاده می‌شود که ویژگی‌هایی مانند ارتفاع هلال، مدتِ ماندن آن پس از غروب خورشید، پُرنور بودن یا طوق‌دار بودن، هرچند ممکن است از نظر نجومی اطلاعاتی درباره وضعیت ماه بدهند، اما به تنهایی حجت شرعی برای اثبات دوم بودن ماه نیستند و تنها ملاک در اثبات آغاز ماه، رؤیت است.<br /> [[رده:بحث روزه]]<br /> [[رده:راه‌های اثبات]]<br /> [[رده:رؤیت هلال]]<br /> <br /> {{بحث روزه}}</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF_(%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9%DB%8C)&diff=3224 2026-09-22T06:28:31Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>* [[شرایط تکلیف]]<br /> * [[نشانه‌های بلوغ]]<br /> * [[بچه ممیز]]<br /> * [[وظیفه انسان در اصول دین]]<br /> * [[وظیفه انسان در فروع دین]]<br /> * [[لزوم مراجعه به فقها]]<br /> * [[اجتهاد]]<br /> * [[تقلید از مجتهد|تقلید]]<br /> * [[احتیاط در عمل]]<br /> * [[تقلید در مستحبات و مکروهات]]<br /> * [[یادگیری احکام]]<br /> * [[ندانستن حکم هنگام عبادت]]<br /> * [[شرایط مجتهد]]<br /> * [[اثبات عدالت]]<br /> * [[مجتهد اعلم]]<br /> * [[راه‌های شناخت مجتهد اعلم]]<br /> * [[مجتهد مطلق و متجزی]]<br /> * [[تقلید از غیر مجتهد]]<br /> * [[اعمال بدون تقلید]]<br /> * [[تعدد مجتهدین جامع شرایط|تعدد مجتهدین جامع الشرایط]]<br /> * [[تغییر مرجع تقلید]]<br /> * [[راه‌های تحصیل نظر مجتهد]]<br /> * [[روش پاسخ به سؤال|روش پاسخ به سؤال احکام]]<br /> * [[تغییر فتوای مجتهد]]<br /> * [[انواع نظرات مجتهد]]<br /> * [[تقلید از مرجع فوت‌شده]]<br /> * [[اختلاف نظر مرجع دو طرف قرارداد]]<br /> * [[فتوای مرجع وکیل یا موکل؟]]<br /> * [[اجرای اصل عملی]]<br /> * [[امور حسبی]]<br /> * [[نقض حکم حاکم شرع]]<br /> * [[وکالت و اجازات مراجع]]<br /> * [[انجام مستحبات به قصد رجاء]]<br /> * [[فتوادادن غیرمجتهد|فتوادادن و قضاوت غیرمجتهد]]<br /> ----'''همسو''': [[:رده:بحث تقلید|رده بحث تقلید]] • [[فهرست بحث تقلید (داستانی)]]<br /> [[رده:فهرست موضوعی]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%84%D8%B2%D9%88%D9%85_%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87_%D8%A8%D9%87_%D9%81%D9%82%D9%87%D8%A7&diff=3223 2026-09-22T06:27:29Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== سابقه رجوع به فقیهان شیعه ===<br /> احکام شرعی در عصر معصومین&lt;sup&gt;(علیهم‌السلام)&lt;/sup&gt; توسط خود امامان برای مردم بیان می‌شد. گاهی نیز ائمه، تبیین احکام را به برخی از شاگردان خود واگذار کرده و مردم را به ایشان ارجاع می‌دادند.<br /> <br /> با فرارسیدن دوران غیبت و عدم دسترسی عمومی به امام معصوم، ضرورت رجوع به [[شرایط مجتهد|فقهای جامع شرایط]] بیشتر شده و مسئله تقلید از فقیهان رواج پیدا کرد.<br /> <br /> === دلیل تقلید از مراجع ===<br /> برنامه‌هایی که اسلام برای سعادت دنیا و آخرت انسان بیان کرده، به‌طور کلی به سه دسته تقسیم می‌شود: عقاید، اخلاق و احکام.<br /> <br /> با توجه به گستردگی علوم، عقل حکم می‌کند که انسان در هر علمی به متخصص آن مراجعه کند. در مسائل مربوط به خودرو، به مکانیک خبره، در مسائل پزشکی، به طبیب حاذق، در مسائل احکام و حلال و حرام نیز به فقیهی که در فهم کتاب و سنت و مقدمات آن تخصص داشته باشد.<br /> ----همسو: [[وظیفه انسان در فروع دین]] •<br /> ----<br /> == منابع ==<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> '''لزوم مراجعه به فقها'''<br /> <br /> «علم فقه» یکی از مقدّس‌ترین علوم ارزندۀ اسلامی است که عهده‌دار بیان روش اصیل بندگی خداوند متعال و کیفیّت صحیح آن است. این علم، در عصر پیامبر اکرم&lt;sup&gt;(صلی الله علیه وأله وسلم)&lt;/sup&gt; و امامان&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt;، پژوهندگان زیاد و رونقی چشم‌گیر داشته و مورد توجّه پیروان دین بوده، به‌ویژه در زمان امام باقر و امام صادق&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; که به حدّ اعلای اوج خود رسیده و دانشمندان بسیاری در مسائل مختلف دینی و فروع احکام، در محضر آن دو پیشوای بزرگ شیعه پرورش یافتند.<br /> <br /> مسائل و احکام اسلامی در آن عصر نورانی علمی، چنان تحلیل و بررسی می‌شد که نقل شده زرارة بن اعین، مدّت چهل سال مسائل حج را از امام صادق&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; می‌آموخت و باز هم زمینۀ بحث باقی بود، چنانچه می‌گوید به امام صادق&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; عرض کردم: خداوند مرا فدای تو گرداند، از چهل سال پیش تا کنون راجع به مسائل حج از شما می‌پرسم و شما همواره جواب می‌دهید. حضرت فرمودند: «ای زراره، کانون مقدّسی که دو هزار سال پیش از آدم، مورد توجّه و زیارتگاه بوده، تو می‌خواهی مسائل آن در ظرف چهل سال بیان شود؟»&lt;ref&gt;وسائل الشیعه، ج۱۱، ابواب وجوب الحجّ و شرائطه، باب۱ وجوبه علی ‌کلّ مکلّف مستطیع، ص۱۲، ح۱۲&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> در زمان ائمّۀ معصومین&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt;، عهده‌دار بیان احکام الهی، خود امامان&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; بودند و نیز این موضوع را به عهدۀ اصحاب و شاگردان خاصّ خویش هم می‌گذاردند. مردان فاضل و مایه‌دار و با فضیلتی مانند زراره و محمّد بن مسلم و ابو بصیر و ابان بن تغلب، مسائل حلال و حرام و احکام دین را در اختیار مردم می‌گذاشتند و ائمّه&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt;، مردم را به آنان ارجاع می‌دادند.<br /> <br /> چنانچه نقل شده، شعیب عَقَرقوفی می‌گوید به امام صادق&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; عرض کردم: چه بسا نیاز پیدا می‌کنیم که در موردی سؤال کنیم، حال از چه کسی بپرسیم؟ حضرت فرمودند: «بر تو باد به اسدی، یعنی ابو بصیر»&lt;ref&gt;همان، ج۲۷، ابواب صفات القاضی، ‌باب۱۱، وجوب الرجوع فی ‌القضاء والفتوی، ص۱۴۲، ح۱۵&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> همچنین، نقل شده که عبداللّه بن ابی یَعفور می‌گوید: به امام صادق&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; عرض کردم در هر وقت، برای من ممکن نیست شما را ببینم و محضر شما شرفیاب شوم و از طرفی چه بسا شخصی از شیعیان می‌آید و مطالبی را از من می‌پرسد و من پاسخ همۀ مسائل او را نمی‌دانم (وظیفه من چیست؟)، حضرت فرمودند: «چرا به محمد بن مسلم مراجعه نمی‌کنی؟ هر چه ندانستی از او بپرس که او از پدرم امام باقر&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; مسائل را فرا گرفته و در نزد آن حضرت، آبرومند و محترم بود»&lt;ref&gt;همان، ص۱۴۴، ح۲۳&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> در نقل دیگری، علی بن مسیّب همدانی می‌گوید به حضرت رضا&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; عرض کردم: من در ناحیه‌ای دور دست زندگی می‌‌کنم و در هر زمانی دسترسی به شما ندارم، پس از چه کسی برنامه‌های دینی‌‌ام را فرا بگیرم؟ حضرت فرمودند: «از زکریّا بن آدم قمی که امین و محلّ اعتماد بر امر دین و دنیا است». علی بن مسیّب می‌‌گوید: هنگامی که به شهر خود بازگشتم، هر مطلبی را که مورد نیاز بود، از زکریّا بن آدم پرسش می‌کردم&lt;ref&gt;همان، ص۱۴۶، ح۲۷&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> همچنین، روایت شده که عبدالعزیز بن المهتدی می‌گوید از امام رضا&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; پرسیدم: در هر زمانی ملاقات با شما برایم میسّر نیست، پس مَعالم دینم را از چه کسی فرا بگیرم؟ حضرت فرمودند: «از یونس بن عبدالرحمن بیاموز»&lt;ref&gt;همان، ص۱۴۸، ح۳۴&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> گاه ائمّه&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; ، بعضی از اصحاب خود را امر می‌کردند برای مردم فتوی بدهند، چنانکه در حدیث است که امام باقر&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; به اَبان فرمودند: «إجْلِسْ فی مَسْجِدِ الْمَدینَةِ وَأَفْتِ النّاسَ، فَإنّی أُحِبُّ أَنْ یُری فی شیعَتی مِثْلُکَ». در مسجد مدینه بنشین و فتوی بده، زیرا دوست دارم که همانند تو در میان شیعیانم دیده شود&lt;ref&gt;معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۴۴، حرف الف، مورد ۲۸، ابان بن تغلب&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> سرانجام، عصر امامان&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; کم‌‌کم سپری شد و دوران غیبت امام زمان&lt;sup&gt;(عج)&lt;/sup&gt; فرا رسید و بیان حلال و حرام و روشنگری برنامه‌های زندگی جامعه، یکسره به فقهای جامع الشرایط واگذار گردید و موضوع فتوی و نیز موضوع تقلید، به صورت خاصّی رواج کلّی یافت.&lt;ref&gt;مقدمه رساله جامع جدید&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''علّت لزوم تقلید'''<br /> <br /> اسلام، آخرین و کامل‌‌ترین مکتب الهی است و تمام برنامه‌‌های آن مطابق مصلحت انسان‌ها بوده و با پیاده کردن آن، سعادت انسان‌‌ها تأمین می‌‌شود، چه اینکه پروردگار متعال است که انسان‌‌ها را آفریده و به مصالح و مفاسد زندگی آنها و خواسته‌‌ها و احتیاجات فطری آنان آگاه است و قوانین زندگی انسان‌‌ها را به عنوان وظایف عبادی، اقتصادی، اخلاقی، فرهنگی، جسمی، روانی، فردی، اجتماعی و... به وسیلۀ پیامبران و اوصیاء و جانشینان آنها&lt;sup&gt;(علیهم‌السلام)&lt;/sup&gt; به انسان‌‌ها ابلاغ نموده است و به‌طور کلّی، برنامه‌‌های نجات بخش اسلام که توسط پیامبر اکرم&lt;sup&gt;(صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم)&lt;/sup&gt; و ائمّۀ هدی&lt;sup&gt;(علیهم‌السلام)&lt;/sup&gt; تبیین شده، سه دسته است:<br /> <br /> ۱. معارف اعتقادی و اصول دین؛ ۲. مسائل اخلاقی؛ ۳. احکام عملی و فروع دین.<br /> <br /> دستۀ سوّم، یعنی احکام عملی که رساله‌‌های عملیّه با این دسته از احکام خداوند مرتبط هستند، گستردگی زیادی دارد، زیرا احکام و قوانینی است که کلّیۀ اعمال انسان‌‌ها اعم از اعمال عبادی، اقتصادی، فردی، خانوادگی، اجتماعی، قضایی، جزایی و... را زیر پوشش خود قرار می‌دهد و در رابطه با این دسته از احکام الهی، توجّه به چند مطلب لازم است:<br /> <br /> الف. علم دارای رشته‌‌های متعدّدی است و ممکن است یک فرد در عین حال که در یک رشته مهارت فوق‌العاده‌‌ای دارد، از رشتۀ دیگر اطلاعی نداشته باشد، در نتیجه باید به حکم عقل در رشته‌‌ای که تخصّص ندارد، به متخصّص و کارشناس همان رشته مراجعه کند و از گفتۀ او پیروی کند. مثلاً شخصی که در علوم فضایی متخصّص است، هنگامی که مریض می‌‌شود، از آنجا که با بیماری‌‌ها و روش معالجۀ آنها آشنا نیست، به ناچار باید به پزشک متخصّص مراجعه کند. این پزشک است که دستور می‌‌دهد که چند عدد از فلان قرص را باید بخورد و فلان آمپول را تزریق کند، چراکه متخصّص علوم فضایی، پیروی از گفتۀ پزشک را بر خود لازم می‌‌داند و به‌طور کلّی، هر کاری را که بخواهیم انجام دهیم و راه و روش آن را ندانیم، به خبرۀ همان کار مراجعه می‌‌کنیم و راه و چارۀ آن را از متخصّص همان حرفه می‌‌پرسیم و هر فنّ و صنعتی را که بخواهیم یاد بگیریم، به شاگردی استادی می‌‌شتابیم که در آن فنّ و صنعت، بصیر و توانمند است. شیوۀ آشنایی با احکام شرعی و شناخت حلال و حرام الهی نیز، به همین شکل است. بدین منظور، باید به فقیه که متخصّص و کارشناس احکام دین است، مراجعه نمود.<br /> <br /> ب. مدرک و منبع احکام الهی به‌طور عمده، قرآن کریم و احادیثی که از پیامبر اکرم&lt;sup&gt;(صلی الله علیه وأله وسلم)&lt;/sup&gt; و ائمّۀ معصومین&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; روایت شده (که ثقلین نامیده می‌شوند) می‌باشد.<br /> <br /> ج. فهمیدن و به دست آوردن مطالب و معارفی که در قرآن مجید و روایات اهل بیت&lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; آمده، کار آسانی نیست و احتیاج به تخصّص و مهارت دارد و تا یک فرد در ادبیات عرب و علوم مختلف اسلامی از قبیل تفسیر قرآن، درایه و حدیث‌شناسی، رجال و شناخت راویان احادیث، اصول فقه، شناخت آراء و نظرات فقهای اسلام و... تخصّص و مهارت نداشته و به اصطلاح، با توفیق الهی به درجۀ اجتهاد و فقاهت نرسیده باشد، هرگز نمی‌‌تواند احکام خداوند متعال را از منابع خود استخراج کند. شما یک کتاب به نام رساله و توضیح المسائل را می‌‌بینید و شاید ندانید که این رساله، محصول عمر یک فقیه است که با توجّه به تخصّص خود و با زحمت‌‌های طاقت‌فرسا، آن را از منابع دینی استنباط کرده و در دسترس مردم گذاشته است.<br /> <br /> با توجّه به آنچه بیان شد، لزوم مراجعه به فقها و عالمانی که راه اجتهاد و فقاهت را با وسعت و گستردگی خاصّی که دارد پیموده‌اند، واضح شده و مسألۀ تقلید از مجتهد به حکم عقل و منطق، ثابت می‌گردد و معلوم می‌شود که تقلید به معنای پیروی کورکورانه (که اسلام با تمام قوا با آن مبارزه کرده و قرآن مجید، آن را یکی از ناپسند‌‌ترین صفات انسانی معرّفی می‌‌کند) نمی‌‌باشد، بلکه تقلید به معنای مراجعۀ فرد غیر متخصّص در مسائل دینی، به متخصّص در دین است و می‌توان حدیث ذیل که از امام عسکری&lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; نقل شده را مؤیّد این مطلب دانست: «... فَأَمّا مَنْ کانَ مِنَ الفُقَهاءِ، صائِناً لِنَفْسِهِ، حافِظاً لِدینِهِ، مُخالِفاً عَلی هَواهُ، مُطیعاً لِأمْرِ مَوْلاهُ فَلِلْعَوامِ اَنْ یُقَلِّدُوْهُ...»