کیفیت خواندن نماز آیات

نماز آیات ۲ رکعت است و هر رکعت ۵ رکوع دارد.

دو کیفیت خواندن نماز آیات

روش نخست: مکلف در رکعت اول قبل از هر رکوع یک حمد و یک سوره کامل می‌خواند، و در مجموع پنج حمد و پنج سوره خوانده و به سجده می‌رود، سپس رکعت دوم را مانند رکعت اول به‌جا می‌آورد.

روش دوم: مکلف بعد از خواندن حمد، یک سوره را به پنج بخش تقسیم کرده و بعد از خواندن هر بخش به رکوع می‌رود، سپس رکعت دوم را مانند رکعت اول به‌جا می‌آورد.

نکات خواندن نماز آیات

۱. در روش دوم (که سوره به پنج بخش تقسیم می‌شود) باید بنابر احتیاط واجب هر بخش، یک جمله‌ کامل باشد، گرچه از یک آیه کمتر باشد، مانند: «لم یلد»

۲. در روش دوم جایز است سوره به کمتر از پنج بخش تقسیم شود، لکن هر وقت سوره تمام شد، لازم است قبل از رکوع بعدی سوره حمد تکرار شود؛ مثلاً اگر پس از خواندن حمد، یک سوره را به سه بخش تقسیم کرد، لازم است دوباره حمد را خوانده و سوره‌ای را به دو بخش تقسیم نماید.

۳. نمازگزار در تقسیم آیات باید «بسم الله» را همراه با آیه اول سوره بخواند و به گفتن «بسم الله» به عنوان یک بخش مستقل اکتفا نکند.

۴. نمازگزار می‌تواند یک رکعت از نماز آیات را به روش اول و رکعت دیگر را به روش دوم به‌جا آورد.

۵. مستحب است در رکعت دوم، قبل از رکوع پنجم، قنوت خوانده شود.

مثال تقسیم سوره در نماز آیات

مثال تقسیم سوره قدر به پنج قسمت:

1. «بِسْم اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ، إِنّا أَنْزَلْناهُ فی لَیْلَةِ القَدْر»
2. «وَ ما اَدْریکَ ما لَیْلَةُ القَدْر»
3. «لَیْلَةُ القَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ»
4. «تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ فیها بِإِذْنِ رَبِّهِم مِنْ کُلِّ أَمْرٍ»
5. «سَلامٌ هیَ حَتّی مَطْلَعِ الفَجْرِ»

مثال تقسیم سوره توحید به پنج قسمت:

1. «بسم الله الرحمن الرحیم، قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ»
2. «اَللّهُ الصَّمَدُ»
3. «لَمْ یَلِدْ»
4. «وَ لَمْ یُوْلَدْ»
5. «وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ»

---

همسو: مستحبات نماز آیات • بسم الله در نماز آیات

---

استفتائات

السؤال: فی صلاة الایات، شخص قرأ سورة الفاتحة و سورة کاملة بعدها ثم رکع ثم قرأ قبل الرکوع الثانی والثالث والرابع والخامس سوراً کاملة من دون ان یقرأ قبلها الفاتحة، وهکذا فعل فی الرکعة الثانیة، فهل هذه الکیفیة صحیحة ام یجب اعادتها فی الوقت او قضاؤها فی خارجه؟

الجواب: هذه الکیفیة غیر صحیحة فعلیه الاعادة او القضاء، نعم اذا کان جاهلاً قاصراً وعلم بعد الصلاة فلاشیء علیه.

السؤال: أثناء صلاة الآیات فی السجدة الاولی فعلت التشهد هل اقوم باعادتها؟

الجواب: لا شیء علیکم والاحوط استحباباً الاتیان بسجدتی السهو.

منابع فقهی

توضیح المسائل

مسأله ۱۴۸۶ ـ نماز آیات دو رکعت است و در هر رکعت پنج رکوع دارد، و دستور آن این است که انسان بعد از نیت، تکبیر بگوید و یک حمد و یک سوره تمام بخواند و به رکوع رود و سر از رکوع بردارد، دوباره یک حمد و یک سوره بخواند، باز به رکوع رود تا پنج مرتبه، و بعد از بلند شدن از رکوع پنجم دو سجده نماید و برخیزد، و رکعت دوّم را هم مثل رکعت اوّل به‌جا آورد و تشهّد بخواند و سلام دهد.

