شک در نماز آیات
کنش‌های بیشتر
شک در رکعات
اگر نمازگزار هنگام نماز آیات شک کند چند رکعت خوانده، در صورتی که نسبت به یک طرف گمان داشته باشد، باید به گمان خود عمل کند و اگر به هیچ طرف گمان یا اطمینان پیدا نکند، نماز باطل است.
شک در تعداد رکوعها
اگر نمازگزار در نماز آیات شک کند چند رکوع به‌جا آورده است، بنا را بر کمتر می‌‌گذارد، مگر در صورتی که شک کند ۴ یا ۵ رکوع به‌جا آورده است، در این صورت:
- چنانچه شک او بعد از محلّ باشد (مثل اینکه هنگام گفتن «سَمِعَ اللّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ» یا هنگام رفتن به سجده یا در سجده شک کند) نباید به شک خود اعتنا کند؛
- و چنانچه شک در محلّ باشد (یعنی وارد عمل بعد نشده باشد)، باید یک رکوع به‌جا آورد.
رکن بودن رکوعها
هر یک از ۱۰ رکوع نماز آیات رکن است، پس کم یا زیاد شدنِ عمدی یا سهویِ آن باعث باطل‌شدن نماز می‌شود.[۱]
نکته: سایر احکام شک و سجده سهو و... که در نمازهای یومیه گفته شده، در نماز آیات نیز جاری می‌باشد.
استفتائات
منابع فقهی
توضیح المسائل
مسأله ۱۴۹۲ ـ اگر در نماز آیات شک کند که چند رکعت خوانده و فکرش به جایی نرسد، نماز باطل است.
مسأله ۱۴۹۳ ـ اگر شک کند که در رکوع آخر رکعت اوّل است، یا در رکوع اوّل رکعت دوّم و فکرش به جایی نرسد، نماز باطل است. ولی اگر مثلاً شک کند که چهار رکوع کرده یا پنج رکوع، چنانچه شک او پیش از خم شدن برای سجده باشد، رکوعی را که شک دارد به‌جا آورده یا نه باید به‌جا آورد، ولی اگر برای سجده خم شده باید به شک خود اعتنا نکند.
مسأله ۱۴۹۴ ـ هر یک از رکوعهای نماز آیات رکن است، که اگر عمداً کم یا زیاد شود نماز باطل است. و همچنین است اگر اشتباهاً کم شود، و یا ـ بنا بر احتیاط ـ اشتباهاً زیاد شود.
رساله جامع
ج۱، مسأله ۲۰۳۵. اگر نمازگزار در نماز آیات شک کند که چند رکعت خوانده و فکرش به جایی نرسد، نماز باطل است؛ امّا اگر به گمان یا اطمینان یا یقین برسد، به همان عمل می‌‌کند.
ج۱، مسأله ۲۰۳۶. اگر نمازگزار در عدد رکوعها شک کند بنا را بر کمتر می‌‌گذارد؛ مگر در صورتی که شک کند چهار رکوع کرده یا پنج رکوع، چنانچه شک او بعد از محلّ باشد، مثل اینکه هنگام گفتن «سَمِعَ اللّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ» یا در موقع رفتن به سمت سجده یا در سجده شک کند، در این موارد، به شک خود اعتنا نمی‌‌کند، امّا اگر در محلّ است و وارد عمل بعد نشده است، رکوعی را که شک دارد به‌جا آورده یا نه، باید به‌جا آورد.
ج۱، مسئله ۲۰۳۷. اگر در نماز آیات موارد سجدۀ سهو پیش بیاید یا سجده را فراموش کرده تا محلّ تدارک آن بگذرد، باید به همان احکامی که برای نمازهای یومیّه ذکر شد، عمل نماید؛ و به‌طور کلّی، احکام شک و سهو نمازهای یومیّه در این نماز هم جاری است.
ج۱، مسأله ۲۰۳۸. هر یک از رکوعهای نماز آیات رکن است، که اگر عمداً کم یا زیاد شود، نماز باطل است. همچنین، اگر اشتباهاً کم شود نماز باطل می‌باشد و چنانچه سهواً زیاد شود، بنابر احتیاط واجب نماز باطل است.
المسائل المنتخبه
(مسألة ۴۶۱): ما ذکرناه فی الصلوات الیومیة من الشروط والمنافیات وأحکام الشک والسهو کلّ ذلک یجری فی صلاة الآیات.
(مسألة ۴۶۲): إذا شک فی عدد الرکعات فی صلاة الآیات ولم یرجح أحد طرفیه علی الآخر بطلت صلاته، وإذا شک فی عدد الرکوعات لم یعتن به إذا کان بعد تجاوز المحلّ، وإلّا بنی علی الأقلّ وأتی بالمشکوک فیه.
منهاج الصالحین
مسألة ۷۰۹: حکم هذه الصلاة حکم الثنائیة فی البطلان بالشک فی عدد الرکعات، وإذا شک فی عدد الرکوعات بنی علی الأقلّ، إلّا أن یرجع إلی الشک فی الرکعات، کما إذا شک فی أنّه الخامس لیکون فی الرکعة الأُولی، أو السادس لیکون فی الرکعة الثانیة فتبطل.
مسألة ۷۱۰: رکوعات هذه الصلاة أرکان تبطل بنقصها عمداً وسهواً وبزیادتها عمداً وکذا سهواً علی الأحوط لزوماً کما فی الیومیة، ویعتبر فیها ما یعتبر فی الصلاة الیومیة من أجزاء وشرائط وأذکار واجبة ومندوبة وغیر ذلک، کما یجری فیها أحکام السهو، والشک فی المحلّ وبعد التجاوز .
عروه الوثقی
[ ۱۷۵۸ ] مسألة ۶ : هذه الصلاة حیث إنها رکعتان حکمها حکم الصلاة الثنائیة فی البطلان إذا شک فی أنه فی الأولی أو الثانیة وإن اشتملت علی خمس رکوعات فی کل رکعة، نعم إذا شک فی عدد الرکوعات کان حکمها حکم أجزاء الیومیة فی أنه یبنی علی الاقل إن لم یتجاوز المحل وعلی الإتیان إن تجاوز، ولا تبطل صلاته بالشک فیها، نعم لو شک فی أنه الخامس فیکون آخر الرکعة الأولی أو السادس فیکون أول الثانیة بطلت الصلاة من حیث رجوعه إلی الشک فی الرکعات.
[ ۱۷۵۹ ] مسألة ۷ : الرکوعات فی هذه الصلاة أرکان تبطل بزیادتها ونقصها عمدا وسهوا [(عمداً أو سهواً) : البطلان بزیادتها سهواً مبنی علی الاحیتاط اللزومی.] کالیومیة.
[۱۷۶۸] مسألة ۱۶ : إذا حصل أحد موجبات سجود السهو فی هذه الصلاة فالظاهر وجوب الإتیان به بعدها کما فی الیومیة.
[۱۷۶۹] مسألة ۱۷ : یجری فی هذه الصلاة قاعدة التجاوز عن المحل وعدم التجاوز عند الشک فی جزء أو شرط کما فی الیومیة.
- ↑ بطلان نماز در صورت زیادشدن سهوی بنابر احتیاط واجب می‌باشد.