&lt;ref&gt;وسائل ‌الشیعه، ج۲۷، ابواب صفات القاضی وما یجوز أن یقضی به، باب ۱۰، ص۱۳۱، ح۲۰&lt;/ref&gt;؛ ... و امّا هر کس از فقها که ۱. دارای صیانت نفس باشد (مالک نفس خود و نگهبان آن باشد تا بتواند خویشتن را در مقابل هر‌ گونه انحراف و کج‌روی از صراط‌ مستقیم و مسیر بندگی خداوند متعال، مصون و ایمن نگاه بدارد)؛ ۲. حافظ و نگهبان دین الهی باشد؛ ۳. با هواهای نفسانی خود مخالفت کند؛ ۴. مطیع فرمان خداوند متعال و مولای خویش باشد، بر مسلمانان است که از او تقلید کنند... .<br /> <br /> اکنون با توجّه به آنچه که ذکر گردید، روشن می‌‌شود که اظهار نظر در مسائل دینی و احکام شرعی بر کسانی که به رتبۀ اجتهاد نرسیده‌‌اند و با ادلّۀ احکام آشنایی ندارند، جایز نیست و بر مؤمنین و مؤمنات واجب است در تمام احکام دینی و مسائل شرعی به مراجع بزرگوار تقلید و اسلام‌‌شناسان مورد اعتماد، مراجعه نمایند.&lt;ref&gt;مقدمه رساله جامع جدید&lt;/ref&gt;<br /> [[رده:تقلید]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:تعلیم و تعلم]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}<br /> [[رده:فلسفه احکام]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1_%D9%81%D8%AA%D9%88%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%AF&diff=3222 2026-09-21T03:14:49Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>عوض‌شدن فتوا و نظر مجتهد<br /> <br /> === تغییر کردن فتوای مرجع تقلید ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> اگر کسی [[فتوا|فتوای]] مجتهدی را به شخص دیگری بگوید، چنانچه فتوای آن مجتهد عوض شود، لازم نیست به او [[:رده:اطلاع‌رسانی|خبر دهد]] که فتوای وی تغییر کرده است.<br /> <br /> === اشتباه در نقل فتوای مرجع تقلید ===<br /> اگر کسی در نقل فتوای مجتهد دچار [[:رده:اشتباه|اشتباه]] شود و احتمال دهد مکلف به سبب این اشتباهِ در نقل، خلاف [[وظیفه شرعی|وظیفه‌اش]] عمل می‌نماید، لازم است بنابر احتیاط در صورت امکان فتوای صحیح را به مکلف برساند.<br /> <br /> === احتمال تغییر فتوای مرجع تقلید ===<br /> اگر مکلف [[احتمال]] دهد که فتوای مرجع تقلیدش عوض شده، تا زمانی که [[یقین]] به تغییر فتوا پیدا نکند، می‌تواند به فتوای سابق عمل نماید، و تفحص لازم نیست.<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-5 مسئله ۵]. تا انسان یقین نکند که فتوای مجتهد عوض شده است، می‌تواند به آنچه در رساله او نوشته شده عمل نماید، و اگر احتمال دهد که فتوای او عوض شده جستجو لازم نیست.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-11 مسئله ۱۱]. اگر کسی فتوای مجتهدی را به شخص دیگری بگوید، چنانچه فتوای آن مجتهد عوض شود، لازم نیست به او خبر دهد که فتوای آن مجتهد عوض شده است.<br /> <br /> ولی اگر بعد از گفتن فتوی بفهمد اشتباه کرده، و گفته او موجب آن می‌شود که آن شخص برخلاف وظیفه شرعی‌اش عمل کند، باید  بنا بر احتیاط لازم  اشتباه را در صورت امکان برطرف کند.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-12 ج۱، مسئله ۱۲]. به دست آوردن نظر و دستور مجتهد در مسائل شرعی چهار راه دارد: ....<br /> <br /> انسان تا یقین نکند که فتوای مجتهد عوض شده است، می‌‌تواند به آنچه در رسالۀ او نوشته شده عمل نماید و اگر احتمال دهد که فتوای او عوض شده، جستجو لازم نیست.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j1-18 ج۱، مسئله ۱۸]. اگر کسی فتوای مجتهدی را به شخص دیگری بگوید، چنانچه فتوای آن مجتهد عوض شود، لازم نیست به او خبر دهد که فتوای آن مجتهد عوض شده است؛<br /> <br /> ولی اگر بعد از گفتن فتوی بفهمد اشتباه کرده و گفتۀ او موجب آن می‌‌شود که آن شخص برخلاف وظیفۀ شرعی‌‌اش عمل کند، باید بنابر احتیاط لازم، اشتباه را در صورت امکان برطرف کند.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-23 ج۱، مسألة ۲۳]: إذا شک فی موت المجتهد أو فی تبدّل رأیه أو عروض ما یوجب عدم جواز تقلیده، جاز البقاء علی تقلیده إلی أن یتبین الحال.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-27 ج۱، مسألة ۲۷]: إذا نقل ناقل ما یخالف فتوی المجتهد وجب علیه - علی الأحوط - إعلام من سمع منه ذلک، إذا کان لنقله دخل فی عدم جری السامع علی وفق وظیفته الشرعیة، وإلّا لم یجب إعلامه، وکذا الحال فیما إذا أخطأ المجتهد فی بیان فتواه.<br /> <br /> وأمّا إذا تبدّل رأی المجتهد فلا یجب علیه إعلام مقلّدیه، فیما إذا کانت فتواه السابقة مطابقة لموازین الاجتهاد، وکذلک لا یجب علی الناقل إعلام تبدّل الرأی.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-31 &lt;nowiki&gt;[۳۱]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۳۱: إذا تبدّل رأی المجتهد لا یجوز للمقلد البقاء علی رأیه الأول.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-39 &lt;nowiki&gt;[۳۹]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۳۹: إذا شک فی موت المجتهد أو فی تبدل رأیه أو عروض ما یوجب عدم جواز تقلیده یجوز له البقاء إلی أن یتبین الحال.<br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-48 &lt;nowiki&gt;[۴۸]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۴۸: إذا نقل شخص فتوی المجتهد خطأ یجب علیه إعلام من تعلم منه&lt;ref&gt;(اعلام من تعلم منه): اذا کان لنقله دخل فی عدم جری المنقول الیه علی وفق وظیفته<br /> <br /> الشرعیة فالاحوط الاعلام والا لم یجب وهکذا الحال فیما بعده. &lt;/ref&gt;، وکذا إذا أخطأ المجتهد فی بیان فتواه یجب علیه الإِعلام. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-58 &lt;nowiki&gt;[۵۸]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۵۸: إذا نقل ناقل فتوی المجتهد لغیره ثم تبدل رأی المجتهد فی تلک المسألة، لا یجب علی الناقل إعلام من سمع منه الفتوی الأولی، وإن کان أحوط، بخلاف ما إذا تبین له خطؤه فی النقل، فإنه یجب علیه &lt;ref&gt;(فانه یجب علیه): تقدم الکلام فیه.&lt;/ref&gt;الإِعلام. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-69 &lt;nowiki&gt;[۶۹]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۶۹: إذا تبدل رأی المجتهد هل یجب علیه إعلام المقلدین أم لا؟ فیه تفصیل&lt;ref&gt;(فیه تفصیل): بل الظاهر عدم وجوب الاعلام فیه مطلقاً اذا کان الرأی الاول علی موازین الاجتهاد کما هو ظاهر الفرض.&lt;/ref&gt;: فإن کانت الفتوی السابقة موافقة للاحتیاط فالظاهر عدم الوجوب، وإن کانت مخالفة فالأحوط الإعلام، بل لا یخلو عن قوة. <br /> [[رده:تغییر و تبدیل]]<br /> [[رده:اشتباه]]<br /> [[رده:اطلاع‌رسانی]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:نظر مجتهد]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%AF_%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7&diff=3221 2026-09-21T03:12:28Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>تردید در انتخاب مرجع تقلید<br /> <br /> === متعدد بودن مجتهدهای واجد شرایط ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> در صورتی که [[شرایط مجتهد|مجتهد جامع الشرائط]] متعدد باشد:<br /> <br /> چنانچه مکلف اجمالاً بداند بین مجتهدین در مسائل مورد ابتلا، اختلاف نظر وجود دارد:<br /> <br /> * اگر '''اعلم''' در بین ایشان مشخص است، باید از [[مجتهد اعلم]] پیروی کند؛<br /> * اگر بداند دو یا سه مجتهد، '''مساوی در علم''' هستند؛ اما نسبت به دیگران اعلم می‌باشند؛ در این صورت اگر یکی از ایشان نسبت به دیگران، [[تقوا|ورع و تقوای]] بیشتری در فتوادادن دارد، لازم است از او تبعیت کند، وگرنه در [[تقلید]] از هر کدام [[مخیر]] است؛<br /> * اگر '''اجمالاً''' بداند یکی از دو مجتهد، اعلم است؛ لکن نتواند اعلم را تشخیص دهد، در این صورت باید در احکام اختلافی بین فتوای آن دو، [[احتیاط]] کند و اگر احتیاط ممکن نبود، طبق نظر مجتهدی که احتمال اعلمیت او بیشتر است عمل کند. اگر این نیز ممکن نبود، در تقلید از هر کدام [[مخیر]] است.<br /> <br /> === تقلید از دو مجتهد در ابواب گوناگون ===<br /> با توجه به اینکه تقلید از [[مجتهد اعلم]] لازم است، چنانچه مجتهدی مثلاً در بحث [[عبادات]] اعلم باشد و مجتهدِ دیگر در بحث [[معاملات]]، در صورتی که بین آن دو مجتهد اختلاف فتوا وجود داشته باشد، مکلف باید از هر یک در همان بابی که اعلم است تقلید کند.<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> '''سؤال''': وقتی دو مرجع تقلید مساوی باشند، آیا برای تقدیم خمس باید از هر دو مرجع اجازه گرفت؟<br /> <br /> '''جواب''': اگر آن دو نفر نسبت به سایر مجتهدین اعلم باشند، در فرض تساوی در علمیّت، پرداخت خمس به یکی از آن دو کافی است.<br /> <br /> '''سؤال''': اگر کسی مقلد آیت‌الله سیستانی باشد؛ ولی در ابوابی به مرجع مساوی عدول کند، آیا می‌تواند در احتیاط‌واجب‌های آن مرجع از فتوای آیت‌الله سیستانی تقلید کند یا خیر؟<br /> <br /> '''جواب''': بله می‌تواند.<br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-8 مسأله ۸] . اگر مجتهدی که مکلف از او تقلید می‌کند از دنیا برود، حکم بعد از فوت او حکم زنده بودنش است، بنابراین اگر او أعلم از مجتهد زنده باشد و مکلف به طور اجمالی بداند در مسائلی که برایش پیش می‌آید، آن دو مجتهد با هم اختلاف فتوی دارند هرچند مورد اختلاف نظر را نداند باید بر تقلید او باقی بماند.<br /> <br /> و چنانچه مجتهد زنده أعلم از او باشد باید به مجتهد زنده رجوع کند.<br /> <br /> و اگر أعلمیتی در میان آنها معلوم نشود یا مساوی باشند، پس اگر اورعیت یکی از آنها ثابت شود به این معنا که در اموری که در فتوی دادن و استنباط نقش دارند، بیشتر احتیاط کند و اهل تحقیق و بررسی باشد باید از او تقلید کند و اگر ثابت نشود مخیر است عمل خود را با فتوای هرکدام تطبیق نماید، مگر در موارد علم اجمالی، یا قیام حجت اجمالی بر تکلیف ـ مانند موارد اختلاف در نماز شکسته و تمام ـ که بنا بر احتیاط واجب باید رعایت هر دو فتوا را بنماید.<br /> <br /> و مراد از تقلید، صرف التزام به متابعت از فتوای مجتهد معین است، نه عمل کردن به دستور او.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-13 ج۱، مسئله ۱۳]. اگر مجتهدی که انسان از او تقلید می‌‌کند از دنیا برود، حکم بعد از فوت او، حکم زنده بودنش است. <br /> <br /> بنابراین، اگر آن مجتهد، اعلم از مجتهد زنده باشد و مکلّف به‌طور اجمالی بداند در مسائلی که برایش پیش می‌آید، آن دو مجتهد با هم اختلاف فتویٰ دارند، هرچند مورد اختلاف نظر را نداند، باید بر تقلید او باقی بماند و چنانچه مجتهد زنده اعلم از مجتهد فوت شده باشد، باید به مجتهد زنده رجوع کند<br /> <br /> امّا اگر اعلمیّتی در میان آنها معلوم نباشد یا با هم مساوی باشند، پس چنانچه با ورع‌تر بودن یکی از آنها ثابت شود، به این معنا که‌ «در اموری که در فتویٰ دادن و استنباط نقش دارند، بیشتر احتیاط کند و اهل تحقیق و بررسی باشد»، مکلّف باید از او تقلید کند و اگر با ورع‌تر بودن هم ثابت نشود، مکلّف مخیّر است عمل خود را با فتوای هر کدام از دو مجتهد تطبیق نماید؛ مگر در موارد «علم اجمالی»&lt;ref&gt;منظور از «علم اجمالی» در اینجا مواردی است که مکلّف علم به اصل تکلیف دارد و می‌داند عملی بر او واجب شده، امّا اینکه آن تکلیف به‌طور مشخّص کدام است، برایش معلوم نیست و اجمال دارد. در این صورت، چنانچه مورد تکلیف (مکلَّف به) یکی از دو امر «متباین» باشد مانند نماز شکسته و نماز تمام، علم اجمالی منجّز می‌شود و مکلّف بنابر احتیاط واجب، موظّف می‌شود که مطابق با احتیاط رفتار نماید؛<br /> <br /> به عنوان مثال، دانشجویی را در نظر بگیرید که شهری را که در حدّ مسافت شرعی از وطنش قرار دارد به عنوان مقرّ دانشجویی خویش برای مدّت چند سال انتخاب نموده‌ است و کثیر السفر هم نیست، در رابطه با چگونگی نماز خواندن وی، مجتهد اول می‌گوید: «در مقرّ مذکور نماز تمام است، هرچند فرد قصد ده روز نداشته باشد» و مجتهد دوم که مساوی یا در حکم مساوی با مجتهد اول به حساب می‌آید می‌گوید: «نماز شکسته است، مگر آنکه فرد قصد ده روز داشته باشد»، در این حال، در ایّامی که دانشجوی مذکور نمی‌خواهد ده روز در آنجا بماند، وی به هنگام اذان ظهر، علم دارد که نماز ظهر بر او واجب است، ولی نمی‌داند نماز به‌طور کامل بر وی واجب است یا به‌طور شکسته، بنابراین اصل تکلیف برای او روشن است، ولی مورد تکلیف برای او مجْمَل است، در این فرض مراعات مقتضای احتیاط آن است که نماز ظهر را هم شکسته و هم تمام به جا آورد.<br /> <br /> امّا چنانچه مورد از موارد «علم اجمالی» نباشد، مثل جایی که مکلّف علم به اصل تکلیف ندارد و اصل تکلیف مشکوک است و به حجّت معتبری ثابت نشده، رعایت این احتیاط در فرض مسأله لازم نیست؛<br /> <br /> به عنوان مثال، ماشینی که در حدّ شأن و مورد استفادۀ شخصی و خانوادگی بوده و مؤونه محسوب می‌شود را در نظر بگیرید که فرد آن را از درآمد بین سالش خریده است. وی این ماشین را بعد از چندین سال استفاده بدون ترقّی قیمت می‌فروشد. در این فرض، مجتهد اوّل می‌گوید: «پول فروش ماشین، خمس ندارد» و مجتهد دوّم می‌گوید: «پول فروش ماشین، خمس دارد». بنابراین، مکلّف در این صورت، در اصل تکلیف شک دارد و نمی‌داند پرداخت خمس بر او واجب است یا نه. در این حال، چنانچه دو مجتهد مذکور در رتبۀ علمی و دقّت نظر با هم مساوی یا در حکم مساوی باشند آن‌چنان که توضیح آن در متن آمد، فرد می‌تواند از مجتهدی تقلید نماید که می‌گوید: «پول مذکور، خمس ندارد» و لازم نیست مطابق با احتیاط عمل نموده و خمس آن را بپردازد.