مستحبات نماز آیات

آنچه در نمازهای یومیه مستحب است، در نماز آیات نیز مستحب می‌باشد، با این تفاوت که:

مقدمۀ نماز: نماز آیات اذان و اقامه ندارد، البته اگر به جماعت خوانده شود، بهتر است به‌جای اذان و اقامه سه بار «الصلاة» گفته شود.

جماعت: به جماعت خواندن نماز آیات فقط برای کسوف و خسوف صحیح می‌باشد.

قنوت: مستحب است قبل از رکوع دوم، چهارم، ششم، هشتم و دهم قنوت خوانده شود و اگر فقط قبل از رکوع دهم قنوت خوانده شود کافی است.

تکبیر: مستحب است قبل و بعد از هر رکوع، تکبیر گفته شود، مگر بعد از رکوع پنجم و دهم که به‌جای تکبیر، گفتن «سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهُ» مستحب است.

تطویل نماز: طولانی‌کردن نماز آیات کسوف و خسوف مستحب است، تا زمانی که گرفتگی به صورت کامل برطرف شود (مگر زمانی که طولانی خواندن موجب مشقت مأمومین شود).

سوره‌های طولانی: خواندن سوره‌های بزرگ مانند «یس»، «نور»، «کهف» و «حجر» نیز از مستحبات نماز آیات می‌باشد.

تعقیب و تکرار: در صورتی که نماز قبل از رفع کامل گرفتگی تمام شود، مستحب است نمازگزار پس از خواندن نماز در محل نماز بنشیند و دعا کند یا دوباره نماز را بخواند.

جهر در قرائت: بلند خواندن حمد و سوره در نماز آیات مستحب است.

مکان نماز: مستحب است نماز آیات زیر آسمان یا در مسجد خوانده شود.

---

استفتائات

منابع فقهی

توضیح المسائل

مسأله ۱۴۸۹ ـ چیزهایی که در نمازهای یومیه واجب و مستحب است، در نماز آیات هم واجب و مستحب می‏باشد، ولی نماز آیات اذان و اقامه ندارد و اگر با جماعت خوانده می‌شود بهتر است رجاءً بجای اذان و اقامه سه مرتبه بگویند «الصلاة» و در غیر جماعت گفتن سه مرتبه «الصلاة» وارد نشده است. شایان ذکر است مشروعیت جماعت در نماز آیات در غیر گرفتن ماه و خورشید ثابت نیست.

مسأله ۱۴۹۰ ـ مستحب است پیش از رکوع و بعد از آن تکبیر بگوید، و بعد از رکوع پنجم و دهم تکبیر مستحب نیست. بلکه مستحب است بگوید: «سَمعَ الله لِمَنْ حَمِدَهُ».

مسأله ۱۴۹۱ ـ مستحب است پیش از رکوع دوّم و چهارم و ششم و هشتم و دهم قنوت بخواند، و اگر فقط قنوت پیش از رکوع دهم بخواند کافی است.

رساله جامع

ج۱، مسأله ۲۰۳۹. آنچه در نمازهای یومیّه، واجب یا مستحب است، در نماز آیات هم واجب یا مستحب می‌باشد؛ ولی نماز آیات اذان و اقامه ندارد و اگر با جماعت خوانده می‌شود، بهتر است رجاءً به جای اذان و اقامه، سه مرتبه گفته شود: «الصَّلاة» و در غیر جماعت، گفتن سه مرتبه «الصَّلاة» وارد نشده است.

ج۱، مسأله ۲۰۵۰. رعایت موارد ذیل برای نمازگزار در نماز آیات، مستحب شمرده شده است:

۱. پیش از رکوع دوّم و چهارم و ششم و هشتم و دهم قنوت بخواند و اگر فقط پیش از رکوع دهم، قنوت بخواند نیز کافی است.

۲. پیش از رکوع و بعد از آن، تکبیر بگوید، مگر بعد از رکوع پنجم و دهم که مستحب است بگوید: «سَمِعَ اللّهُ‏ لِمَنْ حَمِدَهُ».

۳. نماز آیات ماه گرفتگی یا خورشید گرفتگی را تا آخر موقعی که گرفتگی برطرف می‌شود طول داده و ادامه دهد؛ ولی اگر نمازگزار، امام جماعت باشد که طول دادن نماز آیات موجب شود مأمومینی که پشت سر او اقتدا کرده‌اند به زحمت افتند، نماز را کوتاه و خفیف برگزار نماید.

۴. اگر قبل از باز شدن کامل گرفتگی از نماز فارغ شد، در محلّ نماز خود بنشیند و مشغول خواندن دعا شود یا نماز آیات را دوباره بخواند.

۵. سوره‌های بزرگ مثل «یس، النُّور، الکهف و الحِجْر» در نماز آیات بخواند، همچنین خواندن سورۀ کامل در هر قیامی مستحب است.[ البتّه، در این صورت باید در هر قیام قبل از سورۀ کامل، حمد را نیز بخواند.]

۶. هر یک از رکوع و سجود را به اندازۀ قرائت (حمد و سوره) طول دهد.

۷. حمد و سورۀ نماز آیات را بلند بخواند.

