بسم الله در نماز آیات
کنش‌های بیشتر
یکی از روش‌های خواندن نماز آیات این‌است که مکلف بعد از حمد، یک سوره را به پنج بخش تقسیم کرده و در هر بخش یک آیه یا بیشتر بخواند. در این شیوه بنابر احتیاط واجب نمیتواند در یک بخش فقط به گفتن «بسم الله الرحمن الرحیم» اکتفا کند، بلکه باید آن را همراه با اولین آیه بخواند.
مثال تقسیم سوره توحید به پنج قسمت:
- «بسم الله الرحمن الرحیم، قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ»
- «اَللّهُ الصَّمَدُ»
- «لَمْ یَلِدْ»
- «وَ لَمْ یُوْلَدْ»
- «وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ»
نکته: اگر شخصی قبلاً به‌اشتباه «بسم الله» را به‌تنهایی به عنوان یک بخش خوانده و به رکوع رفته، نمازهای گذشته‌اش صحیح است و قضا واجب نیست؛ اما برای نمازهای بعد باید روش صحیح را رعایت کند.
همسو: کیفیت خواندن نماز آیات
استفتائات
السؤال: هل یجوز استعمال البسملة قبل کل ایة اذا کنت ناویة صلات الایات اول خمس رکع سورة من خمس ایات ؟
الجواب: لم ترد البسملة هنا ولکن لاتضر بالصلاة.
س ٢٥٩ : با توجه به اینکه در باب نماز آیات احتساب »بسم الله الرحمن الرحیم« به عنوان یک آیه مستقل بنا بر احتیاط واجب اشکال دارد حال اگر شخصی همیشه در نماز آیات بسمله را به عنوان یک آیه مستقل حساب می‌کرده و به رکوع می رفته تکلیف نمازهای خوانده شده را بیان فرمایید آیا نیاز به قضا هست؟ (با فرض اینکه نمی‌خواهد در این مسأله که احتیاط واجب دارد رجوع به مجتهد دیگری کند.)
جواب : قضای آنها واجب نیست و نیازی به رجوع به غیر نیست مگر نسبت به نمازهایی که بعدا می‌خواهد بخواند.
منابع فقهی
توضیح المسائل
مسأله ۱۴۸۷ ـ در نماز آیات ممکن است انسان بعد از نیت و تکبیر و خواندن حمد، آیه‌های یک سوره را پنج قسمت کند، و یک آیه یا بیشتر از آن را بخواند بلکه کمتر از یک آیه را نیز می‌تواند بخواند ولی باید ـ بنا بر احتیاط ـ جمله تامّه باشد، و از اوّل سوره شروع کند و به گفتن «بسم الله» اکتفا نکند، و سپس به رکوع رود و سر بردارد، و بدون اینکه حمد بخواند، قسمت دوّم از همان سوره را بخواند و به رکوع رود، و همین‌طور تا پیش از رکوع پنجم سوره را تمام نماید؛ مثلاً در سوره فلق، اوّل ((بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ * قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ)) بگوید و به رکوع رود، بعد بایستد و بگوید: ((مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ)) دوباره به رکوع رود، ....
رساله جامع
ج۱، مسأله ۲۰۳۱. نماز آیات دو رکعت است که در هر رکعت پنج رکوع دارد و به دو صورت خوانده می‌شود:
.... صورت دوّم: بعد از نیّت و تکبیرة الاحرام و خواندن حمد، آیه‌های یک سوره را پنج قسمت کند و یک آیه یا بیشتر از آن را بخواند؛ بلکه کمتر از یک آیه را نیز می‌تواند بخواند؛ ولی بنابر احتیاط لازم، باید جملۀ کامل باشد. همچنین بنابر احتیاط واجب، از اوّل سوره شروع کند و نیز بنابر احتیاط لازم، به گفتن «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم» به تنهایی اکتفا نکند[اگر فرد به سبب ندانستن مسأله بعد از خواندن «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم» سوره در نماز آیات به رکوع می‌رفته، صحّت نمازش محلّ اشکال است، مگر آنکه جاهل قاصر باشد، که در این صورت نماز آیاتش صحیح است.] و پس از خواندن آیه با ویژگی‌هایی که ذکر شد به رکوع برود و سر بردارد و بدون اینکه حمد بخواند، قسمت دوّم از همان سوره را بخواند و به رکوع برود و همین طور تا پیش از رکوع پنجم، سوره را تمام نماید.