<br /> <br /> همچنین، اگر مورد از موارد علم اجمالی باشد، ولی علم اجمالی منجّز نباشد، رعایت احتیاط لازم نیست؛ مثل موردی که تکلیف بین دو امری که «اقلّ و اکثر» هستند مردّد باشد. در این مورد، دو مثال ذکر می‌شود:<br /> <br /> '''الف.''' اگر یک مجتهد بگوید: «بر نمازگزار واجب است تسبیحات اربعه را در رکعت سوم و چهارم سه بار بگوید» و مجتهد دیگر بگوید: «یک بار کافی است»، در این حال، چنانچه دو مجتهد مذکور مساوی یا در حکم مساوی باشند، مکلّف می‌تواند از مجتهدی تقلید نماید که یک بار تسبیحات اربعه را کافی می‌داند.<br /> <br /> '''ب.''' اگر یک مجتهد بگوید: «در وضو مسح پا از سر یکی از انگشتان تا برآمدگی روی پا کافی است» و مجتهد دیگر بگوید: «مسح پا از سر یکی از انگشتان تا برآمدگی روی پا کافی نیست و علاوه بر آن، باید روی پا تا مفصل مسح شود»، در این حال، چنانچه دو مجتهد مذکور مساوی یا در حکم مساوی باشند، مکلّف می‌تواند از مجتهدی تقلید نماید که مسح پا را تا برآمدگی روی پا کافی می‌داند؛ امّا چنانچه یکی از دو مجتهد اعلم از دیگری است، مکلّف باید مطابق با فتوای اعلم عمل نماید.<br /> <br /> شایان ذکر است برای اطلاع بیشتر از موارد دقیق لزوم یا عدم لزوم احتیاط، لازم است به کتب فقهی تخصّصی مراجعه شده و یا از اهل علم سؤال شود.&lt;/ref&gt; یا «حجّت اجمالی»&lt;ref&gt;مراد از «حجّت اجمالی» مواردی است که مکلّف، خود، علم به اصل تکلیف ندارد، ولی اصل تکلیف به «حجّت شرعی» بر عهدۀ او ثابت شده است، امّا اینکه آن تکلیف به‌طور مشخّص کدام است، برایش معلوم نیست و اجمال دارد، در این صورت چنانچه مورد تکلیف (مکلَّف به) یکی از دو امر «متباین» باشد، مانند روزه گرفتن و صدقه دادن، حجّت اجمالی منجّز می‌شود و مکلّف بنابر احتیاط واجب موظّف می‌شود که مطابق با احتیاط رفتار نماید؛<br /> <br /> مثل اینکه دو مجتهد در مورد فردی که حج مشرّف شده و عمل حرامی از «محرّمات احرام» را در اثنای مناسک حج انجام داده «فتویٰ» بدهند و در قالب مسألۀ فقهی بگویند: «فردی که فلان عمل حرام از محرّمات إحرام را انجام دهد، لازم است کفّاره بدهد»؛ ولی دو مجتهد در مقام تعیین نوع کفّاره اختلاف نظر داشته باشند و در فتوای مستقل دیگری غیر از مسألۀ نخست، نوع کفّاره را مشخّص نمایند، مثلاً یکی از دو مجتهد بگوید: «مکلّفی که این عمل حرام از محرّمات إحرام را انجام دهد لازم است سه روز روزه بگیرد» و مجتهد دیگر هم بگوید: «مکلّفی که این عمل حرام از محرّمات إحرام را انجام دهد باید صدقه بدهد» و کفّارۀ مذکور بر اساس هر دو فتویٰ «تعیینی» باشد نه «تخییری»، ‌در این حال، چنانچه مورد کفّاره از قطعیّات و امور مسلّم فقهی نباشد، مکلّف علم به اینکه تکلیفی بر عهدۀ او آمده ندارد، ولی بر اساس گفتار دو مجتهد که در رتبۀ علمی و دقّت نظر با هم مساوی یا در حکم مساوی هستند، اصل وجوب کفّاره بر وی ثابت می‌گردد، ولی نمی‌داند سه روز روزه است یا صدقه دادن به فقرا. بنابراین، مورد تکلیف برای او مجْمَل است، در این فرض مراعات مقتضای احتیاط آن است که فرد هم سه روز روزه بگیرد و هم صدقه بپردازد.<br /> <br /> شایان ذکر است سایر توضیحات حجّت اجمالی نیز مشابه علم اجمالی است که به جهت رعایت اختصار آن را ذکر نمی‌کنیم و برای اطلاع بیشتر از موارد دقیق لزوم یا عدم لزوم احتیاط، لازم است به کتب فقهی تخصّصی مراجعه شده و یا از اهل علم سؤال شود.&lt;/ref&gt; بر تکلیف که بنابر احتیاط واجب، مکلّف باید رعایت هر دو فتویٰ را بنماید. <br /> <br /> شایان ذکر است، منظور از تقلید در ابتدای این مسأله، ملتزم و متعهّد شدن به پیروی از فتوای مجتهد معیّن در زمان زنده بودن وی است و عمل کردن به دستور او برای محقّق شدن تقلید لازم نیست. <br /> <br /> === المسائل المنتخبة ===<br /> [https://mesb.ir/m-14 مسألة ۱۴]: یجوز البقاء علی تقلید المیت ما لم یعلم - ولو إجمالاً - بمخالفة فتواه لفتوی الحی فی المسائل التی هو فی معرض الابتلاء بها، وإلّا فإن کان المیت أعلم وجب البقاء علی تقلیده، ومع کون الحی أعلم یجب الرجوع إلیه. وإن تساویا فی العلم أو لم یثبت أعلمیة أحدهما من الآخر فإن ثبت أنّ أحدهما أورع من الآخر - أی أکثر تثبتاً واحتیاطاً فی مقام الإفتاء - وجب تقلیده، وإن لم یثبت ذلک أیضاً کان المکلّف مخیراً فی تطبیق عمله مع فتوی أی منهما ولا یلزمه الاحتیاط بین قولیهما إلّا فی خصوص المسائل التی تقترن بالعلم الإجمالی بحکم إلزامی ونحوه، کما إذا أفتی أحدهما بوجوب القصر والآخر بوجوب الإتمام فیجب علیه الجمع بینهما، أو أفتی أحدهما بصحّة معاوضة والآخر ببطلانها فإنّه یعلم بحرمة التصرّف فی أحد العوضین فیجب علیه الاحتیاط حینئذٍ.<br /> <br /> ویکفی فی البقاء علی التقلید - وجوباً أو جوازاً - الالتزام بالعمل بفتوی المجتهد المعین، ولا یعتبر فیه تعلّم فتاواه أو العمل بها حال حیاته.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m-18 مسألة ۱۸]: إذا تعدّد المجتهد الجامع للشروط ففیه صورتان:<br /> <br /> ۱- أن لا یعلم المکلّف الاختلاف بینهم فی الفتوی فی المسائل التی تکون فی معرض ابتلائه، ففی هذه الصورة یجوز له تقلید أیهم شاء وإن علم أن بعضهم أعلم من البعض الآخر.<br /> <br /> ۲- أن یعلم - ولو إجمالاً - الاختلاف بینهم فی المسائل التی تکون فی معرض ابتلائه، وهنا عدّة صور:<br /> <br /> الأولی: أن یثبت لدیه أن أحدهم المعین أعلم من الباقین، وفی هذه الحالة یجب علیه تقلیده.<br /> <br /> الثانیة: أن یثبت لدیه أن اثنین - مثلاً - منهم أعلم من الباقین مع تساوی الاثنین فی العلم، وحکم هذه الصورة ما تقدّم فی المسألة (۱۴) فی صورة تساوی المجتهدَین المتوفی والحی.<br /> <br /> الثالثة: أن یثبت لدیه أن أحدهم أعلم من الباقین ولکن یتعذّر علیه تعیینه بشخصه بأن کان مردّداً بین اثنین منهم - مثلاً -، وفی هذه الحالة یلزمه رعایة الاحتیاط بین قولیهما فی موارد اختلافهما فی الأحکام الإلزامیة، سواء أکان الاختلاف فی مسألة واحدة کما إذا أفتی أحدهما بوجوب الظهر والآخر بوجوب الجمعة - ولو مع احتمال الوجوب التخییری -، أم فی مسألتین کما إذا أفتی أحدهما بالجواز فی مسألة والآخر بالوجوب فیها وانعکس الأمر فی مسألة أخری. وأمّا إذا لم یکن کذلک فالظاهر عدم وجوب الاحتیاط، کما إذا لم یعلم الاختلاف بینهما علی هذا النحو إلّا فی مسألة واحدة، أو علم به فی أزید منها مع کون المفتی بالوجوب - مثلاً - فی الجمیع واحداً.<br /> <br /> هذا کلّه مع إمکان الاحتیاط، وأمّا مع عدم إمکانه - سواء أکان ذلک من جهة دوران الأمر بین المحذورین، کما إذا أفتی أحدهما بوجوب عمل والآخر بحرمته، أم من جهة عدم اتّساع الوقت للعمل بالقولین - فاللازم أنّ یعمل علی وفق فتوی من یکون احتمال أعلمیته أقوی من الآخر، ومع تساویه فی حقّ کلیهما یتخیر فی العمل علی وفق فتوی من شاء منهما.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-8 ج۱، مسألة ۸]: إذا اختلف المجتهدون فی الفتوی وجب الرجوع إلی الأعلم (أی الأقدر علی استنباط الأحکام بأن یکون أکثر إحاطة بالمدارک وبتطبیقاتها بحیث یکون احتمال إصابة الواقع فی فتاواه أقوی من احتمالها فی فتاوی غیره). <br /> <br /> ولو تساووا فی العلم أو لم‏ یحرز وجود الأعلم بینهم فإن کان أحدهم أورع من غیره فی الفتوی - أی أکثر تثبّتاً واحتیاطاً فی الجهات الدخیلة فی الإفتاء - تعین الرجوع إلیه، وإلّا کان المکلّف مخیراً فی تطبیق عمله علی فتوی أی منهم ولا یلزمه الاحتیاط بین أقوالهم إلّا فی المسائل التی یحصل له فیها علم إجمالی منجّز أو حجّة إجمالیة کذلک - کما إذا أفتی بعضهم بوجوب القصر وبعض بوجوب التمام فإنّه یعلم بوجوب أحدهما علیه، أو أفتی بعضهم بصحّة المعاوضة وبعض ببطلانها فإنّه یعلم بحرمة التصرّف فی أحد العوضین - فلا یترک مراعاة مقتضی الاحتیاط فیها.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-9 ج۱، مسألة ۹]: إذا علم أنّ أحد المجتهدین أعلم من الآخر - مع کون کلّ واحد منهما أعلم من غیرهما، أو انحصار المجتهد الجامع للشرائط فیهما - فإن لم یعلم الاختلاف بینهما فی الفتوی تخیر بینهما، وإن علم الاختلاف وجب الفحص عن الأعلم، فإن عجز عن معرفته کان ذلک من اشتباه الحجّة باللّاحجّة فی کلّ مسألة یختلفان فیها فی ‏الرأی، ولا إشکال فی وجوب الاحتیاط فیها مع اقترانه بالعلم الإجمالی المنجّز، کما لا محلّ للاحتیاط فی ما کان من قبیل دوران الأمر بین المحذورین ونحوه حیث یحکم فیه بالتخییر مع تساوی احتمال الأعلمیة فی حقّ کلیهما، وإلّا فیتعین العمل علی وفق فتوی من یکون احتمال أعلمیته أقوی من الآخر .<br /> <br /> وأمّا فی غیر الموردین فالصحیح هو التفصیل: أی وجوب الاحتیاط بین قولیهما فیما کان من قبیل اشتباه الحجّة باللّاحجّة فی الأحکام الإلزامیة، سواء أکان فی مسألة واحدة کما إذا أفتی أحدهما بوجوب الظهر والآخر بوجوب الجمعة مع احتمال الوجوب التخییری، أم فی مسألتین کما إذا أفتی أحدهما بالحکم الترخیصی فی مسألة والآخر بالحکم الإلزامی فیها وانعکس الأمر فی مسألة أُخری.<br /> <br /> وأمّا إذا لم ‏یکن کذلک فلا یجب الاحتیاط، کما إذا لم ‏یعلم الاختلاف بینهما علی هذا النحو إلّا فی مسألة واحدة، أو علم به فی أزید منها مع کون المفتی بالحکم الإلزامی فی‏ الجمیع واحداً.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [۱۲] [https://mesb.ir/o1-12 مسألة ۱۲]: یجب تقلید الأعلم مع الإِمکان علی الأحوط &lt;ref&gt;(الامکان علی الاحوط): بل علی الاقوی فیما اذا علم  ولو اجمالاً  بالمخالفة بینهما فی المسائل المبتلی بها، والا فیجوز له الاخذ بقول کل منهما.&lt;/ref&gt; ویجب الفحص عنه. <br /> <br /> [۱۳] [https://mesb.ir/o1-13 مسألة ۱۳]: إذا کان هناک مجتهدان متساویان فی الفضیلة یتخیر بینهما&lt;ref&gt;(یتخیر بینهما): بمعنی انه یأخذ قول احدهما حجة وطریقاً مع عدم العلم بالمخالفة، واما مع العلم بها وعدم کون احدهما اورع من الاخر فعلیه الاحتیاط بین القولین علی الاحوط مطلقاً وان کان الاظهر کونه فی سعةٍ عملاً فی تطبیق العمل علی فتوی ای منهما ما لم یکن مقروناً بعلم اجمالی منجز أو حجة اجمالیة کذلک فی خصوص المسألة کما اذا أفتی أحدهما بوجوب القصر والاخر بوجوب الاتمام فیجب علیه الجمع بینهما، أو أفتی أحدهما بصحة معاوضة والاخر ببطلانها فانه یعلم بحرمة التصرف فی أحد العوضین فیجب علیه الاحتیاط حینئدٍ.&lt;/ref&gt;، إلا إذا کان أحدهما أورع&lt;ref&gt;(أحدهما اورع): أی اکثر تثبتاً واحتیاطاً فی الجهات الدخیلة فی الافتاء، وأما الاورعیة فیما لا یرتبط بها اصلاً فلا أثر لها فی هذا الباب.&lt;/ref&gt; فیختار الأورع. <br /> <br /> [۲۱] [https://mesb.ir/o1-21 مسألة ۲۱]: إذا کان مجتهدان لا یمکن تحصیل العلم بأعلمیة أحدهما ولا البینة، فإن حصل الظن بأعلمیة&lt;ref&gt;(حصل الظن باعلمیة): لا اثر للظن، والظاهر ان احتمال التساوی فی حکم القطع به وقد مر حکمه، واما مع العلم لأعلمیة أحدهما فسیأتی حکمه فی المسألة (۳۸).&lt;/ref&gt; أحدهما تعین تقلیده، بل لو کان فی أحدهما احتمال الأعلمیة یقدم، کما إذا علم أنهما إما متساویان أو هذا المعین أعلم ولا یحتمل أعلمیة الآخر، فالأحوط تقدیم من یحتمل أعلمیته. <br /> <br /> [۳۳] [https://mesb.ir/o1-33 مسألة ۳۳]: إذا کان هناک مجتهدان متساویان فی العلم کان للمقلد تقلید&lt;ref&gt;(تقلید أیهما شاء): یظهر حکم هذه المسألة بجمیع محتویاتها مما مر.&lt;/ref&gt; أیهما شاء، ویجوز التبعیض فی المسائل، وإذا کان أحدهما أرجح من الآخر فی العدالة أو الورع او نحو ذلک فالأولی بل الأحوط اختیاره. <br /> <br /> [۳۵] [https://mesb.ir/o1-35 مسألة ۳۵]: إذا قلد شخصاً بتخیل أنه زید فبان عمرواً فإن کانا متساویین فی الفضیلة ولم یکن علی وجه التقیید صح&lt;ref&gt;(صح): مع عدم العلم بالمخالفة بینهما اذ مع العلم بها لا حجیة لرأیهما فلا یصح التقلید لکنه یجتزی بما عمله ما لم یکن مقروناً بعلم اجمالی منجز او حجة اجمالیة کذالک حسبما مر فی التعلیق علی المسألة (۱۳).&lt;/ref&gt;، وإلا فمشکل&lt;ref&gt;(والا فمشکل): اذا انتفی القید الأَول  بان کان احدهما افضل من الاخر  فمع عدم العلم بالمخالفة بینهما یصح تقلید عمرو مطلقاً وان کان زید افضل منه، والا فلا یصح تقلیده الا اذا کان هو الافضل، واذا انتفی القید الثانی  بان کان التزامه بالعمل بقوله معلقاً علی کونه زیداً  لم یتحقق منه التقلید بهذا المعنی. &lt;/ref&gt;. <br /> <br /> [۳۸] [https://mesb.ir/o1-38 مسألة ۳۸]: إن کان الأعلم منحصراً فی شخصین ولم یمکن التعیین&lt;ref&gt;(ولم یمکن التعیین): الظاهر اندراج المقام فی کبری اشتباه الحجة باللاحجة فی کل مسألة یختلفان فیها فی الرأی، ولا اشکال فی وجوب الاحتیاط فیها مع اقترانه بالعلم الاجمالی المنجز، کما لا محل له فیما اذا کان من قبیل دوران الامر بین المحذورین الذی یحکم فیه بالتخییر مع تساوی احتمال الاعلمیة فی حق کلیهما والا تعین العمل علی وفق فتوی من یکون احتمال اعلمیته اقوی من الاخر.<br /> <br /> واما فی غیر الموردین فالا حوط مراعاة الاحتیاط بین قولیهما مطلقاً وان کان الاقوی هو التفصیل ووجوب الاحتیاط فیما اذا کان من قبیل اشتباه الحجة باللاحجة فی الاحکام الالزامیة سواء أکان فی مسألة واحدة  کما اذا افتی أحدهما بوجوب الظهر و الآخر بوجوب الجمعة مع احتمال الوجوب التخییری ، أم فی مسألتین کما إذا أفتی أحدهما بالحکم الترخیصی فی مسألة و الآخر بالحکم الالزامی فیها و انعکس الأمر فی مسألة أخری .