مسأله ۱۴۸۷ ـ در نماز آیات ممکن است انسان بعد از نیت و تکبیر و خواندن حمد، آیه‌های یک سوره را پنج قسمت کند، و یک آیه یا بیشتر از آن را بخواند بلکه کمتر از یک آیه را نیز می‌تواند بخواند ولی باید ـ بنا بر احتیاط ـ جمله تامّه باشد، و از اوّل سوره شروع کند و به گفتن «بسم الله» اکتفا نکند، و سپس به رکوع رود و سر بردارد، و بدون اینکه حمد بخواند، قسمت دوّم از همان سوره را بخواند و به رکوع رود، و همین‌طور تا پیش از رکوع پنجم سوره را تمام نماید؛ مثلاً در سوره فلق، اوّل ((بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ * قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ)) بگوید و به رکوع رود، بعد بایستد و بگوید: ((مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ)) دوباره به رکوع رود، و بعد از رکوع بایستد و بگوید: ((وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ)) باز به رکوع رود و بایستد و بگوید: ((وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِی الْعُقَدِ)) و برود به رکوع باز هم سر بردارد و بگوید: ((وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ)) و بعد از آن به رکوع پنجم رود و بعد از سر برداشتن، دو سجده کند، و رکعت دوّم را هم مثل رکعت اوّل به‌جا آورد، و بعد از سجده دوّم تشهّد بخواند و نماز را سلام دهد. و نیز جایز است که به کمتر از پنج قسمت تقسیم نماید، لکن هر وقت سوره را تمام کرد لازم است حمد را قبل از رکوع بعدی بخواند.

مسأله ۱۴۸۸ ـ اگر در یک رکعت از نماز آیات پنج مرتبه حمد و سوره بخواند، و در رکعت دیگر یک حمد بخواند و سوره را پنج قسمت کند مانعی ندارد.

رساله جامع

ج۱، مسأله ۲۰۳۱. نماز آیات دو رکعت است که در هر رکعت پنج رکوع دارد و به دو صورت خوانده می‌شود:

صورت اوّل: بعد از نیّت، تکبیرة الاحرام بگوید و یک بار حمد و یک سوره تمام بخواند و به رکوع برود و سر از رکوع بردارد، دوباره یک بار حمد و یک سوره تمام بخواند، باز به رکوع رود و همین‌ طور تا پنج مرتبه و بعد از بلند شدن از رکوع پنجم دو سجده نماید و برخیزد، و رکعت دوّم را هم مثل رکعت اوّل به‌جا آورد و تشهّد بخواند و سلام دهد.[ امّا اگر در هر رکعت، یک بار سورۀ حمد و پنج بار سورۀ توحید (یا سوره‌ای دیگر) را به‌طور کامل بخواند، نماز آیاتش باطل می‌باشد، مگر آنکه جاهل قاصر باشد، یعنی در یادگیری مسأله کوتاهی نکرده باشد که در این صورت، نمازش صحیح است.]

صورت دوّم: بعد از نیّت و تکبیرة الاحرام و خواندن حمد، آیه‏های یک سوره را پنج قسمت کند و یک آیه یا بیشتر از آن را بخواند؛ بلکه کمتر از یک آیه را نیز می‌تواند بخواند؛ ولی بنابر احتیاط لازم، باید جملۀ کامل باشد. همچنین بنابر احتیاط واجب، از اوّل سوره شروع کند و نیز بنابر احتیاط لازم، به گفتن «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم‏» به تنهایی اکتفا نکند[اگر فرد به سبب ندانستن مسأله بعد از خواندن «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم‏» سوره در نماز آیات به رکوع می‌رفته، صحّت نمازش محلّ اشکال است، مگر آنکه جاهل قاصر باشد، که در این صورت نماز آیاتش صحیح است.] و پس از خواندن آیه با ویژگی‌هایی که ذکر شد به رکوع برود و سر بردارد و بدون اینکه حمد بخواند، قسمت دوّم از همان سوره را بخواند و به رکوع برود و همین طور تا پیش از رکوع پنجم، سوره را تمام نماید.

