نماز آیات در موارد زیر بر هر فرد مکلف واجب است:
- خورشیدگرفتگی (کسوف)، حتی اگر جزئی باشد؛
- ماهگرفتگی (خسوف) حتی اگر جزئی باشد؛
- زلزلهای که مکلف آن را احساس کند. [پ: بنابر احتیاط واجب].
با وقوع هر یک از این سه مورد، نماز آیات واجب میشود، گرچه باعث ترس مردم نشود.
در سایر رخدادهای طبیعی (آسمانی یا زمینی)؛ مانند رعد و برق شدید، بادهای سیاه یا سرخ، تاریکی غیرعادی، صاعقه، سقوط کوه، فرورفتن زمین یا کمشدن ناگهانی آب دریا، در صورتی که موجب ترس بیشتر مردم شود، بنابر احتیاط مستحب نماز آیات خوانده شود.
استفتائات
السؤال: الغبار العاصف الذی یدهم مدینة النجف الأشرف فی شهور ۳ ، ۴ ، ۵ علی الأغلب وقد یؤدی إلی اصفرار او احمرار الجو فهل یوجب صلاة الآیات عندها ؟
الجواب: الأحوط الأولی الاتیان بها عند کل مخوف سماوی ـ حتی علی تقدیر انطباقه فی مفروض السؤال ـ ..
السؤال: هل اذا سمعنا صاعقة وجب علینا صلاة الایات او الصواعق التی تخیف فقط؟ هناک فی بعض الاحیان تکون الدنیا ممطرة لفترة طویلة والصواعق فیها کثیرة وتطول مع المطر فهل یجزی صلاة واحدة ای صلاة آیات واحدة ام نصلی فیها من بدء الصواعق وحتی نهایتها وقد تکون بعد ساعتین او اربع الخ؟
الجواب: الاقوی عدم وجوب صلاة الایات بسبب الصاعقة نعم الاتیان بها حینئذٍ هو الاحوط الاول ومورد هذا الاحتیاط الاستحبابی خصوص ما اذا کانت مخوفة لغالب الناس فلا عبرة بالمخوف للنادر کما لا عبرة بغیر المخوف.
پرسش: یک نوع ماه گرفتگی رخ می دهد که قرص ماه زیر سایه نمی رود بلکه به صورت یک نیم سایه کم رنگ روی قرص ماه قرار می گیرد آیا نماز آیات واجب است ؟
پاسخ: اگر این چنین است نماز آیات واجب نیست. و نماز ایات زمانی واجب می شود که نور بخشی یا کل قرص ماه مخفی شود.
منابع فقهی
توضیح المسائل
مسأله ۱۴۷۰ ـ نماز آیات که دستور آن بعداً ذکر خواهد شد به واسطه سه مورد واجب میشود:
اوّل: کسوف (خورشید گرفتگی).
دوّم: خسوف (ماه گرفتگی).
و در این دو مورد هر چند مقدار گرفتگی کم باشد و کسی هم از آن نترسد نماز آیات واجب است.
سوّم: زلزله ـ بنا بر احتیاط واجب ـ اگرچه کسی هم نترسد.
و اما در رعد و برق، و بادهای سیاه و سرخ، و مانند اینها از آیات آسمانی در صورتی که بیشتر مردم بترسند، و همچنین در حوادث زمینی مانند فرو رفتن زمین، و افتادن کوه که موجب ترس اکثر مردم شود ـ بنا بر احتیاط مستحب ـ نماز آیات ترک نشود.
رساله جامع
نماز آیات
در اثر وقوع بعضی از پدیدههای طبیعی یا رخداد بعضی از حوادث، خواندن نمازی بر فرد مکلّف واجب میشود که آن را «نماز آیات» مینامند و این فصل، اختصاص به بیان احکام و شرایط آن دارد.
ج۱، مسأله ۲۰۲۱. نماز آیات که کیفیّت آن بعداً ذکر خواهد شد، در سه مورد واجب میشود:
اوّل: گرفتن خورشید (کسوف)؛
دوّم: گرفتن ماه (خسوف)؛
هر چند مقدار کمی از ماه یا خورشید گرفته شود و کسی هم از آن نترسد.