<br /> <br /> و أما إذا لم یکن کذلک فالظاهر عدم وجوب الاحتیاط ، کما إذا لم یعلم الاختلاف بینهما علی هذا النحو إلا فی مسألة واحدة أو علم به فی أزید منها مع کون المفتی بالحکم الالزامی فی الجمیع واحداً. &lt;/ref&gt; فإن أمکن الاحتیاط بین القولین فهو الأحوط، وإلا کان مخیراً بینهما. <br /> <br /> [۴۷] [https://mesb.ir/o1-47 مسألة ۴۷]: إذا کان مجتهدان أحدهما أعلم فی أحکام العبادات والآخر أعلم فی المعاملات فالأحوط&lt;ref&gt;(فالاحوط): بل الاقوی مع العلم بالمخالفة علی ما مر ویجری هذا فیما بعده.&lt;/ref&gt; تبعیض التقلید، وکذا إذا کان أحدهما أعلم فی بعض العبادات مثلاً والآخر فی البعض الآخر. <br /> <br /> [۶۵] [https://mesb.ir/o1-65 مسألة ۶۵]: فی صورة تساوی المجتهدین&lt;ref&gt;(فی صورة تساوی المجتهدین): قد مر التفصیل فیه وفیما بعده.&lt;/ref&gt; یتخیر بین تقلید أیهما شاء، کما یجوز له التبعیض حتی فی أحکام العمل الواحد، حتی أنه لو کان مثلاً فتوی أحدهما وجوب جلسة الاستراحة واستحباب التثلیث فی التسبیحات الأربع وفتوی الآخر بالعکس یجوز أن یقلد الأول فی استحباب التثلیث والثانی فی استحباب الجلسة. <br /> [[رده:تقلید]]<br /> [[رده:شک و تردید]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:اجتهاد و مجتهد]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%AF_%D8%A7%D8%B9%D9%84%D9%85&diff=3220 2026-09-21T03:10:10Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>شناخت مرجع تقلید اعلم<br /> <br /> === لزوم پیروی از مجتهد اعلم ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> یکی از شرایطی که لازم است در [[شرایط مجتهد|انتخاب مرجع تقلید]] ملاحظه شود، اعلمیّت اوست، یعنی مکلف باید به اعلم‌بودن آن مرجع، نسبت به سایر [[مجتهد|مجتهدین]] اطمینان حاصل نماید.<br /> <br /> === معنای اعلم‌بودن مرجع تقلید ===<br /> مجتهد اعلم مجتهدی است که علمش از بقیه بیشتر است، یعنی نسبت به [[مدارک احکام]] و تطبیق بر مصادیق، از دیگر مجتهدین توانایی بیشتری دارد و بهتر می‌تواند حکم الهی را به‌دست آورد، به‌گونه‌ای که احتمال مطابقت با واقع در [[فتوا|فتوای]] او بیش از دیگران باشد.<br /> ----'''همسو''': [[راه‌های شناخت مجتهد اعلم]]<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-2 مسئله ۲]. .... در صورتی که فرد به طور اجمالی بداند در مسائلی که برایش پیش می‌آید مجتهدین با هم اختلاف فتوی دارند هرچند مورد اختلاف نظر را نداند لازم است از مجتهدی تقلید کند که أعلم باشد، یعنی در فهمیدن حکم خداوند متعال از تمام مجتهدین زمان خود تواناتر باشد.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> [https://mesb.ir/j1-6 ج۱، مسئله ۶]. .... در صورتی که فرد به‌طور اجمالی بداند در مسائلی که برایش پیش می‌آید، مجتهدین با هم اختلاف فتوی دارند - هرچند مورد اختلاف نظر را نداند - لازم است از مجتهدی تقلید ‌‌کند که اعلم باشد، یعنی علمش از بقیّه بیشتر بوده و در فهمیدن حکم خدا و وظایف تعیین شده، به حکم عقل و شرع از تمام مجتهدهای زمان خود تواناتر باشد.<br /> <br /> === المسائل المنتخبة ===<br /> [https://mesb.ir/m-9 مسألة ۹]: إذا قلّد مجتهداً یفتی بحرمة العدول حتّی إلی المجتهد الأعلم وجب علیه أن یقلّد الأعلم فی هذه المسألة، سواء أکان هو هذا المجتهد أم غیره. وکذا الحال فیما إذا أفتی بجواز تقلید غیر الأعلم ابتداءً.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m-16 مسألة ۱۶]: الأعلم هو: الأقدر علی استنباط الأحکام، وذلک بأن یکون أکثر إحاطة بالمدارک وبتطبیقاتها من غیره، بحیث یوجب صرف الریبة الحاصلة من العلم بالمخالفة إلی فتوی غیره.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-8 ج۱، مسألة ۸]: إذا اختلف المجتهدون فی الفتوی وجب الرجوع إلی الأعلم (أی الأقدر علی استنباط الأحکام بأن یکون أکثر إحاطة بالمدارک وبتطبیقاتها بحیث یکون احتمال إصابة الواقع فی فتاواه أقوی من احتمالها فی فتاوی غیره). <br /> <br /> ولو تساووا فی العلم أو لم‏ یحرز وجود الأعلم بینهم فإن کان أحدهم أورع من غیره فی الفتوی - أی أکثر تثبّتاً واحتیاطاً فی الجهات الدخیلة فی الإفتاء - تعین الرجوع إلیه، وإلّا کان المکلّف مخیراً فی تطبیق عمله علی فتوی أی منهم ولا یلزمه الاحتیاط بین أقوالهم إلّا فی المسائل التی یحصل له فیها علم إجمالی منجّز أو حجّة إجمالیة کذلک - کما إذا أفتی بعضهم بوجوب القصر وبعض بوجوب التمام فإنّه یعلم بوجوب أحدهما علیه، أو أفتی بعضهم بصحّة المعاوضة وبعض ببطلانها فإنّه یعلم بحرمة التصرّف فی أحد العوضین - فلا یترک مراعاة مقتضی الاحتیاط فیها.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-12 &lt;nowiki&gt;[۱۲]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۱۲: یجب تقلید الأعلم مع الإِمکان علی الأحوط &lt;ref&gt;(الامکان علی الاحوط): بل علی الاقوی فیما اذا علم  ولو اجمالاً بالمخالفة بینهما فی المسائل المبتلی بها، والا فیجوز له الاخذ بقول کل منهما.&lt;/ref&gt; ویجب الفحص عنه. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-17 &lt;nowiki&gt;[۱۷]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۱۷: المراد من الأعلم &lt;ref&gt;(المراد من الاعلم): عمدة ما یلاحظ فیه الاعلمیة أمور ثلاثة: (الأَوَل)) العلم بطرق اثبات صدور الروایة، والدخیل فیه علم الرجال وعلم الحدیث بما له من الشؤون کمعرفة الکتب ومعرفة الروایة المدسوسة بالاطلاع علی دواعی الوضع ومعرفة النسخ المختلفة وتمییز الاصح عن غیره والخلط الواقع بین متن الحدیث وکلام المصنفین ونحو ذلک (الثانی)) فهم المراد من النص بتشخیص القوانین العامة للمحاورة وخصوص طریقة الائمة علیهم السلام فی بیان الاحکام ولعلم الاصول والعلوم الادبیة والاطلاع علی اقوال من عاصرهم من فقهاء العامة دخالة تامة فی ذلک. (الثالث)) استقامة النظر فی مرحلة تفریع الفروع علی الاصول.&lt;/ref&gt; من یکون أعرف بالقواعد والمدارک للمسألة، و أکثر اطلاعاً لنظائرها وللأخبار، وأجود فهماً للأخبار، والحاصل أن یکون أجود استنباطاً &lt;ref&gt;(اجود استنباطا): بحد یوجب صرف الریبة الحاصلة من العلم بالمخالفة الی قول المفضول.&lt;/ref&gt;. والمرجع فی تعیینه أهل الخبرة والاستنباط. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-18 &lt;nowiki&gt;[۱۸]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۱۸: الأحوط عدم تقلید المفضول حتی فی المسألة &lt;ref&gt;(حتی فی المسألة): الظاهر هو الجواز فی هذه الصورة لان الأعلمیة مرجحة عند التعارض.&lt;/ref&gt; التی توافق فتواه فتوی الأفضل. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-34 &lt;nowiki&gt;[۳۴]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۳۴: إذا قلد من یقول بحرمة العدول حتی إلی الأعلم ثم وجد أعلم من ذلک المجتهد فالأحوط العدول &lt;ref&gt;(فالاحوط العدول): بل یتعین العدول الیه فی هذه المسألة، وفی غیرها یعمل بما یقتضیه رأیه من العدول وعدمه، وقد مر ان المختار وجوب العدول الی الاعلم مطلقاً مع العلم بالمخالفة.&lt;/ref&gt; إلی ذلک الأعلم وإن قال الأول بعدم جوازه. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-46 &lt;nowiki&gt;[۴۶]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۴۶: یجب علی العامّی أن یقلد الأعلم فی مسألة وجوب تقلید الأعلم أو عدم وجوبه، ولا یجوز أن یقلد غیر الأعلم إذا أفتی بعدم وجوب تقلید الأعلم، بل لو أفتی الأعلم بعدم وجوب تقلید الأعلم یشکل جواز الاعتماد &lt;ref&gt;(یشکل جواز الاعتماد): لا إشکال فیه.&lt;/ref&gt;علیه، فالقدر المتیقن للعامّی تقلید الأعلم فی الفرعیات. <br /> <br /> <br /> [[رده:تقلید]]<br /> [[رده:شرایط]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:اجتهاد و مجتهد]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA&diff=3219 2026-09-21T02:28:36Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>در فقه اسلامی، به مرحله‌ای از رشد انسان که دارای احکام شرعی خاصی می‌باشد، بلوغ یا سنّ تکلیف گفته می‌شود.<br /> <br /> بلوغ با سنّ قانونی افراد متفاوت است و محاسبه آن ممکن است بر اساس [[سال قمری]] یا [[نشانه‌های بلوغ|نشانه‌های دیگر]] باشد.<br /> [[رده:نمایه‌های فقهی]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF&diff=3218 2026-09-21T02:27:47Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>تقلید در احکام دین، به‌معنای پیروی از دستورات فقهی متخخص فروع دین یا همان مجتهد جامع الشرایط است.<br /> [[رده:نمایه‌های فقهی]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF_(%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9%DB%8C)&diff=3217 2026-09-20T11:51:54Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>* [[شرایط تکلیف]]<br /> * [[نشانه‌های بلوغ]]<br /> * [[بچه ممیز]]<br /> * [[وظیفه انسان در اصول دین]]<br /> * [[وظیفه انسان در فروع دین]]<br /> * [[لزوم مراجعه به فقها]]<br /> * [[اجتهاد]]<br /> * [[تقلید از مجتهد|تقلید]]<br /> * [[احتیاط در عمل]]<br /> * [[علت لزوم تقلید]]<br /> * [[تقلید در مستحبات و مکروهات]]<br /> * [[یادگیری احکام]]<br /> * [[ندانستن حکم هنگام عبادت]]<br /> * [[شرایط مجتهد]]<br /> * [[اثبات عدالت]]<br /> * [[مجتهد اعلم]]<br /> * [[راه‌های شناخت مجتهد اعلم]]<br /> * [[مجتهد مطلق و متجزی]]<br /> * [[تقلید از غیر مجتهد]]<br /> * [[اعمال بدون تقلید]]<br /> * [[تعدد مجتهدین جامع شرایط|تعدد مجتهدین جامع الشرایط]]<br /> * [[تغییر مرجع تقلید]]<br /> * [[راه‌های تحصیل نظر مجتهد]]<br /> * [[روش پاسخ به سؤال|روش پاسخ به سؤال احکام]]<br /> * [[تغییر فتوای مجتهد]]<br /> * [[انواع نظرات مجتهد]]<br /> * [[تقلید از مرجع فوت‌شده]]<br /> * [[اختلاف نظر مرجع دو طرف قرارداد]]<br /> * [[فتوای مرجع وکیل یا موکل؟]]<br /> * [[اجرای اصل عملی]]<br /> * [[امور حسبی]]<br /> * [[نقض حکم حاکم شرع]]<br /> * [[وکالت و اجازات مراجع]]<br /> * [[انجام مستحبات به قصد رجاء]]<br /> * [[فتوادادن غیرمجتهد|فتوادادن و قضاوت غیرمجتهد]]<br /> ----'''همسو''': [[:رده:بحث تقلید|رده بحث تقلید]] • [[فهرست بحث تقلید (داستانی)]]<br /> [[رده:فهرست موضوعی]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85&diff=3216 2026-09-20T11:41:35Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>=== اهمّیت و چگونگی یادگیری احکام الهی ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی:<br /> <br /> یکی از مهم‌ترین مسائلی که لازم است هر انسانی آگاهی داشته باشد، دانستن و فراگیری احکام دین است.<br /> <br /> هر مکلفی باید احکام مورد نیازش را بداند تا بتواند هنگام نیاز بر اساس وظیفه خود عمل کند.<br /> <br /> از رسول خدا &lt;sup&gt;(صلی‌الله‌علیه‌وآله)&lt;/sup&gt; نقل شده که فرمودند: خداوند به چیزی برتر از آگاهی دینی و فهم دین عبادت نشده است.<br /> <br /> امام صادق &lt;sup&gt;(علیه‌السلام)&lt;/sup&gt; فرمودند: اگر یک حدیث درباره حلال و حرام را از شخصی راستگو فرا گیری، برای تو از دنیا و زر و سیم‌های آن بهتر است.<br /> <br /> و در ضمن حدیث دیگری فرمودند: آیا بهتر از حلال و حرام سوالی هست که مردم بپرسند؟<br /> ----<br /> <br /> === وجوب یادگیری احکام ===<br /> بر مکلّف لازم است احکام مورد ابتلا را (که احتمال می‌دهد به‌خاطر یادنگرفتن آن، واجبی را ترک کرده یا حرامی را انجام دهد) یاد بگیرد.<br /> ----'''همسو''': [[ندانستن حکم هنگام عبادت|ندانستن حکم]] •<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> === توضیح المسائل ===<br /> [https://mesb.ir/t-9 مسئله ۹]. بر مکلّف لازم است مسائلی را که احتمال می‏دهد به واسطه یاد نگرفتن آنها در معصیت  یعنی ترک واجب یا فعل حرام  واقع می‌شود یاد بگیرد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/t-10 مسئله ۱۰]. اگر برای مکلف مسأله‌ای پیش آید که حکم آن را نمی‏داند، لازم است احتیاط کند، یا اینکه با شرایطی که ذکر شد تقلید نماید.<br /> <br /> ولی چنانچه دسترسی به فتوای أعلم در آن مسأله نداشته باشد، جایز است از غیر أعلم تقلید نماید، با رعایت الأعلم فالأعلم.<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> یکی از مهم‌ترین واجبات دین مبین اسلام که از اهمّیت ویژه‌‌ای برخوردار می‌باشد، فراگیری احکام دین است که درک و فهم درست نسبت به مسائل آن و عمل بر طبق آن، تضمین کنندۀ سعادت انسان است.<br /> <br /> کسی که اسلام را به عنوان دین خود بر می‌گزیند، باید برنامه‌‌های آن را به‌طور کامل در همۀ قلمروهای زندگی خود بپذیرد و رفتار و عملکرد خویش را مطابق با احکام دین تنظیم نماید.<br /> <br /> انجام چنین تکلیفی، می‌‌طلبد فرد مسلمان نسبت به مقدار مورد نیازش از احکام دین، که به آن احتیاج دارد و برایش پیش می‌آید، شناخت پیدا کند تا بتواند آن را در زندگی خود اجرا نماید.<br /> <br /> بر این اساس، قرآن کریم و روایات ائمّۀ هدی &lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt; بر این موضوع تأکید بسیار نموده و همگان را به یاد گرفتن احکام دین تشویق و ترغیب کرده‌‌اند و از ضررهای فراوان آشنا نبودن با احکام الهی بر حذر داشته‌‌اند.<br /> <br /> در حدیث نقل شده است که امام صادق &lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; فرمودند: «فرا گرفتن یک حدیث دربارۀ حلال و حرام از شخصی راستگو، برای تو بهتر از دنیا و زر و سیم‌‌های آن است»&lt;ref&gt;المحاسن، ج۱، فصل مصابیح الظلم، باب ۱۵، ص۲۲۹، ح۱۶۶&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> همچنین، روایت شده مردی به امام صادق &lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; عرض کرد: فرزندی دارم که دوست دارد مسائل حلال و حرام را از شما بپرسد و از مطالبی که اهمّیت ندارد و استفاده‌ای برایش ندارد، پرسش نمی‌‌کند. حضرت صادق &lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; فرمودند: «آیا بهتر از حلال و حرام سؤالی هست که مردم بپرسند؟»