زمان و مدت اعتکاف
زمان اعتکاف
اعتکاف زمان مشخصی ندارد و در هر زمانی از سال که روزه صحیح است، میتوان اعتکاف انجام داد.
بهترین زمان اعتکاف، ماه مبارک رمضان و بهترین روزها، دهۀ آخر این ماه است.
اعتکاف از اذان صبح روز اول شروع میشود و پایان آن، به احتیاط واجب، اذان مغرب روز سوم میباشد.
شب اول قبل از اذان صبح و شب چهارم پس از اذان مغرب را میتوان در نیّت اعتکاف لحاظ کرد، اما جزء سه روز اصلی محسوب نمیشوند.
سه روز تلفیقی کافی نیست، یعنی مکلف نمیتواند پس از اذان صبحِ روز اول (مثلاً ساعت ۱۰ صبح) اعتکاف را شروع کند و کمبود روز اول را با روز چهارم (تا ساعت ۱۰ صبح) جبران نماید.
مدت اعتکاف
حداقل زمان اعتکاف سه روز کامل به همراه دو شب وسط آن میباشد و کمتر از آن صحیح نیست.
گرچه اعتکاف مستحب است، ولی بعد از روز دوم، اعتکاف روز سوم واجب میشود.
اعتکاف بیشتر از سه روز جایز است و حدّ معینی ندارد، البته در صورتی که فرد دو روز دیگر به اعتکاف بیافزاید، احتیاط واجب است که روز بعد هم معتکف بماند.
مثال: اگر پنج روز معتکف شد، روز ششم را هم باید معتکف بماند، به همین ترتیب برای هشت روز، یازده روز و…
استفتائات
پرسش: آیا اعتکاف تنها در رجب مستحب است؟
پاسخ: اعتکاف همیشه مستحب است و در ماه رمضان تاکید شده و دلیلی بر خصوصیت آن در ماه رجب نیافتهایم.
پرسش: آیا شروع اعتکاف و نیت آن حتما باید از اذان صبح روز اول باشد یا از شب می توان به مسجد رفت و نیت اعتکاف کرد؟
پاسخ: می تواند شب نیت اعتکاف کند و باید به واجبات اعتکاف عمل کرده و از محرمات آن بپرهیزد.
منابع فقهی
توضیح المسائل
مسئله ۱۷۲۰ . برای اعتکاف وقت معیّنی نیست و در هر زمانی در طول سال که روزه صحیح است، اعتکاف هم صحیح است و بهترین وقت آن، ماه مبارک رمضان است و افضل دهه آخر ماه رمضان است.
مسئله ۱۷۲۱ . حداقل زمانِ اعتکاف، سه روز به ضمیمه دو شبِ وسطِ آن سه روز میباشد، و در کمتر از آن صحیح نیست ولی در زیاده حدّی ندارد، و داخل نمودن شب اوّل یا چهارم در نیت اعتکاف مانعی ندارد، بنابراین اعتکاف بیشتر از سه روز جایز است و اگر فرد پنج روز کامل معتکف شد، روز ششم را باید معتکف بماند.
مسئله ۱۷۲۲ . آغاز زمان اعتکاف، اذان صبح روز اوّل است و انتهای آن بنا بر احتیاط واجب، تا اذان مغرب روز سوّم است و در محقّق شدن اعتکاف، سه روز تلفیقی کافی نیست یعنی فرد نمیتواند بعد از اذان صبح روزِ اوّل معتکف شود هرچند نقصان روز اوّل را از روز چهارم جبران نماید، مثل اینکه معتکف از اذان ظهر روز اوّل تا اذان ظهر روز چهارم در مسجد بماند.
مسئله ۱۷۲۵ . حداقل مدّت اعتکاف سه روز است، و اعتکاف در کمتر از سه روز صحیح نیست و اما برای آن حداکثری نیست همچنان که توضیح آن در مسأله (۱۷۲۱) گذشت.