به‌طور مثال، فردی که می‌خواهد پس از حمد، سورۀ قدر را بخواند، چنین عمل می‌کند:

بعد از نیّت و تکبیرة الاحرام و خواندن سورۀ مبارکۀ حمد، می‌گوید:

«بِسْم اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ إِنّا أَنْزَلْناهُ فی لَیْلَةِ القَدْر».

سپس به رکوع رفته، بعد از آن می‌ایستد و می‌گوید: «وَما اَدْریکَ ما لَیْلَةُ القَدْر».

دوباره به رکوع رود و بعد از رکوع ایستاده و می‌گوید: «لَیْلَةُ القَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ».

باز به رکوع رفته، سر بر می‌دارد و می‌گوید: «تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَالرُّوحُ فیها بِإِذْنِ رَبِّهِم مِنْ کُلِّ أَمْرٍ».

سپس به رکوع رفته و می‌ایستد و می‌گوید: «سَلامٌ هیَ حَتّی مَطْلَعِ الفَجْرِ».

و بعد از آن به رکوع پنجم می‌رود و بعد از سر برداشتن، دو سجده نموده، و رکعت دوّم را هم مثل رکعت اوّل به‌جا می‌آورد و بعد از سجدۀ دوّم، تشهّد خوانده و نماز را سلام می‌دهد و نیز جایز است که سوره را به کمتر از پنج قسمت تقسیم نماید؛ ولی هر وقت سوره را تمام کرد، لازم است حمد را قبل از رکوع بعدی در حال قیام بخواند، سپس مشغول خواندن سوره شود.

مثال سوره توحید: اگر فرد بخواهد در نماز آیات سورۀ توحید را بخواند، با توجّه به اینکه بنابر احتیاط واجب، نمی‌‌تواند به گفتن «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم‏» در یک قسمت اکتفا کند، جایز است به شیوۀ دیگری سورۀ توحید را پنج قسمت کند، به گونه‌‌ای که هر بخش، یک جملۀ کامل باشد؛ مثل اینکه سوره را این طور تقسیم نماید:

قسمت اوّل: «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ».

قسمت دوّم: «اَللّهُ الصَّمَدُ».

قسمت سوّم: «لَمْ یَلِدْ».

قسمت چهارم: «وَ لَمْ یُوْلَدْ».

قسمت پنجم: «وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ».

همین طور، جایز است به کمتر از پنج قسمت تقسیم نماید؛ ولی هر وقت سوره را تمام کرد، لازم است حمد را قبل از رکوع بعدی در حال قیام بخواند، سپس مشغول خواندن سوره شود.

ج۱، مسأله ۲۰۳۲. اگر فرد در یک رکعت از نماز آیات پنج مرتبه حمد و سوره بخواند و در رکعت دیگر یک حمد بخواند و سوره را پنج قسمت کند، مانعی ندارد.

المسائل المنتخبه

(مسألة ۴۵۷): صلاة الآیات رکعتان، وفی کلّ رکعة منها خمسة رکوعات، وکیفیة ذلک: أن یکبّر ویقرأ سورة الفاتحة وسورة تامّة غیرها، ثُمَّ یرکع فإذا رفع رأسه من الرکوع قرأ سورة الفاتحة وسورة تامّة ثُمَّ یرکع، وهکذا إلی أن یرکع الرکوع الخامس، فإذا رفع رأسه منه هوی إلی السجود وسجد سجدتین کما فی الفرائض الیومیة، ثُمَّ یقوم فیأتی فی الرکعة الثانیة بمثل ما أتی به فی الرکعة الأولی، ثُمَّ یتشهّد ویسلّم کما فی سائر الصلوات.

ویجوز الاقتصار فی کلّ رکعة علی قراءة سورة الفاتحة مرّة وقراءة سورة أخری، بأن یقرأ بعد سورة الفاتحة شیئاً من السورة - بشرط أن یکون آیة کاملة أو جملة تامّة علی الأحوط لزوماً-، ثُمَّ یرکع فإذا رفع رأسه من الرکوع یقرأ جزءاً آخر من تلک السورة من حیث قطعها ثُمَّ یرکع وهکذا، ویتمّ السورة بعد الرکوع الرابع ثُمَّ یرکع، وکذلک فی الرکعة الثانیة.