&lt;ref&gt;همان، ح۱۶۸&lt;/ref&gt; در حدیث دیگر نقل شده است که حضرت صادق &lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; فرمودند: «در دین خدا دانا و فقیه شوید و مانند اعراب زمان جاهلیّت نباشید (که از احکام خدا و معارف دینی بی‌خبر بودند). سپس حضرتش &lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; فرمودند: کسی که در دین خدا دانا و بصیر نگردد، خداوند متعال در روز قیامت، هرگز به او نظر لطف نمی‌افکند و بر پاکیزگی اعمالش مهر تأیید نمی‌گذارد»&lt;ref&gt;همان، ص۲۲۸، ح۱۶۲&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> همچنین، از امام صادق &lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; روایت شده که رسول اکرم &lt;sup&gt;(صلی الله علیه وأله وسلم)&lt;/sup&gt; فرمودند: «من از مسلمانی که هفته‌‌ای یک روز را برای آشنایی با امر دینش و پرسش از (معارف و احکام) آن اختصاص نمی‌‌دهد، منزجر و بیزارم»&lt;ref&gt;همان، باب ۱۳، ص۲۲۵، ح۱۴۹&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> در حدیث نقل شده است که امام صادق &lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; فرمودند: «لقمان در اندرز به فرزندش فرمود: فرزندم! در روزها و شب‌‌ها و ساعات زندگی خود، بهره‌‌ای برای تحصیل علم در نظر بگیر، زیرا تو هرگز برای خودت ضایعه‌‌ای مانند ترک علم نخواهی یافت».&lt;ref&gt;أمالی ‌شیخ طوسی، المجلس الثالث، ص۶۸، ح۸&lt;/ref&gt;<br /> <br /> همچنین، روایت شده که امام صادق &lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; فرمودند: «کسی که بدون علم و آگاهی اعمالش را انجام دهد، مانند فردی است که به سمت سرابی در بیابان حرکت کند، لذا هر چه تندتر برود، از مقصدش دورتر می‌‌شود».&lt;ref&gt;أمالی ‌شیخ مفید، المجلس الخامس، ص۴۲، ح۱۱&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نکتۀ مهمّ دیگر این است که در روایات معصومین &lt;sup&gt;(علیهم السلام)&lt;/sup&gt;، موضوع «تفقّه در دین»، یعنی داشتن شناخت کامل دربارۀ دین و بصیر و بینا بودن نسبت به احکام و معارف آن، مورد توصیه و تأکید بسیار قرار گرفته است.<br /> <br /> روایت شده که امام کاظم &lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; در این باره فرمودند: «در دین خدا فقیه و دانا شوید، زیرا فقه کلید بصیرت و شناخت است و مایۀ کامل شدن عبادت و وسیلۀ رسیدن به مقامات بلند و مراتب عالی دینی و دنیایی است. برتری فقیه بر عابد، همچون برتری خورشید بر ستارگان است و هر کس در دین خود دانا و فقیه نشود، خداوند عملی را از او نمی‌‌پسندد».&lt;ref&gt;تحف العقول، باب ما روی ‌عن موسی ‌بن جعفر(علیه السلام) فی ‌قصار هذه المعانی، ص۴۱۰&lt;/ref&gt;<br /> <br /> همچنین، روایت شده که امیر المؤمنین &lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; فرمودند: «اگر خواستی دانا شوی، در دین خدا فقیه و دانا شو».&lt;ref&gt;غرر الحکم و درر الکلم، فصل فی ‌الفقه و الفقاهة، ص۴۹، ح۲۶۴&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در حدیث نقل شده است که پیامبر خدا &lt;sup&gt;(صلی الله علیه وأله وسلم)&lt;/sup&gt; فرمودند: «خداوند، به چیزی برتر از آگاهی دینی و فهم دین عبادت نشده است».&lt;ref&gt;أمالی ‌شیخ طوسی، المجلس السابع عشر، ص۴۷۳ و ۴۷۴، ح۲&lt;/ref&gt;<br /> <br /> همچنین، نقل شده که امام صادق &lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; فرمودند: «هنگامی که خداوند خیر و سعادت بنده‌ای از بندگان خود را بخواهد، او را نسبت به دین، بصیر و بینا می‌‌سازد».&lt;ref&gt;أصول الکافی، ‌ج‌۱، باب صفة العلم وفضله وفضل العلماء، ص۳۲، ح۳&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در روایت دیگری، امام صادق &lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; فرمودند: «هنگامی که خداوند متعال می‌خواهد قوم و گروهی را به خیر و صلاح و موفقیّت برساند، آنان را در شناخت دین، بصیر و بینا قرار می‌‌دهد...».&lt;ref&gt;مستدرک ‌الوسائل، ج۱۱، ابواب جهاد النفس، باب۶ استحباب التخلّق بمکارم الأخلاق، ص۱۹۰، ح۱۲&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بدیهی است که انسان نمی‌‌تواند در فراگیری مسائل دین کوتاهی کرده و به بهانۀ ندانستن مسأله، از عمل به تکالیف الهی که ابلاغ شده، شانه خالی کند. از امام صادق &lt;sup&gt;(علیه السلام)&lt;/sup&gt; روایت شده است:<br /> <br /> «... خداوند، روز قیامت از کسی که به تکلیف خود عمل نکرده، می‌‌پرسد: آیا تکلیف خود را می‌‌دانستی؟ اگر بگوید: می‌‌دانستم، به او خطاب می‌‌شود چرا به آنچه می‌‌دانستی عمل نکردی؟ و اگر بگوید: نمی‌‌دانستم، به او خطاب می‌‌شود چرا یاد نگرفتی تا عمل کنی؟...»&lt;ref&gt;أمالی ‌شیخ طوسی، المجلس الأول، ص۹ و ۱۰، ح۱۰؛ أمالی ‌شیخ مفید، المجلس السادس و العشرون، ص۲۲۷ و ۲۲۸، ح۶&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;مقدمه رساله جامع جدید&lt;/ref&gt; ....<br /> <br /> [https://mesb.ir/j1-16 ج۱، مسئله ۱۶]. بر مکلّف لازم است مسائل محلّ ابتلا را که احتمال می‌‌دهد به علّت یاد نگرفتن آنها، واجبی را ترک کرده یا حرامی را انجام دهد، یاد بگیرد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j1-17 ج۱، مسئله ۱۷]. اگر برای انسان مسأله‌‌ای پیش آید که حکم آن را نمی‌‌داند، لازم است احتیاط کند، یا اینکه با شرایطی که ذکر شد تقلید نماید. ولی چنانچه دسترسی به فتوای اعلم در آن مسأله نداشته باشد، جایز است، با رعایت الأعلم فالأعلم&lt;ref&gt;معنای ‌الأعلم فالأعلم، در صفحۀ «۴۶» پاورقی «۱» ذکر شد.&lt;/ref&gt; از غیر اعلم تقلید نماید.<br /> <br /> === المسائل المنتخبة ===<br /> [https://mesb.ir/m-2 مسألة ۲]: المسائل التی یمکن أن یبتلی بها المکلّف عادة - کجملة من مسائل الشک والسهو - یجب علیه أن یتعلّم أحکامها، إلّا إذا أحرز من نفسه عدم الابتلاء بها.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-18 ج۱، مسألة ۱۸]: یجب تعلّم أجزاء العبادات الواجبة وشروطها، ویکفی أن یعلم إجمالاً أنّ عباداته جامعة لما یعتبر فیها من الأجزاء والشروط، ولا یلزم العلم تفصیلاً بذلک، وإذا عرضت له فی أثناء العبادة مسألة لا یعرف حکمها جاز له العمل علی بعض الاحتمالات، ثُمَّ یسأل عنها بعد الفراغ، فإن تبینت له الصحّة اجتزأ بالعمل، وإن تبین البطلان أعاده.<br /> <br /> [https://mesb.ir/m1-19 ج۱، مسألة ۱۹]: یجب تعلّم المسائل التی یبتلی بها عادة - کجملة من مسائل الشک والسهو فی الصلاة - لئلّا یقع فی مخالفة تکلیف إلزامی متوجّه إلیه عند ابتلائه بها.<br /> <br /> === عروة الوثقی ===<br /> [https://mesb.ir/o1-27 &lt;nowiki&gt;[۲۷]&lt;/nowiki&gt;]مسألة ۲۷: یجب علی المکلف العلم بأجزاء العبادات وشرائطها وموانعها ومقدماتها، ولو لم یعلمها لکن علم إجمالاً أن عمله واجد لجمیع الأجزاء والشرائط وفاقد للموانع صح&lt;ref&gt;(للموانع صح): بمعنی ان له الاجتزاء به، واما الصحة الواقعیة فلا تتوقف علی ذلک بل تکفی فیها مطابقة العمل مع الواقع اذا تمشی منه قصد القربة.&lt;/ref&gt;وإن لم یعلمها تفصیلاً. <br /> <br /> [https://mesb.ir/o1-29 &lt;nowiki&gt;[۲۹]&lt;/nowiki&gt;]مسألة ۲۸: یجب تعلم مسائل الشک والسهو بالمقدار الذی هو محل الابتلاء غالباً&lt;ref&gt;(بالمقدار الذی هو محل الابتلاء غالباً): بل بالمقدار الذی یطمئن معه بعدم مخالفته لحکم الزامی متوجه الیه عند طروهما لو لم یتعلم.&lt;/ref&gt;، نعم لو اطمأن من نفسه أنه لا یبتلی بالشک والسهو صح عمله&lt;ref&gt;(صح عمله): لا دخالة للاطمئنان المذکور فی الصحة، بل یحکم بها ان لم یتحقق الابتلاء أو تحقق مع عدم الاخلال بما یکون معتبراً فی الصحة بلحاظ حاله من احکام الشک والسهو دون ما لا دخل لها فیها کالاتیان بسجدتی السهو فان وجوبهما استقلالی.&lt;/ref&gt;وإن لم یحصّل العلم بأحکامهما.<br /> [[رده:تعلیم و تعلم]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:واجبات]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D8%B2%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=3215 2026-09-20T10:49:32Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>[[رده:ویکی احکام]]<br /> این صفحه مربوط به موضوعات دوپهلو و دارای معنایی مشتبه است.</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2_%D9%88%D8%AD%D8%B4%D8%AA&diff=3214 2026-09-20T10:48:41Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>* [[نماز شب اول قبر]]<br /> * [[نماز شب اول وفات]]<br /> [[رده:صفحه ابهام‌زدایی]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%85%D8%B2%D9%85%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86_%D9%87%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%85_%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87&diff=3213 2026-09-20T10:48:19Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>ابهام‌زدایی<br /> <br /> * مزمزه به معنای [[چشیدن غذا هنگام روزه|چشیدن غذا]] است<br /> * مضمضه به معنای [[مضمضه‌کردن روزه‌دار|گرداندن آب در دهان]] است<br /> [[رده:صفحه ابهام‌زدایی]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%AA%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%B0%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%85%D9%87&diff=3212 2026-09-20T10:47:51Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>تکرار اذان و اقامه می‌تواند به نویسه‌های زیر اشاره داشته باشد:<br /> <br /> * استحباب تکرار در [[حکایت اذان و اقامه]]<br /> * موارد عدم جواز یا عدم لزوم در [[ساقط‌شدن اذان و اقامه]]<br /> [[رده:صفحه ابهام‌زدایی]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%AA%D8%A3%D8%AE%DB%8C%D8%B1_%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2&diff=3211 2026-09-20T10:47:33Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>* [[مجوزات تأخیر نماز]]<br /> * [[موارد وجوب تأخیر]]<br /> [[رده:صفحه ابهام‌زدایی]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D8%B2%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=3210 2026-09-20T10:47:05Z

<p>Thaniashar: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ویکی احکام» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ویکی احکام]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D8%AD%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B7&diff=3209 2026-09-20T10:46:43Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>احتیاط در فقه اسلامی در معانی مختلفی به‌کار می‌رود؛ مانند:<br /> <br /> * [[احتیاط در عمل]]<br /> * [[احتیاط واجب]]<br /> * [[احتیاط مستحب]]<br /> * [[فتوا به احتیاط]]<br /> ----'''همسو''': [[الفاظ دالّ بر فتوا و احتیاط]]<br /> [[رده:احتیاط]]<br /> [[رده:صفحه ابهام‌زدایی]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85&diff=3207 2026-09-20T10:42:54Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>[[پرونده:ویکی المصباح.png|جایگزین=&lt;nowiki&gt;ویکی احکام | دانشنامه احکام&lt;/nowiki&gt;|بندانگشتی]]هر صفحه از سایت ویکی احکام، به یکی از موضوعات فقهی پرداخته و به چند بخش تقسیم می‌شود:<br /> * '''خلاصه‌ای از مطالب''' کاربردی با متنی روان (با لینک به موضوعات مرتبط)<br /> * '''استفتائات مرتبط''' با آن موضوع (حاوی مطالبی که در متون وجود ندارد)<br /> * '''مستندات فقه فتوایی'''، از منابع فارسی و عربی (با لینک به کتابخانه)<br /> <br /> صفحات سایت از طریق رده [[:رده:فهرست موضوعی|فهرست موضوعی]] و رده [[:رده:فهرست داستانی|فهرست داستانی]] در دسترس کاربران می‌باشد.<br /> <br /> آدرس سایت:<br /> <br /> https://wiki.al-mesbah.org/<br /> [[رده:سایت‌ها]]<br /> [[رده:کارگروه احکام المصباح]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1&diff=3206 2026-09-20T10:41:39Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>[[پرونده:پاسخگویان دفتر المصباح.png|جایگزین=سوال شرعی سیستانی|بندانگشتی]]سایت پاسخگویی به سؤالات شرعی، طبق فتوای مرجعیت اعلا آیت الله سیستانی&lt;sup&gt;(دامت‌برکاته)&lt;/sup&gt;<br /> <br /> پرسیدن سؤال در انجمن پاسخگویان دفتر آقای مصباح موسوی برای عموم کاربران (عضو و مهمان) آزاد است.<br /> <br /> اعضای سایت علاوه بر اینکه از طریق بخش «'''فعالیت‌های من'''» به سؤالات خود دسترسی دارند، می‌توانند از طریق بخش «'''سؤالات شخصی و خصوصی'''» سؤالاتی را مطرح کنند که تنها برای سؤال‌کننده و کارشناسان قابل مشاهده می‌باشد.<br /> <br /> ترجمه فارسی پرسش‌پاسخ‌های اعتقادی [[سایت رسپاندر]] (انگلیسی) نیز در این سایت ثبت می‌شود.