۸. نماز را زیر آسمان بخواند.

۹. نماز را در مسجد بخواند.

المسائل المنتخبه

(مسألة ۴۵۸): یستحبّ القنوت فی صلاة الآیات قبل الرکوع الثانی والرابع والسادس والثامن والعاشر، ویجوز الاکتفاء بقنوت واحد قبل الرکوع العاشر.

منهاج الصالحین

مسألة ۷۱۱: یستحبّ فیها القنوت بعد القراءة قبل الرکوع فی کلّ قیام زوج، فیکون فی مجموع الرکعتین خمس قنوتات، ویجوز الاقتصار علی قنوت واحد قبل الرکوع العاشر، ویستحبّ التکبیر عند الهوی إلی الرکوع وعند الرفع عنه، إلّا فی الخامس والعاشر فیقول: (سمع الله لمن حمده) بعد الرفع من الرکوع.

مسألة ۷۱۲: یستحبّ إتیان صلاة الکسوفین بالجماعة أداءً کان أو قضاءً، مع احتراق القرص وعدمه، ویتحمّل الإمام فیها القراءة لا غیرها کالیومیة، وتدرک بإدراک الإمام قبل الرکوع الأوّل أو فیه من کلّ رکعة، أمّا إذا أدرکه فی غیره ففی إدراکه للجماعة إشکال فلا یترک مراعاة مقتضی الاحتیاط فی ذلک، کما أنّ فی مشروعیة الجماعة فی غیر صلاة الکسوفین إشکالاً فالأحوط لزوماً الإتیان بها فرادی.

مسألة ۷۱۳: یستحبّ التطویل فی صلاة الکسوف إلی تمام الانجلاء فإن فرغ قبله جلس فی مصلّاه مشتغلاً بالدعاء أو یعید الصلاة، نعم إذا کان إماماً یشقّ علی من خلفه التطویل خفّف، ویستحبّ قراءة السور الطوال ک‍ (یس والنور والکهف والحجر )، وإکمال السورة فی کلّ قیام، وأن یکون کلّ من الرکوع والسجود بقدر القراءة فی التطویل، والجهر بالقراءة لیلاً أو نهاراً، حتّی فی کسوف الشمس، وکونها تحت السماء، وکونها فی المسجد.

عروه الوثقی

[ ۱۷۵۴ ] مسألة ۲ : یعتبر فی هذه الصلاة ما یعتبر فی الیومیة من الاجزاء والشرائط والاذکار الواجبة والمندوبة.

[ ۱۷۵۵ ] مسألة ۳ : یستحب فی کل قیام ثان بعد القراءة قبل الرکوع قنوت، فیکون فی مجموع الرکعتین خمس قنوتات، ویجوز الاجتزاء بقنوتین أحدهما قبل الرکوع الخامس [(قبل الرکوع الخامس) : یؤتی به رجاءً.]والثانی قبل العاشر، ویجوز الاقتصار علی الاخیر منهما.

[ ۱۷۵۶ ] مسألة ۴ : یستحب أن یکبر عند کل هوی للرکوع وکل رفع منه [(وکل رفع منه) : إلا فی الرفع من الرکوع الخامس والعاشر.].

[ ۱۷۵۷ ] مسألة ۵ : یستحب أن یقول : « سمع الله لمن حمده » بعد الرفع من الرکوع الخامس والعاشر.

[ ۱۷۶۵ ] مسألة ۱۳ : یستحب فی هذه الصلاة امور:

الأول والثانی والثالث : القنوت، والتکبیر قبل الرکوع وبعده، والسمعلة علی ما مر.

الرابع : إتیانها بالجماعة [(اتیانها بالجماعة) : فی مشروعیة الجماعة فی غیر صلاة الکسوفین اشکال أو منع.] أداءً کانت أو قضاءاً، مع احتراق القرص وعدمه، والقول بعدم جواز الجماعة مع عدم احتراق القرص ضعیف، ویتحمل الإمام فیها عن المأموم القراءة خاصة کما فی الیومیة دون غیرها من الافعال والاقوال.

الخامس : التطویل فیها خصوصا فی کسوف الشمس.

السادس : إذافرغ قبل تمام الانجلاء یجلس فی مصلاه مشتغلا بالدعاء والذکر إلی تمام الانجلاء أو یعید الصلاة.

السابع : قراءة السور الطوال کیاسین والنور والروم والکهف ونحوها.

الثامن : إکمال السورة فی کل قیام.

التاسع : أن یکون کل من القنوت والرکوع والسجود بقدر القراءة فی التطویل تقریبا.

العاشر : الجهر بالقراءة فیها لیلا أو نهارا حتی فی کسوف الشمس علی الاصح.

الحادی عشر : کونها تحت السماء.

الثانی عشر : کونها فی المساجد بل فی رحبها.

[ ۱۷۶۶ ] مسألة ۱۴ : لا یبعد استحباب التطویل حتی للإمام [(حتی الامام) : استحباب التطویل له فیما اذا کان یشق علی من خلفه غیر معلوم بل الظاهر عدمه.]، وإن کان یستحب له التخفیف فی الیومیة مراعاة لأضعف المأمومین.