.... مثال سوره توحید: اگر فرد بخواهد در نماز آیات سورۀ توحید را بخواند، با توجّه به اینکه بنابر احتیاط واجب، نمیتواند به گفتن «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم» در یک قسمت اکتفا کند، جایز است به شیوۀ دیگری سورۀ توحید را پنج قسمت کند، به گونه‌‌ای که هر بخش، یک جملۀ کامل باشد؛ مثل اینکه سوره را این طور تقسیم نماید:
قسمت اوّل: «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ».
قسمت دوّم: «اَللّهُ الصَّمَدُ».
قسمت سوّم: «لَمْ یَلِدْ».
قسمت چهارم: «وَ لَمْ یُوْلَدْ».
قسمت پنجم: «وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ». ....
المسائل المنتخبه
(مسألة ۴۵۹): الأحوط وجوباً عدم الاقتصار علی قراءة البسملة بعد الحمد فی صلاة الآیات کما تقدّم فی المسألة (۲۷۲).
منهاج الصالحین
مسألة ۷۰۸: یجوز أن یفرّق سورة واحدة علی الرکوعات الخمسة، فیقرأ بعد الفاتحة فی القیام الأوّل بعضاً من سورة - والأحوط لزوماً أن یکون جملة تامّة إذا لم یکن آیة تامّة، کما أنّ الأحوط لزوماً الابتداء فیه من أوّل السورة وعدم الاقتصار علی قراءة البسملة فقط - ثُمَّ یرکع، ثُمَّ یرفع رأسه ویقرأ بعضاً آخر من حیث قطع أوّلاً ثُمَّ یرکع، ثُمَّ یرفع رأسه ویقرأ بعضاً آخر من حیث قطع ثُمَّ یرکع، وهکذا یصنع فی القیام الرابع والخامس حتّی یتمّ سورة، ثُمَّ یسجد السجدتین، ثُمَّ یقوم ویصنع کما صنع فی الرکعة الأُولی، فیکون قد قرأ فی کلّ رکعة فاتحة واحدة، وسورة تامّة موزّعة علی الرکوعات الخمسة.
عروه الوثقی
قبل مسئله ۱۷۵۳
فصل فی صلاة الآیات ....
وأما کیفیتها: فهی رکعتان فی کل منهما خمس رکوعات وسجدتان بعد الخامس من کل منهما، فیکون المجموع عشر رکوعات وسجدتان بعد الخامس وسجدتان بعد العاشر، وتفصیل ذلک : بأن یکبر للاحرام مقارنا للنیة ثم یقرأ الحمد وسورة ثم یرکع ثم یرفع رأسه ویقرأ الحمد وسورة ثم یرکع وهکذا حتی یتم خمساً، فیسجد بعد الخامس سجدتین، ثم یقوم للرکعة الثانیة فیقرأ الحمد وسورة ثم یرکع وهکذا إلی العاشر، فیسجد بعده سجدتین ثم یتشهد ویسلم، ولا فرق بین اتحاد السورة فی الجمیع أو تغایرها، ویجوز تفریق سورة واحدة علی الرکوعات فیقرأ فی القیام الأول من الرکعة الأولی الفاتحة ثم یقرأ بعدها آیة من سورة [(آیة من سورة) : الاحوط الابتداء من اولها، وعدم الاقتصار علی قراءة البسملة وحدها.] أو أقل [(أو أقل) : بشرط أن یکون جملة تامة علی الاحوط.] أو أکثر ثم یرکع ویرفع رأسه ویقرأ بعضاً آخر من تلک السورة ویرکع، ثم یرفع ویقرأ بعضا آخر وهکذا إلی الخامس حتی یتم سورة ثم یرکع ثم یسجد بعده سجدتین ....