<br /> <br /> آدرس سایت:<br /> <br /> https://forum.al-mesbah.org/<br /> [[رده:سایت‌ها]]<br /> [[رده:کارگروه احکام المصباح]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD&diff=3205 2026-09-20T10:41:24Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>[[پرونده:کتابخانه المصباح.png|جایگزین=المصباح کتابخانه|بندانگشتی]]سایت کتابخانه المصباح، منابع فارسی و عربی فقه فتوایی آیت الله سیستانی&lt;sup&gt;(دامت‌برکاته)&lt;/sup&gt;<br /> * توضیح المسائل<br /> * رساله جامع<br /> * المسائل المنتخبة<br /> * منهاج الصالحین<br /> * عروة الوثقی<br /> * استفتائات فارسی و عربی (به‌زودی)<br /> * مناسک حجّ فارسی و عربی (به‌زودی)<br /> * الفقه للمغتربین فارسی و عربی (به‌زودی)<br /> <br /> از مزیت‌های این کتابخانه می‌توان به اصلاح اشتباهات تایپی نسخه‌های چاپی و الکترونی و نیز سیستم لینک‌دهی (به هر مسئله، پاورقی‌ها، مسائل میان‌متنی و قابلیت لینک کوتاه به مسائل) اشاره کرد.<br /> <br /> آدرس سایت:<br /> <br /> https://lib.al-mesbah.org/<br /> [[رده:سایت‌ها]]<br /> [[رده:کارگروه احکام المصباح]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1&diff=3204 2026-09-20T10:39:40Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>[[پرونده:پاسخگویان دفتر المصباح.png|جایگزین=سوال شرعی سیستانی|بندانگشتی]]<br /> <br /> === سایت پاسخگویی به سؤالات شرعی، طبق فتوای مرجعیت اعلا آیت الله سیستانی&lt;sup&gt;(دامت‌برکاته)&lt;/sup&gt; ===<br /> پرسیدن سؤال در انجمن پاسخگویان دفتر آقای مصباح موسوی برای عموم کاربران (عضو و مهمان) آزاد است.<br /> <br /> اعضای سایت علاوه بر اینکه از طریق بخش «'''فعالیت‌های من'''» به سؤالات خود دسترسی دارند، می‌توانند از طریق بخش «'''سؤالات شخصی و خصوصی'''» سؤالاتی را مطرح کنند که تنها برای سؤال‌کننده و کارشناسان قابل مشاهده می‌باشد.<br /> <br /> ترجمه فارسی پرسش‌پاسخ‌های اعتقادی [[سایت رسپاندر]] (انگلیسی) نیز در این سایت ثبت می‌شود.<br /> <br /> آدرس سایت:<br /> <br /> https://forum.al-mesbah.org/<br /> [[رده:سایت‌ها]]<br /> [[رده:کارگروه احکام المصباح]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85&diff=3203 2026-09-20T10:39:27Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>[[پرونده:ویکی المصباح.png|جایگزین=&lt;nowiki&gt;ویکی احکام | دانشنامه احکام&lt;/nowiki&gt;|بندانگشتی]]<br /> <br /> == درباره سایت ویکی احکام ==<br /> هر صفحه از این ویکی، به یکی از موضوعات فقهی پرداخته و به چند بخش تقسیم می‌شود:<br /> <br /> * '''خلاصه‌ای از مطالب''' کاربردی با متنی روان (با لینک به موضوعات مرتبط)<br /> * '''استفتائات مرتبط''' با آن موضوع (حاوی مطالبی که در متون وجود ندارد)<br /> * '''مستندات فقه فتوایی'''، از منابع فارسی و عربی (با لینک به کتابخانه)<br /> <br /> صفحات سایت از طریق رده [[:رده:فهرست موضوعی|فهرست موضوعی]] و رده [[:رده:فهرست داستانی|فهرست داستانی]] در دسترس کاربران می‌باشد.<br /> <br /> آدرس سایت:<br /> <br /> https://wiki.al-mesbah.org/<br /> [[رده:سایت‌ها]]<br /> [[رده:کارگروه احکام المصباح]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87&diff=3202 2026-09-20T10:38:46Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>[[رده:کارگروه احکام المصباح]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87_%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD&diff=3201 2026-09-20T10:37:12Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>[[رده:ویکی احکام]]<br /> مجموعۀ المصباح احکام، یکی از بخش‌های [[:رده:بیت مصباح موسوی|بیت مصباح موسوی]] در مشهد مقدس می‌باشد.<br /> <br /> این مجموعه در زمینه تدوین و تولید بسترهای آموزش تخصصی احکام و نیز پاسخگویی به احکام شرعی بر اساس فتوای آیت‌الله العظمی سیستانی از طریق سایت‌های «[[سایت پاسخگویان دفتر|پاسخگویان دفتر]]»، «[[سایت کتابخانه المصباح|کتابخانه المصباح]]»، «[[سایت ویکی احکام|ویکی المصباح]]» و شبکه‌های اجتماعی فعالیت دارد.</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AA%DB%8C%D9%85_%D9%81%D9%86%DB%8C&diff=3200 2026-09-20T10:36:09Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>[[رده:کارگروه احکام المصباح]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C&diff=3199 2026-09-20T09:26:14Z

<p>Thaniashar: /* ویکی احکام */</p> <hr /> <div>امروز: {{CURRENTDAYNAME}} {{#time:xmj xmF}} {{#time:xmY}} - {{#time:xij xiF xiY}} - {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}<br /> <br /> == ویکی احکام ==<br /> سایت «'''ویکی احکام'''»، احکام شرعی را با بیان ساده و جامع، همراه با استفتائات مرتبط و مستندات [[فقه فتوایی]] مطابق با فتوای مرجعیت اعلای شیعه، [[سید علی حسینی سیستانی|آیت‌الله العظمی آقای سید علی سیستانی]]&lt;sup&gt;(دامت‌برکاته)&lt;/sup&gt; ارائه می‌دهد.<br /> <br /> این سامانه تحت اشراف [[:رده:بیت مصباح موسوی|بیت آیت‌الله مصباح موسوی]] در مشهد مقدس می‌باشد و تاکنون [[ویژه:آمار|{{NUMBEROFARTICLES}}]] عنوان فقهی در چند [[:رده:مباحث فقهی|موضوع فقهی]] در آن بارگذاری شده است.<br /> [[پرونده:Mesbah-logo.png|وسط|بندانگشتی|240x240پیکسل]]<br /> &lt;div class=&quot;{{{class|}}}&quot; style=&quot;box-shadow: 2px 4px 11px 0px #becbd5; border-top-left-radius: 12px; border-top-right-radius: 12px; border-bottom-left-radius: 12px; border-bottom-right-radius: 12px; border: 4px solid #006600; padding: 10px; margin: 16px 0&quot;&gt;<br /> &lt;div style=&quot;display: grid; grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(1.8em, 1fr)); text-align: center; mar gin: 12px 0&quot;&gt;&lt;div style=&quot;background:#E4E5FF; padding: 5px; margin: 2px&quot;&gt;[[ویژه:تمام_صفحه‌ها|فهرست الفبایی]]&lt;/div&gt;<br /> &lt;div style=&quot;background:#E4E5FF; padding: 5px; margin: 2px&quot;&gt;[[:رده: فهرست موضوعی|فهرست‌های موضوعی]]&lt;/div&gt;<br /> &lt;div style=&quot;background:#E4E5FF; padding: 5px; margin: 2px&quot;&gt;[[:رده: فهرست داستانی|فهرست‌های داستانی]]&lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;hr&gt;<br /> &lt;div style=&quot;display: grid; grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(1.8em, 1fr)); text-align: center; mar gin: 12px 0&quot;&gt;<br /> &lt;div style=&quot;background:#E4E5FF; padding: 5px; margin: 2px&quot;&gt;[[:رده:بحث تقلید|تقلید]]&lt;/div&gt;<br /> &lt;div style=&quot;background:#E4E5FF; padding: 5px; margin: 2px&quot;&gt;[[:رده:اذان و اقامه|اذان و اقامه]]&lt;/div&gt;<br /> &lt;div style=&quot;background:#E4E5FF; padding: 5px; margin: 2px&quot;&gt;[[:رده:نماز مستحب|نماز مستحب]]&lt;/div&gt;<br /> &lt;div style=&quot;background:#E4E5FF; padding: 5px; margin: 2px&quot;&gt;[[:رده:نماز جمعه|نماز جمعه]]&lt;/div&gt;<br /> &lt;div style=&quot;background:#E4E5FF; padding: 5px; margin: 2px&quot;&gt;[[:فهرست بحث روزه (موضوعی)|روزه]]&lt;/div&gt;<br /> &lt;div style=&quot;background:#E4E5FF; padding: 5px; margin: 2px&quot;&gt;[[:رده:کفن|کفن]]&lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;<br /> ----<br /> &lt;div class=&quot;{{{class|}}}&quot; style=&quot;box-shadow: 2px 4px 11px 0px #becbd5; border-top-left-radius: 12px; border-bottom-right-radius: 12px; border: 1px solid #32bdbd; padding: 10px; margin: 16px 0&quot;&gt;<br /> &lt;div style=&quot;display: grid; grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(1.8em, 1fr)); text-align: center; mar gin: 12px 0&quot;&gt;<br /> &lt;div style=&quot;background:#E4E5FF; padding: 5px; margin: 2px&quot;&gt;[[:رده:مجموعه المصباح|درباره ما]]&lt;/div&gt;<br /> &lt;div style=&quot;background:#E4E5FF; padding: 5px; margin: 2px&quot;&gt;[[آدرس و تلفن دفتر]]&lt;/div&gt;<br /> &lt;div style=&quot;background:#E4E5FF; padding: 5px; margin: 2px&quot;&gt;[[:رده:سایت‌ها| سایت‌های مجموعه المصباح]]&lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;div style=&quot;display: grid; grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(1.8em, 1fr)); text-align: center; mar gin: 12px 0&quot;&gt;<br /> &lt;div style=&quot;background:#E4E5FF; padding: 5px; margin: 2px&quot;&gt;[https://lib.al-mesbah.org/ کتابخانه المصباح]&lt;/div&gt;<br /> &lt;div style=&quot;background:#E4E5FF; padding: 5px; margin: 2px&quot;&gt;[https://forum.al-mesbah.org پاسخگویان دفتر]&lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;<br /> __NOTOC__</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA_%D9%88%D8%AC%D9%88%D9%87%D8%A7%D8%AA&diff=3198 2026-09-20T09:23:48Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>== واریز وجوهات شرعی ==<br /> <br /> === مبالغ ===<br /> مبالغ کفاره و فطریه، بر اساس محاسبه نرخ نان و آردی است که توسط خیریه امام هادی&lt;sup&gt;(صلوات‌الله‌علیه)&lt;/sup&gt; به نیازمندان تحت پوشش اعطا می‌شود.<br /> <br /> برای اطلاع بیشتر، مقالۀ [[محاسبه کفاره روزه]] و [[محاسبه فطریه]] را مطالعه بفرمایید.<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |+هزینه خدمات<br /> |'''کفاره افطار غیر عمد'''<br /> |هر روز ۳۰,۰۰۰ تومان<br /> |-<br /> |'''کفاره افطار عمد'''<br /> |هر روز ۱,۸۰۰,۰۰۰ تومان<br /> |-<br /> |'''فطریه''' (بر اساس قیمت گندم)<br /> |هر نفر ۲۰۰,۰۰۰ تومان<br /> |-<br /> |'''روزه قضای میت'''<br /> |یک ماه ۱۲,۰۰۰,۰۰۰ تومان<br /> |-<br /> |'''نماز قضای میت'''<br /> |یک سال ۲۲,۰۰۰,۰۰۰ تومان<br /> |-<br /> |'''ختم قرآن'''<br /> |۲,۴۰۰,۰۰۰ تومان<br /> |}<br /> &lt;small&gt;&lt;u&gt;به‌روزرسانی مبالغ: ۱۴۰۵/۰۴/۲۴&lt;/u&gt;&lt;/small&gt;<br /> <br /> تذکر:<br /> <br /> 🔹 در مورد کفاره، در صورت تهیۀ آرد و نان ارزان‌تر، مابه‌التفاوتِ وجهِ دریافتی، برای فقرا مصرف می‌شود.<br /> <br /> 🔹 اولویت در پرداخت فطریه این است که مبلغ را به اقوام و خویشانِ نیازمند یا همسایگان نیازمند خود تحویل دهید.<br /> ----<br /> <br /> === واریز خمس مقلدین آیت‌الله سیستانی ===<br /> 🔸 مقلدین مرجعیت اعلای شیعه، آیت الله سیستانی&lt;sup&gt;(دام‌ظله)&lt;/sup&gt; می‌توانند '''خمس &lt;small&gt;(سهم امام و سهم سادات)&lt;/small&gt;''' خود را نیز به حساب زیر واریز کرده، سپس گزارش واریز خود را به صندوق دفتر اطلاع دهند.<br /> ----<br /> <br /> ===شماره حساب واریز وجوهات===<br /> 🏦 شماره شبا (حساب بانک ملت):<br /> <br /> IR70 0120 0000 0000 8664 7779 76<br /> <br /> 💳 شماره کارت (بانک ملت):<br /> <br /> 6104337480818044<br /> <br /> به‌نام آقای «'''سید محمدباقر مصباح موسوی'''»<br /> <br /> === اعلام واریزی ===<br /> 🔸 لطفاً پس از واریز وجه (به‌ویژه در مورد فطریه)، با یکی از راه‌های ارتباطی زیر، '''اطلاعات پرداخت''' خود را (به صورت متن یا تصویر) همراه با '''نوع و مورد مصرف وجه''' (مانند خمس، کفاره، فطریه، ردّ مظالم، صدقه و...) اعلام فرمایید:<br /> <br /> * 🚀 آیدی تلگرامی [https://t.me/almesbah_admin @Almesbah_Admin]<br /> * 🚀 آیدی بـــله [https://ble.ir/Almesbah_Admin @Almesbah_Admin]<br /> * ☎️ تماس با [[آدرس و تلفن دفتر|تلفن‌های دفتر]]<br /> [[رده:وجوهات شرعی]]<br /> [[رده:بیت مصباح موسوی]]<br /> [[رده:کارگروه احکام المصباح]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87_%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD&diff=3197 2026-09-20T09:22:55Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>[[رده:ویکی احکام]]<br /> مجموعۀ المصباح احکام، یکی از بخش‌های [[:رده:بیت مصباح موسوی|بیت مصباح موسوی]] در مشهد مقدس می‌باشد.<br /> <br /> این مجموعه در زمینه تدوین و تولید بسترهای آموزش تخصصی احکام و نیز پاسخگویی به احکام شرعی بر اساس فتوای آیت‌الله العظمی سیستانی از طریق سامانه تیکت و شبکه‌های اجتماعی فعالیت دارد.</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%A2%D9%86%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%86&diff=3196 2026-09-20T09:05:22Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>پاسخگویان بیت آیت الله مصباح موسوی در مشهد مقدس و جوار حرم مطهر حضرت علی‌بن‌موسی الرضا&lt;sup&gt;(علیه‌السلام)&lt;/sup&gt;، از دیرباز، علاوه بر پاسخ به سؤالات احکام شرعی، به صورت تلفنی به امر استخاره نیز اشتغال دارند.<br /> <br /> در دومین سال تأسیس [[سایت پاسخگویان دفتر]]، با توجه به نیاز جامعه دینی و درخواست برخی مؤمنین، سامانه استخاره آنلاین نیز به‌زودی راه‌اندازی خواهد شد.<br /> <br /> استخاره آنلاین، توسط کارشناسان [[:رده:مجموعه المصباح|مجموعه المصباح]] گرفته شده و پاسخ برای کاربر ارسال می‌شود.