سوّم: زلزله، بنابر احتیاط واجب، هرچند کسی هم نترسد.
امّا در رعد و برق و بادهای سیاه و سرخ و مانند اینها از آیات آسمانی، در صورتی که بیشتر مردم بترسند و نیز در حوادث زمینی مانند فرو رفتن زمین و افتادن کوه که موجب ترس اکثر مردم شود، بنابر احتیاط مستحب، نماز آیات ترک نشود.
ج۱، مسأله ۲۰۲۵. هر زلزلهای چه شدید و چه خفیف - حتّی پس لرزه - اگر عرفاً زلزلۀ مستقلّی محسوب شود، نماز آیات جداگانهای دارد.
شایان ذکر است، چنانچه مرکز زلزلهنگاری وقوع لرزشهای خفیف زمین را با ذکر تعداد آن در منطقهای اعلام کند، ولی افرادی که در آنجا زندگی میکنند، هنگام وقوع زلزله، اصلاً آنها را احساس نکنند [لرزهها یا پس لرزههای مذکور، قابل احساس برای افراد نباشد.] نماز آیات بر آنان واجب نیست.
المسائل المنتخبه
قبل از مساله ۴۵۶
تجب صلاة الآیات بالکسوف والخسوف، وکذا بالزلزلة علی الأحوط وجوباً، وإن لم یحصل الخوف بشیء من ذلک. والأحوط الأولی الإتیان بها لکلّ حادثة سماویة مخوّفة لأغلب الناس کهبوب الریح السوداء أو الحمراء أو الصفراء وظلمة الجو الخارقة للعادة والصاعقة ونحو ذلک، وکذا فی الحوادث الأرضیة المخوّفة کذلک، کخسف الأرض وسقوط الجبل وغور ماء البحر ونحو ذلک. وتتعدّد صلاة الآیات بتعدّد موجبها.
منهاج الصالحین
قبل از مساله ۷۰۲
موارد وجوب صلاة الآیات
تجب هذه الصلاة علی کلّ مکلّف - عدا الحائض والنفساء - عند کسوف الشمس وخسوف القمر ولو بعضهما، وکذا عند الزلزلة علی الأحوط وجوباً، والأحوط الأولی الإتیان بها عند کلّ مخوّف سماوی، کالریح السوداء والحمراء والصفراء والظلمة الشدیدة والصاعقة والنار التی تظهر فی السماء، بل عند کلّ مخوّف أرضی أیضاً کخسف الأرض وسقوط الجبل، وغیر ذلک من المخاوف.
مسألة ۷۰۲: لا یعتبر الخوف فی وجوب الصلاة للکسوف والخسوف وکذا الزلزلة، وأمّا المخوّف السماوی والأرضی فیعتبر حصول الخوف منه لغالب الناس، فلا عبرة بالمخوّف للنادر کما لا عبرة بغیر المخوّف.
عروه الوثقی
قبل مساله ۱۷۵۳
صلاة الآیات
و هی واجبة علی الرجال والنساء والخناثی، وسببها امور :
الأول والثانی : کسوف الشمس وخسوف القمر ولو بعضهما وإن لم یحصل منهما خوف.
الثالث : الزلزلة [(الزلزلة) : علی الاحوط.]، وهی أیضاً سبب لها مطلقا وإن لم یحصل بها خوف علی الأقوی.
الرابع : کل مخوّف سماوی [(کل مخوف سماوی) : علی الاحوط الاولی فیه وفیما بعده.] أو أرضی کالریح الاسود أو الاحمر أو الاصفر والظلمة الشدیدة والصاعقة والصیحة والهدّة والنار التی تظهر فی السماء والخسف وغیر ذلک من الایات المخوفة عند غالب الناس، ولا عبرة بغیر المخوف من هذه المذکورات ولا بخوف النادر ولا بانکساف أحد النیرین ببعض الکواکب الذی لا یظهر إلا للاوحدی من الناس، وکذا بانکساف بعض الکواکب ببعض إذا لم یکن مخوفا للغالب من الناس.