ویجوز له التبعیض بأن یأتی بالرکعة الأولی علی الکیفیة الأولی ویأتی بالرکعة الثانیة علی الکیفیة الأخری أو بالعکس، ولها کیفیات أخر لا حاجة إلی ذکرها.

منهاج الصالحین

قبل مساله ۷۰۸

صلاة الآیات رکعتان، فی کلّ واحدة خمسة رکوعات ینتصب بعد کلّ واحد منها، وسجدتان بعد الانتصاب من الرکوع الخامس، ویتشهّد بعدهما ثُمَّ یسلّم، وتفصیل ذلک أن یحرم مقارناً للنیة کما فی سائر الصلوات، ثُمَّ یقرأ (الحمد) وسورة ثُمَّ یرکع، ثُمَّ یرفع رأسه منتصباً فیقرأ (الحمد) وسورة ثُمَّ یرکع، وهکذا حتّی یتمّ خمسة رکوعات، ثُمَّ ینتصب بعد الرکوع الخامس، ویهوی إلی السجود فیسجد سجدتین، ثُمَّ یقوم ویصنع کما صنع أوّلاً، ثُمَّ یتشهّد ویسلّم.

مسألة ۷۰۸: یجوز أن یفرّق سورة واحدة علی الرکوعات الخمسة، فیقرأ بعد الفاتحة فی القیام الأوّل بعضاً من سورة - والأحوط لزوماً أن یکون جملة تامّة إذا لم ‏یکن آیة تامّة، کما أنّ الأحوط لزوماً الابتداء فیه من أوّل السورة وعدم الاقتصار علی قراءة البسملة فقط - ثُمَّ یرکع، ثُمَّ یرفع رأسه ویقرأ بعضاً آخر من حیث قطع أوّلاً ثُمَّ یرکع، ثُمَّ یرفع رأسه ویقرأ بعضاً آخر من حیث قطع ثُمَّ یرکع، وهکذا یصنع فی القیام الرابع والخامس حتّی یتمّ سورة، ثُمَّ یسجد السجدتین، ثُمَّ یقوم ویصنع کما صنع فی الرکعة الأُولی، فیکون قد قرأ فی کلّ رکعة فاتحة واحدة، وسورة تامّة موزّعة علی الرکوعات الخمسة.

ویجوز أن یأتی بالرکعة الأُولی علی النحو الأوّل وبالثانیة علی النحو الثانی ویجوز العکس، کما أنّه یجوز تفریق السورة علی أقلّ من خمسة رکوعات، لکن یجب علیه فی القیام اللاحق لانتهاء السورة الابتداء بالفاتحة وقراءة سورة تامّة أو بعض سورة، وإذا لم ‏یتمّ السورة فی القیام السابق لم ‏تشرع له الفاتحة فی اللاحق علی الأحوط لزوماً، بل یقتصر علی القراءة من حیث قطع، نعم إذا لم ‏یتمّ السورة فی القیام الخامس فرکع فیه عن بعض سورة وجبت علیه قراءة الفاتحة بعد القیام للرکعة الثانیة، ثُمَّ قراءة السورة من حیث قطع، ولا بُدَّ له من إتیان سورة تامّة فی بقیة الرکوعات.

عروه الوثقی

قبل از مساله ۱۷۵۳

فصل فی صلاة الآیات ....