<br /> <br /> '''همسو''': [[آدرس و تلفن دفتر|استخاره تلفنی]]<br /> [[رده:کارگروه احکام المصباح]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A2%D8%AF%D8%B1%D8%B3_%D9%88_%D8%AA%D9%84%D9%81%D9%86_%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1&diff=3195 2026-09-20T09:02:15Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>== آدرس و تلفن‌های دفتر ==<br /> شماره‌های تماس و آدرس دفتر آقای مصباح موسوی، نمایندۀ آیت‌الله العظمی سیستانی در مشهد مقدس<br /> <br /> === شماره تماس: ===<br /> '''پاسخگویی به احکام شرعی و استخاره (ساعت ۸ تا ۲۱):'''<br /> <br /> * [tel:05133683944 05133683944]<br /> * [tel:05133683945 05133683945]<br /> * [tel:05133683946 05133683946]<br /> * [tel:05133683947 05133683947]<br /> <br /> '''شماره استخاره (ساعت ۸ تا ۱۲):'''<br /> <br /> * [tel:05133684343 05133684343]<br /> <br /> «[[استخاره|توضیحاتی دربارۀ استخاره]]»<br /> <br /> '''تلفن‌خانه:'''<br /> <br /> &lt;small&gt;(لطفاً برای احکام و استخاره با این شماره تماس '''نــ'''گیرید)&lt;/small&gt;<br /> *05133688877<br /> <br /> شماره داخلی‌های کاربردی:<br /> <br /> *صندوق (اعلام فیش واریز): &lt;code&gt;130&lt;/code&gt; - &lt;code&gt;142&lt;/code&gt;<br /> *امور شهریه: &lt;code&gt;132&lt;/code&gt;<br /> *امور عبادات: &lt;code&gt;137&lt;/code&gt;<br /> *حسابداری: &lt;code&gt;139&lt;/code&gt; - &lt;code&gt;140&lt;/code&gt; - &lt;code&gt;141&lt;/code&gt;<br /> *وجوهات و محاسبه خمس: &lt;code&gt;136&lt;/code&gt; - &lt;code&gt;138&lt;/code&gt; - &lt;code&gt;155&lt;/code&gt;<br /> ===آدرس دفتر:===<br /> مشهد مقدس، پایین خیابان حرم مطهر امام رضا &lt;sup&gt;علیه‌السلام&lt;/sup&gt; &lt;small&gt;(خیابان نواب صفوی)&lt;/small&gt;، شهید شوشتری۸، سالاری‌مقدم۸ / بلوار وحدت، وحدت۲۹ (۲۱ قدیم)، سالاری‌مقدم۸<br /> <br /> کد پستی: &lt;code&gt;9154673196&lt;/code&gt;<br /> <br /> [https://goo.gl/maps/Z3Ygo8Kd6oSsRhAt9 لینک مسیریاب]<br /> ----'''همسو''': [[پرداخت وجوهات|شماره کارت واریز وجوهات]] •<br /> ----<br /> [[رده:کارگروه احکام المصباح]]<br /> [[رده:بیت مصباح موسوی]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C&diff=3194 2026-09-20T08:56:29Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>[[رده:بیت مصباح موسوی]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%A8%DB%8C%D8%AA_%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C&diff=3193 2026-09-20T08:52:45Z

<p>Thaniashar: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ویکی احکام» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ویکی احکام]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7&diff=3192 2026-09-20T08:52:23Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>[[رده:بیت مصباح موسوی]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85&diff=3190 2026-09-20T08:47:54Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>یکی از رسالت‌های اصلی بیت مصباح موسوی، پاسخگویی به سؤالات شرعی است.<br /> <br /> این مهمّ از دیرباز به‌صورت [[آدرس و تلفن دفتر|حضوری و تلفنی]] توسط متخصصین احکام انجام می‌شد، و از سال ۱۴۰۰ش با راه‌اندازی انجمن «[[سایت پاسخگویان دفتر|پاسخگویان دفتر]]» پاسخگویی در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی نیز صورت می‌گیرد.<br /> <br /> پاسخ به سؤالات توسط کارشناسان دفتر '''آقای مصباح موسوی'''، نمایندهٔ مرجعیت اعلای شیعه '''آیت‌الله سیستانی''' ارائه می‌شود.<br /> <br /> === شیوه و روند پاسخگویی ===<br /> • شما سؤال خود را ارسال می‌کنید؛<br /> <br /> • سؤال توسط ربات به سامانهٔ المصباح منتقل می‌شود؛<br /> <br /> • کارشناس فقهی به آن پاسخ می‌دهد؛<br /> <br /> • کارشناس ارشد پاسخ را تأیید می‌کند؛<br /> <br /> • پاسخ توسط ربات به شما ارسال می‌شود.<br /> <br /> خادمان شما در مجموعه المصباح، می‌کوشند پاسخ‌ها را با دقت و سرعت ارائه دهند؛<br /> <br /> اما در مواردی مانند مسائل جدید فقهی، تراکم پرسش‌ها، اختلالات سرور یا ایام خاص (تعطیلات و مناسبت‌ها)، ممکن است پاسخ کمی با تأخیر ارسال شود.<br /> <br /> === نحوه ارسال سؤال ===<br /> فعلاً بهترین طریق طرح سؤال، برای سؤالات عمومی، گروه تلگرام و برای سؤالات شخصی یا خصوصی، ربات المصباح می‌باشد.<br /> ----[[آدرس و تلفن دفتر|آدرس دفتر]]<br /> [[رده:کارگروه احکام المصباح]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7&diff=3189 2026-09-20T08:43:22Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>[[رده:کارگروه احکام المصباح]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C&diff=3187 2026-09-20T07:54:36Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>[[رده:مجموعه المصباح]]<br /> [[رده:ویکی احکام]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87_%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD&diff=3186 2026-09-20T07:21:44Z

<p>Thaniashar: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ویکی احکام» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ویکی احکام]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%BE%D9%84%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D8%B4%D9%86&diff=3185 2026-09-20T07:19:03Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>[[رده:کارگروه احکام المصباح]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A8%DA%86%D9%87_%D9%85%D9%85%DB%8C%D8%B2&diff=3184 2026-09-18T09:23:36Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>== سنّ تمیز و حکم تقلید بچه ممیز ==<br /> <br /> === معنی و سنّ تمییز بچه ===<br /> بچۀ ممیّز در هر یک از موضوعات احکام، فردی است که نسبت به آن موضوع، درک و فهم و توانایی تشخیص داشته باشد.<br /> <br /> و محقّق‌شدنِ این معنا در موضوعات و موارد مختلف، متفاوت است؛ لذا ممکن است بچه‌ای در یکی از موضوعات (مثل [[نماز]])، ممیّز باشد و در موضوع دیگر (مثل [[پاکی و نجسی]] یا [[محرم و نامحرم]]) ممیّز نباشد.<br /> <br /> === حکم تقلید بچه ممیز ===<br /> طبق نظر آیت الله سیستانی: بچۀ ممیّز می‌تواند [[تقلید]] کند؛ بنابراین اگر پیش از رسیدن به سنّ بلوغ، [[فوت مرجع تقلید|مرجع تقلیدش فوت]] کرد، می‌تواند همچنان از وی تقلید کند.<br /> ----'''همسو''': [[نشانه‌های بلوغ]]<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> '''پرسش''': مراد از سن تمییز در پسر و دختر چه سنی است؟<br /> <br /> '''پاسخ''': سنی است که بچه خوب و بد را تشخیص دهد و در پسر احتمال برود که نگاهش به بدن زن موجب تحریک شهوتش شود.<br /> <br /> '''السؤال''': ما هو التعریف الفعلی للصبی الممیّز؟ هل هو البالغ الذی یمیّز الحلال والحرام أم یشمل حتّی الصبی غیر البالغ الممیّز للحلال والحرام؟<br /> <br /> '''الجواب''': یقصد بالصبی الممیّز غیر البالغ الذی یدرک الشیء ویعقله، ویختلف ذلک بحسب اختلاف الموارد فالممیّز فی کلّ مورد بحسبه، فمثلاً الممیّز للصلاة هو من یعقل الصلاة ویعرف أنّها عبادة ویمیّزها عن الحرکات والأقوال المشابهة لها، والممیّز فی البیع من یعرف أنّه معاملة تعنی المبادلة بین المالین وهکذا.<br /> <br /> '''سؤال''': پسری نابالغ (۱۲ ساله) عهد کرده؛ ولی عهدش را شکسته، آیا لازم است کفاره بدهد؟<br /> <br /> '''جواب''': شرط صحیح‌بودن عهد، بلوغ است؛ لذا کفاره بر ایشان واجب نمی‌شود.<br /> <br /> '''سؤال''': پسربچه‌ای که خوب و بد را می‌فهمد، آیا می‌تواند با زن‌های نامحرم (فامیل یا غیر فامیل)، دست بدهد؟ یا زن‌ها نزد این پسر بدون حجاب باشند؟<br /> <br /> '''جواب''': بنابر احتیاط واجب، بانوان باید در مقابل پسر ممیزی که احتمال می‌رود بر اثر نگاه‌کردن به زن، شهوتش برانگیخته شود، بدن و موی خود را بپوشانند.<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> === رساله جامع ===<br /> '''ممیّز و سنّ تمییز در مسائل شرعی'''<br /> <br /> [https://mesb.ir/j1-3 ج۱، مسأله ۳]. بچّۀ نابالغ مُمیّز، هرچند مکلّف به احکام شرعی نیست، ولی در برخی موارد، مسائل و احکام ویژه‌ای در مورد وی وجود دارد که در قسمت‌های مختلف رساله بیان شده است:<br /> <br /> مانند صحیح بودن تقلید وی با توضیحاتی که در مسألۀ «۱۵» ذکر شده؛ پذیرفته شدن حرف بچّۀ مُمیّز در مورد پاک یا نجس شدن اشیائی که در اختیار دارد با توضیح [https://mesb.ir/j1-156 مسألۀ «۱۵۶»]؛ صحیح بودن نماز وی با توضیحاتی که در فصل «کلّیّات نماز» ذکر می‌شود؛&lt;ref&gt;فصل «کلیّات نماز»، مبحث «آماده‌سازی کودکان برای نماز قبل از بلوغ»، قبل از [https://mesb.ir/j1-949 مسألۀ «۹۴۹»].&lt;/ref&gt; لزوم پاسخ به سلام بچّۀ مُمیّز حتّی در بین نماز که در [https://mesb.ir/j1-1509 مسألۀ «۱۵۰۹»] بیان شده؛ صحیح بودن نماز جماعت افراد، در جایی که بچّۀ مُمیّز واسطۀ اتّصال در صف‌ها قرار گرفته با توضیحات [https://mesb.ir/j1-1919 مسألۀ «۱۹۱۹»]؛ صحّت وکیل قرار دادن وی در خرید و فروش و سایر امور با توضیحات مذکور در جلد سوّم مسائل [https://mesb.ir/j3-129 «۱۲۹ تا ۱۳۲»] و نیز [https://mesb.ir/j3-1155 مسألۀ «۱۱۵۵»].<br /> <br /> [https://mesb.ir/j1-4 ج۱، مسأله ۴]. «ممیّز» در هر یک از موضوعات احکام، فردی است که نسبت به آن موضوع، درک و فهم و توانایی تشخیص داشته باشد و محقّق شدن این معنا در موضوعات و موارد مختلف، متفاوت است؛<br /> <br /> مثلاً ممیّز در مورد «نماز»، فردی است که نماز را درک می‌کند و می‌داند نماز، نوعی عبادت و ارتباط با خدای متعال است و با گفتار و حرکات مشابه آن فرق دارد؛ ممیّز در موضوع «خرید و فروش»، فردی است که بفهمد این کار معامله است و موجب ردّ و بدل شدن دو مال در مقابل یکدیگر می‌شود؛ پس ممکن است فردی در یکی از موضوعات ممیّز باشد و در موضوع دیگر ممیّز نباشد.<br /> <br /> [https://mesb.ir/j1-15 ج۱، مسأله ۱۵]. اگر بچۀ ممیّز تقلید کند، تقلید او صحیح است. بنابراین، هر گاه مجتهدی که انسان قبل از بلوغش از او تقلید کرده از دنیا برود، حکم وی، حکم افراد بالغ است که در مسألۀ‌ «۱۳» ذکر شد؛ مگر در واجب بودن احتیاط بین دو قول در موارد علم اجمالی یا حجّت اجمالی که احتیاط بر او قبل از سنّ بلوغ، واجب نیست.<br /> <br /> === المسائل المنتخبة ===<br /> [https://mesb.ir/m-10 مسألة ۱۰]: یصحّ تقلید الصبی الممیز، فإذا مات المجتهد الذی قلده الصبی قبل بلوغه کان حکمه حکم غیره - الآتی [https://mesb.ir/m-14 فی المسألة (۱۴)] - إلّا فی وجوب الاحتیاط بین القولین قبل البلوغ.<br /> <br /> === منهاج الصالحین ===<br /> [https://mesb.ir/m1-5 ج۱، مسألة ۵]: یصحّ التقلید من الصبی الممیز، فإذا مات المجتهد الذی قلّده قبل بلوغه کان حکمه حکم غیره الآتی فی المسألة السابعة، إلّا فی وجوب الاحتیاط بین القولین قبل البلوغ.<br /> [[رده:تقلید]]<br /> [[رده:بچه نابالغ]]<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:بلوغ]]<br /> [[رده:تکلیف و مکلف]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> [[رده:شرایط تکلیف]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%A7%D8%AD%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B7_%D9%88%D8%A7%D8%AC%D8%A8&diff=3183 2026-09-11T13:28:57Z

<p>Thaniashar: صفحه‌ای تازه حاوی «احتیاط لازم یا احتیاط واجب، حکمی است که در آن فقیه و مرجع تقلید فتوای صریح نداده است، ازاین‌رو مکلف می‌تواند یکی از این دو راه را انتخاب نماید: * یا باید به این احتیاط عمل کند (یعنی مطابق نظر مجتهدِ خود، آن عمل را انجام داده یا ترک نماید)؛ * یا...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>احتیاط لازم یا احتیاط واجب، حکمی است که در آن فقیه و [[مرجع تقلید]] فتوای صریح نداده است، ازاین‌رو مکلف می‌تواند یکی از این دو راه را انتخاب نماید:<br /> <br /> * یا باید به این احتیاط عمل کند (یعنی مطابق نظر مجتهدِ خود، آن عمل را انجام داده یا ترک نماید)؛<br /> * یا در آن مسئله با رعایت «الاعلم [[فالاعلم]]» به مجتهد [[شرایط مجتهد|واجد شرایطی]] که از نظر [[مجتهد اعلم|اعلمیّت]] در رتبۀ بعد از مرجع تقلید اوست، رجوع نماید.<br /> <br /> [[رده:اصطلاحات فقهی]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF_(%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9%DB%8C)&diff=3182 2026-09-11T06:32:47Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>* [[شرایط تکلیف]]<br /> * [[نشانه‌های بلوغ]]<br /> * [[بچه ممیز]]<br /> * [[وظیفه انسان در اصول دین]]<br /> * [[وظیفه انسان در فروع دین]]<br /> * [[لزوم مراجعه به فقها]]<br /> * [[اجتهاد]]<br /> * [[تقلید از مجتهد|تقلید]]<br /> * [[احتیاط در عمل]]<br /> * [[علت لزوم تقلید]]<br /> * [[تقلید در مستحبات و مکروهات]]<br /> * [[یادگیری احکام]]<br /> * [[ندانستن حکم حین عبادت]]<br /> * [[شرایط مجتهد]]<br /> * [[اثبات عدالت]]<br /> * [[مجتهد اعلم]]<br /> * [[راه‌های شناخت مجتهد اعلم]]<br /> * [[مجتهد مطلق و متجزی]]<br /> * [[تقلید از غیر مجتهد]]<br /> * [[اعمال بدون تقلید]]<br /> * [[تعدد مجتهدین جامع شرایط|تعدد مجتهدین جامع الشرایط]]<br /> * [[تغییر مرجع تقلید]]<br /> * [[راه‌های تحصیل نظر مجتهد]]<br /> * [[روش پاسخ به سؤال|روش پاسخ به سؤال احکام]]<br /> * [[تغییر فتوای مجتهد]]<br /> * [[انواع نظرات مجتهد]]<br /> * [[تقلید از مرجع فوت‌شده]]<br /> * [[اختلاف نظر مرجع دو طرف قرارداد]]<br /> * [[فتوای مرجع وکیل یا موکل؟]]<br /> * [[اجرای اصل عملی]]<br /> * [[امور حسبی]]<br /> * [[نقض حکم حاکم شرع]]<br /> * [[وکالت و اجازات مراجع]]<br /> * [[انجام مستحبات به قصد رجاء]]<br /> * [[فتوادادن غیرمجتهد|فتوادادن و قضاوت غیرمجتهد]]<br /> ----'''همسو''': [[:رده:بحث تقلید|رده بحث تقلید]] • [[فهرست بحث تقلید (داستانی)]]<br /> [[رده:فهرست موضوعی]]<br /> [[رده:بحث تقلید]]<br /> <br /> {{بحث تقلید}}</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%82%D8%B6%D8%A7%DB%8C_%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%DB%8C%D8%A7%D8%AA_(%D8%AF%D8%B1_%D8%AE%D8%B3%D9%88%D9%81_%D9%88_%DA%A9%D8%B3%D9%88%D9%81)&diff=3181 2026-09-10T09:50:11Z

