روزه و تشنگی و گرسنگی شدید
طبق نظر آیت الله سیستانی:
اگر روزهدار در بین روز دچار تشنگی یا گرسنگی شدید و غیر قابل تحمل شود، میتواند به اندازه رفع ضرورت آب یا غذا بخورد، ولی باید به احتیاط واجب بقیۀ روز را امساک کرده و بعداً قضای روزه را بهجا آورد.
روزهگرفتن افراد دارای مشاغل سخت
افرادی که دارای مشاغل سخت هستند؛ مانند نانوایان یا آهنگران (که گرمای محلّ کار باعث تشنگی و عطش زیاد میشود):
- اگر بتوانند شغل خود را در ماه رمضان ترک کنند، باید چنین کنند تا بتوانند روزه بگیرند.
- اگر ترک کار ممکن نباشد و تأمین معاششان به خطر بیافتد، باید روزه بگیرند و در صورت غلبۀ تشنگی یا ضعف شدید، به مقدار ضرورت آب بنوشند، اما با این کار روزهشان باطل میشود و باید تا مغرب امساک کرده و پس از ماه رمضان، قضای آن روز را بهجا آورند.
استفتائات
منابع فقهی
توضیح المسائل
مسئله ۱۵۶۰. اگر روزهدار بهقدری تشنه شود که بترسد از تشنگی بمیرد، یا به او ضرری برسد، یا آنکه به سختی بیفتد که نمیتواند آن را تحمل کند، میتواند بهاندازهای که ترس از این امور برطرف شود آب بیاشامد، بلکه در فرض ترس از مرگ و مانند آن واجب است ولی روزه او باطل میشود. و اگر ماه رمضان باشد، باید بنا بر احتیاط لازم بیشتر از آن نیاشامد، و در بقیه روز از انجام کاری که روزه را باطل میکند خودداری نماید.
مسئله ۱۵۶۲. ضعف به تنهایی مجوز روزه خواری در ماه رمضان نیست هرچند شدید باشد، مگر این که موجب مشقت (سختی زیاد که معمولاً قابل تحمل نیست) باشد که در این صورت، خوردن یا آشامیدن بنا بر احتیاط واجب فقط به مقدار ضرورت جایز است و بقیه روز را امساک نماید همچنین باید بعد از ماه مبارک رمضان، آن روز را قضا نماید ولی کفاره بر او واجب نیست.
مسئله ۱۶۲۷. چند چیز برای روزهدار مکروه است و از آن جمله است: ....
۲. انجام دادن هر کاری مانند خون گرفتن، و حمام رفتن که باعث ضعف میشود.
رساله جامع
ج۲، مسئله ۶۴. احساس تشنگی یا ضعف داشتن، به تنهایی، عذر شرعی برای افطار روزه نیست، ولی اگر تشنگی یا ضعف فرد به قدری زیاد است که در اثر آن به سختی زیادی بیفتد که معمولاً نمیشود آن را تحمّل کرد، خوردن روزه اشکال ندارد؛
ولی چنین شخصی در ماه مبارک رمضان بنابر احتیاط واجب باید به مقدار ضرورت و از بین رفتن آن ضعف یا تشنگی فوقالعاده - با توضیحاتی که ذکر شد - اکتفا نموده و در بقیّۀ روز از انجام کاری که روزه را باطل میکند، پرهیز نماید، هرچند در هر صورت، روزه، با خوردن یا آشامیدن وی باطل میشود ....
منهاج الصالحین
ج۱، مسألة ۱۰۱۵: إذا غلب العطش علی الصائم وخاف الضرر من الصبر علیه أو کان حرجیاً علیه بحدّ لا یتحمّل جاز له أن یشرب بمقدار الضرورة ولا یزید علیه علی الأحوط لزوماً، ویفسد بذلک صومه، ویجب علیه الإمساک تأدّباً فی بقیة النهار إذا کان فی شهر رمضان علی الأحوط لزوماً، وأمّا فی غیره من الواجب الموسّع أو المعین فلا یجب الإمساک.
ج۱، مسألة ۱۰۳۰: لا یکفی الضعف فی جواز الإفطار فی شهر رمضان ولو کان مفرطاً إلّا أن یکون حرجیاً بحدٍّ لا یتحمّل عادة فیجوز الإفطار ویجب القضاء بعد ذلک، وکذا إذا أدّی الضعف إلی العجز عن العمل اللازم للمعاش مع عدم التمکن من غیره، أو کان العامل بحیث لا یتمکن من الاستمرار علی الصوم لغلبة العطش، والأحوط لزوماً فیهم الاقتصار فی الأکل والشرب علی مقدار الضرورة والإمساک عن الزائد.
عروه الوثقی
[ ۲۴۶۶ ] مسألة ۵: إذا غلب علی الصائم العطش بحیث خاف من الهلاک[۱] یجوز له[۲] أن یشرب الماء مقتصرا علی مقدار الضرورة، ولکن یفسد صومه بذلک ویجب علیه الإمساک بقیة النهار إذا کان فی شهر رمضان، وأما فی غیره من الواجب الموسع والمعین فلا یجب الإمساک، وإن کان أحوط فی الواجب المعین.