وأما کیفیتها: فهی رکعتان فی کل منهما خمس رکوعات وسجدتان بعد الخامس من کل منهما، فیکون المجموع عشر رکوعات وسجدتان بعد الخامس وسجدتان بعد العاشر، وتفصیل ذلک : بأن یکبر للاحرام مقارنا للنیة ثم یقرأ الحمد وسورة ثم یرکع ثم یرفع رأسه ویقرأ الحمد وسورة ثم یرکع وهکذا حتی یتم خمساً، فیسجد بعد الخامس سجدتین، ثم یقوم للرکعة الثانیة فیقرأ الحمد وسورة ثم یرکع وهکذا إلی العاشر، فیسجد بعده سجدتین ثم یتشهد ویسلم، ولا فرق بین اتحاد السورة فی الجمیع أو تغایرها، ویجوز تفریق سورة واحدة علی الرکوعات فیقرأ فی القیام الأول من الرکعة الأولی الفاتحة ثم یقرأ بعدها آیة من سورة [(آیة من سورة) : الاحوط الابتداء من اولها، وعدم الاقتصار علی قراءة البسملة وحدها.]أو أقل [(أو أقل) : بشرط أن یکون جملة تامة علی الاحوط.]أو أکثر ثم یرکع ویرفع رأسه ویقرأ بعضاً آخر من تلک السورة ویرکع، ثم یرفع ویقرأ بعضا آخر وهکذا إلی الخامس حتی یتم سورة ثم یرکع ثم یسجد بعده سجدتین، ثم یقوم إلی الرکعة الثانیة فیقرأ فی القیام الأول الفاتحة وبعض السورة، ثم یرکع ویقوم ویصنع کما صنع فی الرکعة الأولی إلی العاشر، فیسجد بعده سجدتین ویتشهد ویسلم، فیکون فی کل رکعة الفاتحة مرة وسورة تامة مفرقة علی الرکوعات الخمسة مرة، ویجب إتمام سورة فی کل رکعة، وإن زاد علیها فلا بأس، والأحوط الأقوی وجوب القراءة علیه من حیث قطع، کما أن الأحوط والأقوی عدم مشروعیة الفاتحة [(والاقوی عدم مشروعیة الفاتحة) : الاقوائیة ممنوعة نعم هو احوط.] حینئذ إلا إذا أکمل السورة فإنه لو أکملها وجب علیه فی القیام بعد الرکوع قراءة الفاتحة، وهکذا کلما رکع عن تمام سورة وجبت الفاتحة فی القیام بعده، بخلاف ما إذا لم یرکع عن تمام سورة بل رکع عن بعضها فإنه یقرأ من حیث قطع ولا یعید الحمد کما عرفت، نعم لو رکع الرکوع الخامس عن بعض سورة فسجد فالأقوی وجوب الحمد بعد القیام للرکعة الثانیة ثم القراءة من حیث قطع [(ثم القراءة من حیث القطع) : ولا بد من اتیان سورة تامة فی باقی الرکوعات.]، وفی صورة التفریق یجوز قراءة أزید من سورة فی کل رکعة مع إعادة الفاتحة بعد إتمام السورة فی القیام اللاحق.

[ ۱۷۵۳ ] مسألة ۱ : لکیفیة صلاة الایات کما استفید مما ذکرنا صور:

الأولی : أن یقرأ فی کل قیام قبل کل رکوع بفاتحة الکتاب وسورة تامة فی کل من الرکعتین، فیکون کل من الفاتحة والسورة عشر مرات، ویسجد بعد الرکوع الخامس والعاشر سجدتین.

الثانیة : أن یفرق سورة واحدة علی الرکوعات الخمسة فی کل من الرکعتین، فتکون الفاتحة مرتین : مرة فی القیام الأول من الرکعة الأولی، ومرة فی القیام الأول من الثانیة، والسورة أیضاً مرتان.

الثالثة : أن یأتی بالرکعة الأولی کما فی الصورة الأولی، وبالرکعة الثانیة کما فی الصورة الثانیة.

الرابعة : عکس هذه الصورة.

الخامسة : أن یأتی فی کل من الرکعتین بأزید من سورة، فیجمع بین إتمام السورة فی بعض، القیامات وتفریقها فی البعض فیکون الفاتحة فی کل رکعة أزید من مرة، حیث إنه إذا أتم السورة وجب فی القیام اللاحق قراءتها.

السادسة : أن یأتی بالرکعة الأولی کما فی الصورة الأولی وبالثانیة کما فی الخامسة.

السابعة : عکس ذلک.

الثامنة : أن یأتی بالرکعة الأولی کما فی الصورة الثانیة وبالثانیة کما فی الخامسة.

التاسعة : عکس ذلک، والأولی اختیار الصورة الأولی.

[۱۷۵۴] مسألة ۲ : یعتبر فی هذه الصلاة ما یعتبر فی الیومیة من الاجزاء والشرائط والاذکار الواجبة والمندوبة.