رساله جامع
ج۲، مسئله ۲۶۸. اعتکاف وقت معیّن بخصوصی ندارد و هر زمانی در طول سال که روزه صحیح است، اعتکاف هم صحیح میباشد و بهترین وقت آن، ماه مبارک رمضان است و بهتر، دهۀ آخر ماه رمضان است.
ج۲، مسئله ۲۶۹. حدّاقل زمان اعتکاف، سه روز به همراه دو شب وسط آن سه روز میباشد و کمتر از آن صحیح نیست؛ ولی بیشتر از سه روز جایز است، هرچند آن مقدار زیادی، یک روز یا یک شب یا بخشی از یک روز یا یک شب باشد
شایان ذکر است، اعتکاف حدّاکثرمعیّنی ندارد؛ البتّه اگر فرد، پنج روز کامل معتکف شد، باید روز ششم معتکف بماند؛ بلکه بنابر احتیاط واجب هر گاه فرد دو روز به اعتکافش اضافه کرد، احتیاط واجب آن است که روز بعد را هم معتکف بماند. بنابراین، اگر هشت روز معتکف ماند، احتیاط واجب آن است که روز نهم را هم معتکف بماند و همین طور در مورد روز دوازدهم و پانزدهم و....
ج۲، مسئله ۲۷۰. ابتدای محاسبۀ سه روز که حدّاقل زمان اعتکاف است، اذان صبح روز اوّل و انتهای آن بنابر احتیاط واجب، اذان مغرب روز سوم است. [البتّه، فرد میتواند شب اوّل (قبل از اذان صبح اوّلین روز) و شب چهارم (پس از اذان مغرب روز سوّم) را هم نیّت اعتکاف داشته باشد؛ ولی این مدّت، در محاسبه، جزء سه روز به حساب نمیآید.]
در محقّق شدن اعتکاف، سه روز تلفیقی کافی نیست؛ یعنی فرد نمیتواند بعد از اذان صبح روز اوّل معتکف شود، هرچند کمبود روز اوّل را از روز چهارم جبران نماید، مثل اینکه از اذان ظهر روز اوّل تا اذان ظهر روز چهارم در مسجد بماند.
منهاج الصالحین
ق م ۱۰۶۸....
فصل معنی الاعتکاف وشروط الصحّة
وهو اللّبث فی المسجد بقصد التعبّد به، والأحوط استحباباً أن یضمّ إلیه قصد فعل العبادة فیه من صلاة ودعاء وغیرهما، ویصحّ فی کلّ وقت یصحّ فیه الصوم، والأفضل شهر رمضان، وأفضله العشر الأواخر .
عروه الوثقی
ق م ۲۵۶۰....
کتاب الاعتکاف
وهو اللبث فی المسجد بقصد العبادة، بل لا یبعد کفایة قصد التعبد بنفس اللبث وإن لم یضم إلیه قصد عبادة أخری خارجة عنه، لکن الأحوط الأول [(لکن الأحوط الأول) : بل الأحوط قصد التعبد بنفس اللبث أیضاً.]، ویصح فی کل وقت یصح فیه الصوم، وأفضل أوقاته شهر رمضان، وأفضله العشر الأواخر منه، وینقسم إلی واجب ومندوب، والواجب منه ما وجب بنذر أو عهد أو یمین أو شرط فی ضمن عقد أو إجارة أو نحو ذلک، وإلا ففی أصل الشرع مستحب، ویجوز الإتیان به عن نفسه وعن غیره المیت، وفی جوازه نیابة عن الحی قولان لا یبعد ذلک [(لا یبعد ذلک) : فیه إشکال نعم لا بأس بالنیابة عنه رجاء.]، بل هو الأقوی، ولا یضر اشتراط الصوم فیه فإنه تبعی، فهو کالصلاة فی الطواف الذی یجوز فیه النیابة عن الحی.