روزه در اعتکاف
معتکف باید در ایام اعتکاف روزه باشد و اعتکاف در هر زمانی از سال که روزه صحیح است، جایز میباشد و بهترین زمان آن ماه مبارک رمضان و به ویژه دهه آخر آن است.
روزه لازم نیست مخصوص اعتکاف باشد، بلکه معتکف میتواند روزه واجب، مستحب، قضا یا استیجاری را در حال اعتکاف بهجا آورد.
نکته۱: معتکفی که روزه قضا دارد، نمیتواند نیت روزه مستحبی کند.
نکته۲: هر کاری که روزه را باطل کند اگر در طول مدت روزه بودن اتفاق بیفتد، اعتکاف نیز باطل میشود.
نکته۳: افرادی که روزهشان صحیح نیست (مانند حائض و مریض و مسافر) نمیتواند اعتکاف انجام دهند.
استفتائات
پرسش: آیا می توان در هنگام اعتکاف، نیت روزه قضای آنچه بر ذمه ما است باشد؟
پاسخ: اشکال ندارد .
پرسش: آیا اعتکاف برای مسافر در مساجد چهار گانه یا دیگر مساجد جامع صحیح است؟
پاسخ: اگر روزه از او صحیح باشد مانند اینکه به نذر روزه سه روز اعتکاف بر او واجب شده باشد اعتکاف صحیح است.
پرسش: روز سوم که اعتکاف و روزه آن روز بر معتکف واجب می شود آیا باید نیت روزه اعتکاف کرد یا نیت های دیگر نیز صحیح است؟
پاسخ: نیت های دیگر صحیح است بلکه اگر قضا داشته باشد باید نیت قضا بکند.
منابع فقهی
توضیح المسائل
مسأله ۱۷۲۰ ـ برای اعتکاف وقت معیّنی نیست و در هر زمانی در طول سال که روزه صحیح است، اعتکاف هم صحیح است و بهترین وقت آن، ماه مبارک رمضان است و افضل دهه آخر ماه رمضان است.
اموری که در اعتکاف معتبر است
مسأله ۱۷۲۳ ـ در اعتکاف اموری معتبر است:
اوّل: معتکف مسلمان باشد.
دوّم: معتکف عاقل باشد.
سوّم: اعتکاف با قصد قربت انجام شود. ....
چهارم: مدّت اعتکاف حداقل سه روز باشد. ....
پنجم: معتکف در ایام اعتکاف روزه باشد.
مسأله ۱۷۲۶ ـ اعتکاف کننده باید در ایّام اعتکاف، روزه باشد، بنابراین کسی که نمیتواند روزه بگیرد مانند مسافری که قصد اقامه ده روز ندارد و مریض و زن حائض و نفساء اعتکافش صحیح نیست، و در ایام اعتکاف لازم نیست که روزه مخصوص به اعتکاف باشد بلکه هر روزهای باشد صحیح است حتّی روزه استیجاری، مستحبی و قضاء هم کافی است.
مسأله ۱۷۲۷ ـ در مدّت زمانی که معتکف روزه است یعنی از اذان صبح تا مغربِ هر روز، هر کاری که روزه را باطل میکند، موجب بطلان اعتکاف نیز میگردد، بنابراین معتکف باید در هنگام روزه از ارتکاب عمدی مبطلات روزه خودداری نماید.
رساله جامع
ج۲، مسئله ۲۶۸. اعتکاف وقت معیّن بخصوصی ندارد و هر زمانی در طول سال که روزه صحیح است، اعتکاف هم صحیح میباشد و بهترین وقت آن، ماه مبارک رمضان است و بهتر، دهۀ آخر ماه رمضان است.
شرط پنجم: معتکف روزه باشد.
ج۲، مسئله ۲۷۲. اعتکاف کننده باید در ایّام اعتکاف، روزه باشد. بنابراین، کسی که نمیتواند روزه بگیرد، مریض و زن حائض و نفساء، اعتکافشان صحیح نیست؛
البتّه روزه در ایّام اعتکاف، لازم نیست مخصوص اعتکاف باشد؛ بلکه هر روزهای باشد - حتّی روزۀ استیجاری، مستحبی و قضا - کافی است.