<p>Thaniashar: صفحه‌ای تازه حاوی «قضای نماز آیات در گرفتگی کلی اگر خورشید یا ماه به صورت کلی گرفته باشد و مکلف عمداً یا از روی فراموشی تا پایان وقت، نماز آیات را نخواند، قضای آن واجب است. اگر گرفتگی کامل بوده و عمداً نخوانده، معصیت کرده و بنابر احتیاط واجب قبل از قضای نماز بای...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>قضای نماز آیات در گرفتگی کلی<br /> <br /> اگر خورشید یا ماه به صورت کلی گرفته باشد و مکلف عمداً یا از روی فراموشی تا پایان وقت، نماز آیات را نخواند، قضای آن واجب است. <br /> <br /> اگر گرفتگی کامل بوده و عمداً نخوانده، معصیت کرده و بنابر احتیاط واجب قبل از قضای نماز باید غسل کند.<br /> <br /> قضای نماز آیات در گرفتگی جزئی<br /> <br /> اگر گرفتگی جزئی بوده و فرد از آن اطلاع داشته و نماز نخوانده، قضای نماز بر او واجب است و اگر پس از باز شدن کامل با خبر شده، قضا واجب نیست.<br /> <br /> تعیین نیت در قضای نماز آیات<br /> <br /> اگر قضای چند نماز آیات بر عهده فرد باشد (مثلاً چند بار خورشید گرفته یا ترکیبی از خورشید، ماه، زلزله)، لازم نیست مشخص کند هر نماز برای کدام حادثه است.<br /> <br /> قضای نماز آیات پدر<br /> <br /> پسر بزرگ‌تر باید قضای نمازهای آیاتی که بر پدر واجب شده را نیز بخواند، البته با وجود شرایطی که در قضای نمازهای یومیه پدر گفته شد.<br /> <br /> نکته: اگر بعداً بفهمد نماز آیاتی که خوانده باطل بوده، باید دوباره بخواند.<br /> ----'''همسو''': [[قضای نماز آیات (در زلزله)]]<br /> ----<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> السؤال: فی صلاة الایات (للکسوفین) اذا کان القرص قد احترق کلیاً، ولم یعلم به الاّ الانجلاء، فهل یکون القضاء فوریاً بمجرد العلم، ام یجوز فیه التراخی؟<br /> <br /> الجواب: یجوز التأخیر فیه.<br /> <br /> السؤال: ذکرتم فی مسالة ۷۰۳ من المنهاج ج۱ (اذا لم یعلم بالکسوف الی تمام الانجلاء ولم یکن القرص محترقاً کله لم یجب القضاء) وذکرتم فی المسألة ۷۱۴ من المنهاج ج۱ ایضاً (یثبت الکسوف من الایات بالعلم، وبالاطمئنان الحاصل من اخبار الرصدی او غیر من المناشیء العقلائیة..):<br /> <br /> هل اخبار الرصدی المسبق ای قبل وقوع الکسوف مثلاً یدخل تحت عنوان العلم بحیث یجب القضاء فی الکسوف الجزئی؟<br /> <br /> الجواب: اخبار الرصدی بوقوع الکسوف وقت معین وان کان موجباً للعلم او الاطمئنان احیاناً الاّ ان من المحتمل کون الدخیل فی موضوع وجوب القضاء فیما اذا لم یکن القرص محترقاً بتمامه هو العلم بالکسوف فی زمان حصوله لا الاعم منه ومن العلم المسبق، ومع ذلک لا یترک الاحتیاط بالقضاء فیما لو لم یصل الی تمام الانجلاء مع العلم بوقوعه مسبقاً لغفلة او غیرها.<br /> <br /> السؤال: ما حکم المسافر اذا عاد من بلد لم یحدث فیها خسوف واخبر بان خسوف کلی حدث فی بلده قبل عودته بیوم؟<br /> <br /> الجواب: اذا لم یکن مکان الاحساس بالآیة فلا یجب القضاء.<br /> <br /> السؤال: ما حکم من یعلم بالکسوف بأنّه سیحصل فی الیوم الفلانی ولکنّه نسی أن یؤدّی صلاة الآیات ؟<br /> <br /> الجواب: اذا کان الکسوف کلیاً ثم علم به بعد ذلک وجب علیه قضاء صلاة الآیات اما اذا کان جزئیاً ولم یعلم به فی حال الکسوف بل علم به بعد ذلک فلا قضاء علیه.<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> توضیح المسائل<br /> <br /> مسأله ۱۴۷۲ ـ کسی که قضای چند نماز آیات بر او واجب است چه همه آنها برای یک چیز بر او واجب شده باشد، مثلاً سه مرتبه خورشید گرفته و نماز آنها را نخوانده است، چه برای چند چیز باشد، مثلاً برای خورشید گرفتگی، و ماه گرفتگی، و زلزله، نمازهایی بر او واجب شده باشد، موقعی که قضای آنها را می‏خواند، لازم نیست معین کند که برای کدام یک از آنها است.<br /> <br /> مسأله ۱۴۷۸ ـ اگر گرفتن خورشید یا ماه را نداند، و بعد از باز شدن بفهمد که تمام آن گرفته بوده، باید قضای نماز آیات را بخواند، ولی اگر بفهمد مقداری از آن گرفته بوده، قضا بر او واجب نیست.<br /> <br /> مسأله ۱۴۸۱ ـ اگر بفهمد نماز آیاتی که برای خورشید گرفتگی، یا ماه گرفتگی خوانده باطل بوده است، باید دوباره بخواند، و اگر وقت گذشته قضا نماید.<br /> <br /> رساله جامع<br /> <br /> ج۱، مسئله ۱۸۶۵. حکم واجب بودن نمازهای قضای پدر بر پسر بزرگ‌تر، اختصاص به نمازهای یومیّه (نمازهای پنج گانۀ شبانه‌روزی) ندارد و شامل سایر نمازهایی که بر او واجب بوده، مثل نماز آیات یا نماز طواف نیز می‌شود؛ <br /> <br /> امّا خواندن نماز مستحبی که بر پدر به سبب نذر واجب شده و نیز نماز قضای فرد دیگر که به سبب استیجار یا موارد دیگر بر پدر واجب شده و وی آنها را به‌جا نیاورده، بر پسر بزرگتر واجب نیست.<br /> <br /> ج۱، مسئله ۲۰۲۹. اگر ماه در حالی که گرفته است غروب نماید، وقت ادای نماز آیات به پایان رسیده، هرچند فرد بداند ماه گرفتگی در مناطق دیگری که ماه هنوز غروب نکرده قابل مشاهده است و همین حکم، در مورد خورشید گرفتگی نیز جاری است.<br /> <br /> ج۱، مسأله ۲۰۴۰. اگر مکلّف بداند خورشید یا ماه گرفته است و عمداً یا از روی فراموشی نماز آیات را نخواند تا وقت آن بگذرد، واجب است آن را قضا نماید و فرق ندارد تمام خورشید یا ماه گرفته باشد یا قسمتی از آن.<br /> <br /> شایان ذکر است، اگر تمام خورشید یا ماه بگیرد و مکلّف از آن باخبر باشد و عمداً نماز آیات را نخواند تا زمان آن بگذرد، بنابر احتیاط واجب، باید برای قضای آن غسل کند.[ همان طور که در مسألۀ «۴۲۹» ذکر شد.]<br /> <br /> ج۱، مسئله ۲۰۴۱. اگر تمام خورشید یا ماه گرفته باشد و فرد در آن زمان، از گرفتن خورشید یا ماه با خبر نشده باشد، باید قضای نماز آیات را بخواند؛ ولی اگر بخشی از ماه یا خورشید گرفته باشد و در آن زمان، فرد از گرفتن خورشید یا ماه باخبر نشده باشد، لازم نیست پس از آن، نماز آیات را قضا نماید.<br /> <br /> ج۱، مسأله ۲۰۴۳. کسی که قضای چند نماز آیات بر او واجب است، چه همۀ آنها برای یک مورد بر او واجب شده باشد، مثلاً سه مرتبه خورشید گرفته و نماز آنها را نخوانده باشد و چه برای چند مورد نماز آیات بر او واجب شده باشد، مثلاً برای خورشید گرفتن و ماه گرفتن نماز آیات بر او واجب شده و آنها را نخوانده باشد، موقعی که قضای آنها را می‌خواند، لازم نیست معیّن کند که برای کدام یک از آنهاست.<br /> <br /> ج۱، مسأله ۲۰۴۵. اگر مکلّف بفهمد نماز آیاتی که برای خورشید گرفتگی یا ماه گرفتگی خوانده، باطل بوده، باید آن را دوباره بخواند و اگر وقت گذشته قضا نماید و اگر انسان متوجّه شود نماز آیاتی که برای زلزله خوانده، باطل بوده، در صورتی که زمان متّصل به حادثه زلزله گذشته باشد، نماز آیات از او ساقط است و لازم نیست آن را دوباره بخواند، هرچند احتیاط مستحب است که بعداً بدون نیّت ادا و قضا آن را بخواند.<br /> <br /> المسائل المنتخبه<br /> <br /> (مسألة ۴۶۳): إذا علم بالکسوف أو الخسوف ولم یصلّ عصیاناً أو نسیاناً حتّی تمّ الانجلاء وجب علیه القضاء، بلا فرق بین الکلّی والجزئی منهما، والأحوط وجوباً الاغتسال قبل قضائها فیما إذا کان کلّیاً ولم یصلّها عصیاناً.<br /> <br /> وإذا لم یعلم به حتّی تمّ الانجلاء فإن کان الکسوف أو الخسوف کلّیاً بأن احترق القرص کلّه وجب القضاء، وإلّا فلا.<br /> <br /> والأحوط الأولی الإتیان بها فی غیر الکسوفین، سواء أعلم بحدوث الموجب حینه أم لم یعلم به.<br /> <br /> منهاج الصالحین<br /> <br /> مسألة ۷۰۳: إذا لم ‏یعلم بالکسوف إلی تمام الانجلاء ولم ‏یکن القرص محترقاً کلّه لم ‏یجب القضاء، وأمّا إن کان عالماً به ولم ‏یصلِّ ولو نسیاناً أو کان القرص محترقاً کلّه فیجب القضاء، وکذا إذا صلّی صلاة فاسدة، والأحوط وجوباً الاغتسال قبل قضائها فیما إذا کان الاحتراق کلّیاً ولم ‏یصلّها عصیاناً.<br /> <br /> عروه الوثقی<br /> <br /> [ ۱۷۶۱ ] مسألة ۹ : إذا علم بالکسوف أو الخسوف وأهمل حتی مضی الوقت عصی ووجب القضاء [(عصی ووجب القضاء) : الاحوط وجوباً الاغتسال قبل قضائها اذا کان الاحتراق کلیاً.]، وکذا إذا علم ثم نسی وجب القضاء، وأما إذا لم یعلم بهما حتی خرج الوقت الذی هو تمام الانجلاء فإن کان القرص محترقاً وجب القضاء، وإن لم یحترق کله لم یجب، وأما فی سائر الایات [(وأما فی سائر الایات) : تقدم الکلام حولها فی اول الفصل.] فمع تعمد التأخیر یجب الإتیان بها مادام العمر، وکذا إذا علم ونسی، وأما إذا لم یعلم بها حتی مضی الوقت أو حتی مضی الزمان المتصل بالآیة ففی الوجوب بعد العلم إشکال، لکن لا یترک الاحتیاط بالإتیان بها مادام العمر فوراً ففوراً.<br /> <br /> [ ۱۷۶۲ ] مسألة ۱۰ : إذا علم بالایة وصلی ثم بعد خروج الوقت أو بعد زمان الاتصال بالایة تبین له فساد صلاته وجب القضاء أو الإعادة [(وجب القضاء أو الاعادة) : الاظهر عدم وجوب فی غیر الکسوفین.]<br /> <br /> [ ۱۷۷۴ ] مسألة ۲۲ : مع تعدد ما علیه من سبب واحد لا یلزم التعیین، ومع تعدد السبب نوعا کالکسوف والخسوف والزلزلة الأحوط [(والاحوط) : الاولی.] التعیین ولو إجمالا، نعم مع تعدد ما عدا هذه الثلاثة من سائر المخوفات لا یجب التعیین وإن کان أحوط أیضاً.<br /> <br /> [ ۱۷۷۵ ] مسألة ۲۳ : المناط فی وجوب القضاء فی الکسوفین فی صورة الجهل احتراق القرص بتمامه، فلو لم یحترق التمام [(فلو لم یحترق التمام) : المراد من الاحتراق الموضوع لوجوب القضاء فی الرویات هو ذهاب ضوء القرص بحیث لا یری إلا جرمه وعلیه فلا مورد للتفریع المذکور.] ولکن ذهب ضوء البقیة باحتراق البعض لم یجب القضاء مع الجهل وإن کان أحوط خصوصا مع الصدق العرفی.<br /> [[رده:نماز آیات]]<br /> [[رده:قضای نماز]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%82%D8%B6%D8%A7_%D9%88_%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%87&diff=3180 2026-09-10T08:16:26Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>«قضاء»، در مقابل «اداء» به عملی اشاره دارد که در وقت خود انجام نشده است.<br /> <br /> و گاهی واژۀ «قضاء» در کنار «اعاده» به‌کار می‌رود، این دو واژه از دو جهت با هم تفاوت دارند:<br /> <br /> * اعاده یعنی تکرار عملی که قبلاً بدون رعایت شرایط صحت عمل انجام شده، اما در مورد قضاء، ممکن است عمل قبلاً انجام نشده باشد.<br /> * اعاده مربوط به داخل وقت و قضا مربوط به خارج وقت عمل است.<br /> [[رده:اصطلاحات فقهی]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D9%81%D9%88%D8%AA_%D9%85%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D9%81&diff=3179 2026-09-10T08:15:27Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>اگر معتکف در طول اعتکافی که به‌سبب نذر، قسم، عهد یا سپری‌شدن دو روز اولِ اعتکاف، واجب شده است، فوت کند:<br /> <br /> بر ولیّ او (پسر بزرگ‌تر) واجب نیست که اعتکاف او را قضاء کند، گرچه احتیاط مستحب است که اعتکاف وی را قضا کند.<br /> <br /> == استفتائات ==<br /> <br /> == منابع فقهی ==<br /> <br /> ===توضیح المسائل===<br /> [https://mesb.ir/t-1765 مسئله ۱۷۶۵] . اگر در اثناء اعتکافی که به سبب نذر یا قسم یا عهد یا سپری شدن دو روز اوّل اعتکاف، واجب شده است، معتکف بمیرد بر ولیّ او (پسر بزرگ‌تر) قضاء اعتکاف، واجب نیست هرچند احتیاط مستحب آن است که اعتکاف متوفّی را قضاء کند. البتّه چنانچه معتکف در این مورد وصیّت نموده است که از ثلث مالش فردی را اجیر کنند تا برای او اعتکاف انجام دهد، باید مطابق با وصیّت عمل شود.<br /> <br /> ===رساله جامع===<br /> [https://mesb.ir/j2-294 ج۲، مسئله ۲۹۴]. اگر معتکف در بین اعتکافی که به سبب نذر یا قسم یا عهد یا سپری شدن دو روز اوّل اعتکاف واجب شده، بمیرد، بر ولیّ او (پسر بزرگ‌‌تر) قضای اعتکاف، واجب نیست، هرچند احتیاط مستحب است که اعتکاف متوفّی را قضا کند. [البتّه چنانچه معتکف در این مورد وصیّت شرعی نموده، باید مطابق با وصیت عمل شود.]   <br /> <br /> ===عروه الوثقی===<br /> [https://mesb.ir/o2-2609 &lt;nowiki&gt;[۲۶۰۹]&lt;/nowiki&gt;] مسألة ۷: إذا مات فی أثناء الاعتکاف الواجب بنذر أو نحوه لم یجب علی ولیه القضاء وإن کان أحوط [(وإن کان أحوط): مورد الاحتیاط ما إذا لم یکن الفوت کاشفا عن بطلان النذر کالمضیق أو الموسع مع الشروع فیه فی أول أزمنة الإمکان.]، نعم لو کان المنذور الصوم معتکفا وجب علی الولی قضاؤه [(وجب علی الولی قضاؤه): علی تفصیل تقدم فی کتاب الصوم.] لأن الواجب حینئذ علیه هو الصوم ویکون الاعتکاف واجبا من باب المقدمة بخلاف ما لو نذر الاعتکاف، فإن الصوم لیس واجبا فیه وإنما هو شرط فی صحته، والمفروض أن الواجب علی الولی قضاء الصلاة والصوم عن المیت لا جمیع ما فاته من العبادات.<br /> [[رده:بحث اعتکاف]]<br /> {{بحث اعتکاف}}<br /> [[رده:قضای اعتکاف]]</div>

Thaniashar https://wiki.al-mesbah.org/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%82%D8%B6%D8%A7%DB%8C_%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2&diff=3178 2026-09-10T08:14:31Z

<p>Thaniashar: </p> <hr /> <div>[[رده:قضا و اعاده]]</div>

Thaniashar