شایان ذکر است، در مدّتی که معتکف روزه است، هر کاری که روزه را باطل میکند، باعث باطل شدن اعتکاف نیز میشود.
منهاج الصالحین
ق م ۱۰۶۸....
فصل معنی الاعتکاف وشروط الصحّة
وهو اللّبث فی المسجد بقصد التعبّد به، والأحوط استحباباً أن یضمّ إلیه قصد فعل العبادة فیه من صلاة ودعاء وغیرهما، ویصحّ فی کلّ وقت یصحّ فیه الصوم، والأفضل شهر رمضان، وأفضله العشر الأواخر .
ج۱، مسألة ۱۰۶۸: یشترط فی صحّته مضافاً إلی العقل والإسلام - بتفصیل تقدّم فی الصوم - أُمور :
الأوّل: نیة القربة، کما فی غیره من العبادات. ....
والواجب هو إیقاعه من أوّله إلی آخره عن النیة، والمختار جواز الاکتفاء بتبییت النیة مع قصد الشروع فیه فی أوّل یوم، وأمّا لو قصد الشروع فیه وقت النیة فی أوّل اللیل فیکفی بلا إشکال.
الثانی: الصوم، فلا یصحّ بدونه، فلو کان المکلّف ممّن لا یصحّ منه الصوم لسفر أو غیره لم یصحّ منه الاعتکاف. ....
عروه الوثقی
ق م ۲۵۶۰....
الرابع : الصوم، فلا یصح بدونه، وعلی هذا فلا یصح وقوعه من المسافر فی غیر المواضع التی یجوز له الصوم فیها، ولا من الحائض والنفساء [(ولا من الحائض والنفساء) : کما لا یجوز لهما نفس اللبث فی المسجد ذاتا وبقصد التعبد تشریعا أیضاً.] ولا فی العیدین، بل لو دخل فیه قبل العید بیومین لم یصح وإن کان غافلا حین الدخول، نعم لو نوی اعتکاف زمان یکون الیوم الرابع أو الخامس منه العید فإن کان علی وجه التقیید بالتتابع لم یصح، وإن کان علی وجه الإطلاق لا یبعد صحته فیکون العید فأصلاً بین أیام الاعتکاف [(فیکون العید فأصلاً بین أیام الاعتکاف) : ویعتبر ما بعد العید اعتکافا مستقلا فلا بد وإن لا یکون أقل من ثلاثة أیام.].
[۲۵۶۳] مسألة ۴ : لا یعتبر فی صوم الاعتکاف أن یکون لأجله، بل یعتبر فیه أن یکون صائما أی صوم کان، فیجوز الاعتکاف مع کون الصوم استئجاریا أو واجبا من جهة النذر ونحوه، بل لو نذر الاعتکاف یجوز له بعد ذلک أن یؤجر نفسه للصوم ویعتکف فی ذلک الصوم ولا یضره وجوب الصوم علیه بعد نذر الاعتکاف فإن الذی یجب لأجله هو الصوم الأعم من کونه له أو بعنوان آخر، بل لا بأس بالاعتکاف المنذور مطلقا فی الصوم المندوب الذی یجوز له قطعه، فإن لم یقطعه تم اعتکافه، وإن قطعه انقطع ووجب علیه الاستئناف.
[۲۶۰۵] مسألة ۳ : کل ما یفسد الصوم یفسد الاعتکاف إذا وقع فی النهار من حیث اشتراط الصوم فیه، فبطلانه یوجب بطلانه، وکذا یفسده الجماع سواء کان فی اللیل أو النهار، وکذا اللمس والتقبیل بشهوة [(وکذا اللمس والتقبیل بشهوة) : مر الکلام فی حرمتهما.]، بل الأحوط بطلانه بسائر ما ذکر من المحرمات من البیع والشراء وشم الطیب وغیرها مما ذکر، بل لا یخلو عن قوة [(بل لا یخلو عن قوة) : بل حرمتها التکلیفیة بسبب الاعتکاف محل تأمل إلا إذا وجب علیه إتمامه.]وإن کان لا یخلو عن إشکال أیضاً، وعلی هذا فلو أتمه واستأنفه أو قضاه بعد ذلک إذا صدر منه أحد المذکورات فی الاعتکاف الواجب کان أحسن وأولی.